Przesłanką, która musi obligatoryjnie zaistnieć w pierwszej kolejności, aby w ogóle możliwe było badanie okoliczności podniesionych we wniosku i ewentualne przywrócenie uchybionego terminu, jest złożenie żądania (prośby) w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Ustanie przyczyny uchybienia terminu to ustanie przeszkody do dokonania danej czynności procesowej, niemożliwej do przezwyciężenia przez zobowiązanego, który dołożył należytej staranności w tym zakresie. Ocena, czy strona dochowała terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu należy do organu administracji publicznej.
Dokonując oceny powyższej przesłanki przywrócenia terminu Kolegium stwierdziło, że wierzyciel zasadnie uznał, iż zobowiązany złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów po upływie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia temu terminowi. W tym kontekście za prawidłowe należy uznać stwierdzenie wierzyciela, że przeszkoda do wniesienia zarzutów w terminie ustąpiła z dniem 17 grudnia 2023 r., tj. z dniem opuszczenia przez wnioskodawcę zakładu karnego. Zobowiązany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów złożył dopiero w dniu 12 stycznia 2024 r. (data stempla pocztowego na kopercie), w piśmie procesowym opatrzonym datą 12 stycznia 2024 r. W związku z tym stwierdzono, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów został złożony po upływie siedmiodniowego terminu od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a zatem z uchybieniem art. 58 § 2 k.p.a. Uwzględniając powyższe uchybienie procesowe zobowiązanego, wierzyciel powinien odstąpić od merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu i analizowania, czy zobowiązany uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Kolegium zauważyło ponadto, że zobowiązany pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r. (wpływ w dniu 18 września 2020 r.) zawiadomił Urząd Miasta C., że przebywa w Areszcie Śledczym w C. oraz że termin został przedłużony do 15 października 2020 r. Data ta została potwierdzona na załączonym zaświadczeniu z dnia 20 sierpnia 2020 r. wystawionym przez Areszt Śledczy w C. Po upływie terminu zatrzymania wskazanym w powyższym piśmie i zaświadczeniu do Urzędu Miasta C. nie wpłynęło kolejne pismo zobowiązanego o przedłużeniu zatrzymania, bądź wskazujące nowy adres do doręczeń. W związku z powyższym uznano, że organ egzekucyjny zasadnie przyjął, że odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu został doręczony zobowiązanemu w dniu 22 lutego 2022 r. w trybie art. 44 k.p.a.
3.1. Ww. postanowienie Kolegium zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że doręczenia nie były skuteczne. Wydział Ewidencji Ludności Urzędu Miasta C. przez cały czas miał wiedzę o jego aresztowaniu, w czasie aresztowania, które trwało 2 lata nie mógł wysyłać co 3 miesiące zawiadomień o przedłużeniu aresztowania, w piśmie z dnia 31 sierpnia 2020 r. wskazał adres swojej córki M.D. jako adres do kierowania korespondencji w jego sprawach oraz że będąc w areszcie śledczym nie mógł popełnić wykroczenia, za które został ukarany i nie może ponosić kary za nie swoje przewinienia, nie przyjął mandatu, egzekucja została przeprowadzona z jego lokaty terminowej w banku oraz że w sprawach wątpliwych i spornych wątpliwości powinny być interpretowane na korzyść obywatela.
3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
4. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2).
W nn. sprawie ów wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym został przez skarżącego złożony, jednakże stanowisko skarżącego koncentruje się wokół wad doręczenia również tytułu wykonawczego, co implikowałoby nierozpoczęcie, a tym samym niezakończenie biegu terminu, który miałby zostać uchybiony.
5. Instytucja przywrócenia terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. przewidziana została dla przypadków, w których doszło do uchybienia terminu procesowego bez winy wnioskodawcy. Posługiwanie się instytucją przywrócenia terminu nie wchodzi w grę, jeżeli do uchybienia terminu nie doszło. Kluczowe jest zatem ustalenie, że termin ten otworzył się i zakończył swój bieg.
Jeżeli początkiem biegu terminu jest zdarzenie polegające na dokonaniu określonej czynności procesowej, to należy przesądzić, że czynność tę podjęto skutecznie. Uwaga ta dotyczy przede wszystkim, tak jak w niniejszej sprawie, doręczeń pism kierowanych przez organ do jednostki (tu: zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przepisy o doręczeniach mają charakter ius cogens i ich naruszenie prowadzi do bezskuteczności doręczenia, bez względu na ewentualny wpływ naruszenia na wynik sprawy. Bez znaczenia pozostaje zwłaszcza to, czy strona skorzystała z przysługujących jej środków prawnych wobec przedmiotu doręczenia. Konsekwencją bezskuteczności doręczenia jest to, że nie otwiera ono biegu terminu, który wraz z tym doręczeniem miałby się rozpocząć. Kwestie te jednak - co do zasady - podnosić można w tej fazie postępowania, w której następuje stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania przez jednostkę czynności procesowej. Wniosek o przywrócenie terminu, jak już zasygnalizowano, przysługuje natomiast wówczas, gdy naruszenie terminu nie jest kwestionowane, lecz strona powołuje się na okoliczności mające przemawiać za uznaniem, że spóźnienie miało niezawiniony charakter – por. wyrok NSA z 22.11.2024 r., I GSK 1110/21, LEX nr 3811075.
Podobnie przesądzenie skuteczności doręczenia decyzji organu pierwszej instancji i uchybienia w związku z tym terminowi do wniesienia odwołania jest warunkiem rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia decyzji stronie. Tylko prawidłowo dokonane doręczenie wywołuje zatem związane z tą czynnością skutki prawne. Jeżeli więc nie doszło do doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, to nie rozpoczął biegu termin na wniesienie od niej odwołania, co wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia czyni bezprzedmiotowym. Instytucja przywrócenia terminu ma bowiem zastosowanie w sytuacji, gdy strona nie kwestionuje tego, że nie złożyła odwołania w ustawowym terminie, twierdząc jedynie, że uchybienie to nie zostało przez nią zawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 238/18 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z 23 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 783/23).
6. Dalej zwrócić należy uwagę na treść art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zastosowanie art. 61a k.p.a. uzależnione jest od spełnienia następujących przesłanek: po pierwsze - do organu administracji publicznej zostało wniesione podanie z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego, po drugie - zaistniała uzasadniona przyczyna, która powoduje, że postępowanie administracyjne jest niedopuszczalne. Wskutek tej czynności organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Odmowa wszczęcia postępowania ma zatem wymiar formalny a nie merytoryczny.
Odmowa wszczęcia postępowania następuje także, gdy postępowanie nie może być wszczęte z "innych uzasadnionych przyczyn". Do tych okoliczności można w szczególności zaliczyć przyczyny o charakterze przedmiotowym, to jest wniesienie żądania wszczęcia postępowania po upływie terminu ustanowionego prawem materialnym dla składania wniosków inicjujących postępowanie administracyjne - por. wyrok WSA w Gdańsku z 16.02.2021 r., I SA/Gd 968/20, LEX nr 3164933.
W nn. sprawie jak wynika z akt sprawy, organ nie rozstrzygał powyższej kwestii. Brak jest w nn. sprawie fazy postępowania, w której następuje stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania przez zobowiązanego czynności procesowej. Powtórzyć należy, ze posługiwanie się instytucją przywrócenia terminu nie wchodzi w grę, jeżeli do uchybienia terminu nie doszło. Kluczowe jest zatem ustalenie, że termin ten otworzył się i zakończył swój bieg, co winien uczynić organ w ponownie prowadzonym postępowaniu, a czego dotychczas nie uczynił.
7. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – p.p.s.a.) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.