Wyrok WSA z dnia 05 lutego 2026, sygn. I SA/Gl 1039/25

Na wypadek przyjęcia przez tut. Sąd, że naruszenie, o którym mowa powyżej, nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 226e, art. 226d, art. 226a ust. 1 w zw. z art. 312 ust. 4 pr. r. w zw. z art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię, polegające na uznaniu za dopuszczalne wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącej i dokonania czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia rachunków bankowych skarżącej w sytuacji, gdy wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej było zakazane po myśli art. 312 ust 4 pr. r., albowiem w stosunku do skarżącej 25 września 2023 r. na podstawie art. 226a ust. 1 pr. r. nadzorca układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu dokonał w KRZ obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, a od chwili obwieszczenia w KRZ o ustaleniu dnia układowego dokonanego skierowanie egzekucji do majątku dłużnika Jest niedopuszczalne i jednocześnie do dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie doszło do prawomocnego zakończenia postępowania o zatwierdzenie układu ani uchylenia skutków obwieszczenia;

- art. 226e w zw. z art. 312 ust. 4 pr. r. poprzez ich błędną wykładnię, wyrażające się w przyjęciu, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego i dokonanie czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia rachunków bankowych skarżącej było dopuszczalne, albowiem dotyczyły one wierzytelności powstałych po dniu obwieszenia o ustaleniu dnia układowego, gdy tymczasem art. 312 ust, 4 pr. r. znajduje zastosowanie do wszelkich wierzytelności w stosunku do dłużnika, niezależnie od tego, czy wierzytelność jest objęta układem i kiedy wierzytelność ta powstała, w szczególności dotyczy również wierzytelności powstałych po dniu układowym, a ochrona, która wynika z tego przepisu, obejmuje cały majątek dłużnika, w tym środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych, pochodzące również z wpływów bieżących, po dniu układowym;

- art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a., polegające na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wybiórczym i uznaniowym rozpatrzeniu i dokonaniu oceny materiały dowodowego w sprawie, co skutkowało ustaleniem przez organ, że zajęcie środków na rachunku bankowym skarżącej dotyczyło wyłącznie środków z bieżących wpływów, co stanowi istotne naruszenie prawa;

- art. 7 § 3 u.p.e.a. oraz zasady proporcjonalności oraz nadużycie prawa do egzekucji administracyjnej, albowiem zastosowany środek egzekucyjny - zajęcie rachunku bankowego - został użyty w sposób nieproporcjonalny i bez analizy wpływu na możliwość kontynuacji działalności przez skarżącą objętą postępowaniem restrukturyzacyjnym, uniemożliwił on dalszą naprawę przedsiębiorstwa dłużnika realizację zawartego układu i prowadził do paraliżu płatniczego podmiotu, co Jest sprzeczne z celem i duchem ustawy - Prawo restrukturyzacyjne.

W oparciu o te zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Prezydenta Miasta i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty Sąd podziela.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do najdalej idącego żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Skarżąca stanęła na stanowisku, że poprzez jego wydanie organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Wskazać należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej jako p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Jako, że w myśl art. 18 pkt 2 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Z tego względu analizując przesłankę nieważności należy przytoczyć art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, któa została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z 19 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1080/25, a pogląd ten należy podzielić, rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi kwalifikowaną postać naruszenia. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. O rażącym naruszeniu prawa można więc mówić jedynie w sytuacji naruszenia przepisu, którego treść nie budzi wątpliwości interpretacyjnych.

W niniejszej sprawie przesłanka rażącego naruszenia prawa nie została zdaniem Sądu spełniona.

Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że wydane postanowienie zasadza się na dokonanej wykładni art. 226e w zw. z art. 312 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1428 – dalej jako p.r.). W oparciu o brzmienie tych przepisów organ wyprowadził wniosek, że skutki ogłoszenia dnia układowego nie wyłączają możliwości prowadzenia egzekucji wierzytelności powstałych po dniu układowym. Jednocześnie organ uzasadnił swój pogląd stwierdzając, że to postępowanie sanacyjne dopiero może wywrzeć taki skutek, a nie wyłącznie postępowanie o zatwierdzenie układu.

Co do wykładni tych przepisów Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia, jednakże błąd wykładni, którego dopuścił się organ nie jest wynikiem rażącego naruszenia prawa, dającego podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu doszło jednak do naruszenia prawa materialnego dającego podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Istotnego znaczenia w niniejszej sprawie nabiera przebieg postępowania restrukturyzacyjnego. Spółka zwróciła uwagę, że 25 września 2023 r. nadzorca układu obwieścił w KRZ o ustaleniu dnia układowego na 1 listopada 2023 r. Z kolei 25 stycznia 2024 r. Spółka wystąpiła do właściwego Sądu Rejonowego z wnioskiem o zatwierdzenie układu przyjętego przez wierzycieli. Postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy odmówił zatwierdzenia układu, a to postanowienie skarżąca zaskarżyła zażaleniem z 25 września 2024 r. Postanowieniem z 13 maja 2025 r. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie.

W myśl art. 226e p.r., w okresie wskazanym w art. 226d przepisy art. 256 i art. 312 stosuje się odpowiednio. Artykuł 226d p.r. stanowi, że od dnia dokonania obwieszczenia, o którym mowa w art. 226a ust. 1, do dnia prawomocnego umorzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o zatwierdzenie układu albo zakończenia postępowania o zatwierdzenie układu nadzorca układu wykonuje uprawnienia nadzorcy sądowego. Istotnym z punktu widzenia art. 226e p.r., zatem jest okres od dnia obwieszczenia dnia układowego do dnia prawomocnego zakończenia postępowania o zatwierdzenie układu. Prawomocne zakończenie postępowania o zatwierdzenie układu nie dotyczy li tylko sytuacji, w których układ jest zatwierdzony przez sąd powszechny, lecz również sytuacji, w których do takiego zatwierdzenia układu nie dochodzi wskutek odmowy jego zatwierdzenia. W niniejszej sprawie zatem istotne znaczenie ma okres od 25 września 2023 r. do 13 maja 2025 r. Do tego okresu, zgodnie z art. 226e p.r. stosuje się odpowiednio art. 312 tej ustawy.

W myśl art. 312 ust. 4 p.r., skierowanie egzekucji do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia na tym majątku jest niedopuszczalne po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego.

Przytoczone przepisy prowadzą do pełnej ochrony przedsiębiorstwa dłużnika, na kształt modelu obowiązującego w postępowaniu sanacyjnym. Zakaz egzekucji dotyczy zarówno świadczeń z wierzytelności objętych, jak i nieobjętych układem, niezależnie od daty ich powstania. Jedyny wyjątek ustawodawca przewidział w art. 312 ust. 5 p.r., czyli świadczeń alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę. Tylko przy takiej ochronie możliwym do zrealizowania będzie cel postępowania restrukturyzacyjnego, którym jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami (art.3 ust. 3 p.r.).

W konsekwencji z powyższych przepisów nie wynika jednak wniosek, do którego doszedł organ, jakoby art. 312 ust. 4 p.r. dotyczył wyłącznie tych wierzytelności, które powstały przed dniem układowym i tych, które zostały objęte układem. Układ obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem układowym, co wynika z art. 150 ust. 1 pkt 1 p.r. Pozostałe wierzytelności powstałe po dniu układowym nie są objęte układem, a zatem podlegają spłacie w całości. Co więcej, w ramach postępowania o zatwierdzenie układu, nie powstaje masa układowa, a dłużnik samodzielnie zarządza i rozporządza swoim majątkiem.

Jednakże zdaniem Sądu okoliczności te nie prowadzą do wniosku, że możliwe jest skierowanie egzekucji do majątku dłużnika w okresie ochronnym wynikającym z art. 226e. w zw. z art. 226d p.r. To w tym okresie majątek zobowiązanego podlega ochronie, która trwa do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie zatwierdzenia układu.

Zgodnie z art. 54 pkt 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, a jej podstawą jest m.in. dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może również polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób, który tą ustawę narusza.

W niniejszej sprawie organ zastosował środek egzekucyjny przewidziany ustawą, jednak wobec przedstawionej wyżej wykładni prawa restrukturyzacyjnego, środek ten nie mógł zostać zastosowany przed upływem okresu wyznaczonego obwieszczeniem dnia układowego i prawomocnego zakończenia sądowego postępowania o zatwierdzenie układu.

Zgodzić się zaś należy z organem co do kwestii wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał NSA w powołanym przez organ wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 60/22 Różne są też momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Nie budzi bowiem wątpliwości chociażby możliwość podjęcia czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego dłużnika przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 2 września 2004 r., I SA/Wr 3535/02). Jak wskazał NSA w wyroku z 16 stycznia 2013 r., II FSK 1043/11, przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego nie ma zatem znaczenia dla wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie w każdym przypadku powoduje też wszczęcie egzekucji. Wszczęcie egzekucji jest też skuteczne w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, jeżeli poprzedza doręczenie zobowiązanemu (podatnikowi) odpisu tytułu wykonawczego. Jak wskazano powyżej, przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. różnicuje datę wszczęcia egzekucji w zależności od tego, czy wcześniej doręczono zawiadomienie o zajęciu, czy też odpis tytułu wykonawczego. Stąd dokonane wcześniej zajęcie wierzytelności (prawa majątkowego) uczynione przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest dokonywane w ramach egzekucji administracyjnej. Samo doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu nie oznacza, że organ egzekucyjny jest zwolniony z doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu. Stosownie do regulacji zawartej w art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. egzekucja zostaje wszczęta z dniem doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego spółki albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, w sytuacji gdy odpis tytułu wykonawczego został zobowiązanemu następnie doręczony.

W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 tej ustawy. Rozpatrując ponownie skargę na czynność egzekucyjną organ uwzględni zaprezentowaną wyżej wykładnie prawa materialnego.

W punkcie drugim sentencji Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania w oparciu o art. 200 i art. 205 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się uiszczony wpis od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).