Wyrok WSA z dnia 19 lutego 2026, sygn. I SA/Gl 1024/25

W zakresie zarzutów naruszenia art. 773 § 1 k.p.c. DIAS podniósł, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis art. 773 § 1 KPC ma swój odpowiednik w postaci art. 62 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 62 § 1 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia

tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności.

DIAS stwierdził, że zbieg egzekucji nie dotyczy postępowań egzekucyjnych, ale egzekucji z konkretnego składnika majątkowego, co do którego ten zbieg wystąpił. W rezultacie zdaniem organu odwoławczego, Naczelnik jako gospodarz postępowania egzekucyjnego był właściwy do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Na poparcie swojego stanowiska DIAS wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2274/12.

Podano następnie, iż po otrzymaniu zażalenia postanowieniem z 6 maja 2025 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu Naczelnika z 8 kwietnia 2025 r. poprzez wskazanie prawidłowej formy spółki W S.A. oraz prawidłowego numeru NIP tego podmiotu. Jednocześnie według DIAS, popełniona przez organ egzekucyjny omyłka pisarska nie miała żadnego wpływu na merytoryczne i proceduralne rozstrzygnięcie sprawy.

Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła na postanowienie DIAS z dnia 20 czerwca 2025r. skargę do tut. Sądu.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia:

- art. 74a § 9 u.p.e.a. poprzez wadliwe jego zastosowanie i błędne uznanie, że: "W razie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności". W sytuacji kiedy: "Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia nieistnienia wierzytelności ",

- art. 71 a § 9 w zw. z art. 71 a § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji kiedy: "Przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego: przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności: stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności". Organ nie prowadził kontroli per se, w związku z czym wydane postanowienia są wadliwe w całości,

- art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie i błędne uznanie, że organ uprawniony był do wydania zaskarżonego postanowienia, w sytuacji kiedy: "Wydanie postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. jest możliwe tylko wtedy, gdy dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności bezpodstawnie". W przedmiotowej sprawie określona bezpodstawność nie istnieje,

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie i całkowicie błędne uznanie, że organ uprawniony był do odstąpienia od przeprowadzenia kontroli, w sytuacji kiedy przesłanka prowadzenia kontroli jest jedną z kluczowych przesłanek do wydania postanowienia, a nie istniały żadne przesłanki uprawniające organ do odstąpienia od prowadzenia kontroli.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie uchylenie obu postanowień oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca zwróciła uwagę, iż zgodnie z brzmieniem Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2024 r. w sprawie sygn. akt III FSK 857/23: "Wydanie postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. jest możliwe tylko wtedy, gdy dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności bezpodstawnie". Jak zauważono, to na organie spoczywa obowiązek dowiedzenia bezpodstawności działania podatnika, organ temu zadaniu nie sprostał.

Następnie na poparcie swego stanowiska, skarżąca wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 marca 2025 r. w sprawie do sygn. akt I SA/Gl 1171/24.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie DIAS z dnia 20 czerwca 2025r. nr 2401-IEE.7192.223.2025.5/MSL utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika z 8 kwietnia 2025r. nr [...] w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty.

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zaistniały przesłanki do wydania skarżącej, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Podnieść przyjdzie, iż zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a., stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Mocą art. 89 i kolejnych ww. ustawy możliwe jest przeprowadzenie przez organ egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w przepisach art. 72-87 u.p.e.a. Stosownie do art. 89 § 1-3 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem.

Stosownie do art. 67a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Na podstawie art. 91 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b tej ustawy, a mianowicie ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Mianowicie, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydane w tym trybie postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W postanowieniu, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenia jego charakteru i zakresu. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W realiach rozpoznanej sprawy w ramach prowadzonego wobec spółki W S.A. (dalej: spółka akcyjna) postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z 4 sierpnia 2020r. zajęto skarżącej wierzytelności pieniężne należne spółce akcyjnej na łączną kwotę należności 350.286,65 zł. Zawiadomienie doręczono skarżącej jako dłużnikowi zajętej wierzytelności 20 sierpnia 2020 r. Co istotne, skarżąca nie złożyła w ustawowym terminie oświadczenia o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. Na skutek ponaglenia z 5 października 2020 r., skarżąca poinformowała o kompensacie wzajemnych należności (porozumienie dwustronne z 3 września 2020 r.).

Porozumienie dwustronne dotyczy kompensaty wzajemnych należności i obejmuje faktury [...] na kwotę 123.000,00 zł wystawione przez W S.A. Według treści analizowanego porozumienia powyższa wierzytelność skompensowana zostanie fakturami [...] oraz [...] wystawionymi przez G Sp. z o. o. z siedzibą w C. na kwoty 98.400,00 zł oraz 44.280,00 zł. Sąd zwraca uwagę, iż porozumienie dwustronne zostało zawarte dnia 3 września 2020 r. zatem już po doręczeniu spółce zawiadomienia z 4 sierpnia 2020 r., co miało miejsce w dniu 20 sierpnia 2020r. Tymczasem według art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż każdą czynność dokonaną po tej dacie należy uznać za pozbawioną skutków prawnych.

Ponieważ porozumienie dwustronne dotyczące kompensaty wzajemnych należności zawarte 3 września 2020 r. zawarte zostało już po doręczeniu spółce zawiadomienia o zajęciu - nie wywołało ono skutków prawnych, zatem spółka bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, iż kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. stanowi uprawnienie organu egzekucyjnego. Norma powyższa nie zobowiązuje do każdorazowego przeprowadzania kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. W realiach rozpoznanej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, iż zawarte w dniu 3 września 2020 r. porozumienia o kompensacie wzajemnych zobowiązań,dokonane już po doręczeniu spółce zawiadomienia o zajęciu z dnia 4 sierpnia 2020r. stanowi bezpodstawnie uchylanie się skarżącej od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Sąd zwraca uwagę, iż o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić tylko w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (tak NSA w wyroku z dnia 23 stycznia 2026r., sygn. akt III FSK 983/25). W niniejszej sprawie skarżąca nie miała podstawy prawnej do skutecznego uchylania się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, gdyż do skutecznej kompensaty nie doszło z uwagi na uprzednie zajęcie spornej wierzytelności przez organ egzekucyjny.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że w analizowanej sprawie, zgromadzony materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co wynika z zgromadzonej przez Naczelnika dokumentacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.