Oznacza to, że prawo organu podatkowego do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadku i darowizn wygasłoby, gdyby nie wydano i nie doręczono jej do dnia 31 grudnia 2026 r. Tymczasem przedmiotowa decyzja organu pierwszej instancji została wydana 26 stycznia 2023 r. i doręczona 27 stycznia 2023 r. Z chwilą doręczenia skarżącemu decyzji powstało zobowiązanie podatkowe, które przedawnia się po 5 latach, od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął 14-dniowy termin płatności podatku wynikający z tejże decyzji (art. 70 § 1 o.p.).
Skarżący w odwołaniu wystąpił z zarzutem naruszenia zasady powagi rzeczy osądzonej oceniając, że zaskarżona decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej innymi decyzjami (decyzjami o umorzeniu postępowania z 6 maja 2021 r.). W ocenie skarżącego naruszenie tej zasady stanowiłoby przesłankę powodującą "bezwzględną nieważność postępowania".
W odniesieniu do tego zarzutu, organ wskazał, że do naruszenia powagi rzeczy osądzonej dochodzi w sytuacji, gdy obie sprawy, w których wydano ostateczne rozstrzygnięcia, są tożsame. Tożsamość sprawy zachodzi wtedy, gdy występują w niej te same podmioty oraz taki sam jest przedmiot sprawy. Nadto w sprawach tożsamych jest identyczny stan prawny oraz taki sam stan faktyczny, w którym są te same fakty mają znaczenie prawotwórcze.
Organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie nie dopatrzył się tożsamości pomiędzy sprawami rozstrzygniętymi decyzjami z 6 maja 2021 r. oraz zaskarżoną decyzją.
Sprawy zakończone ww. decyzjami (z 2021 r.) dotyczyły umorzenia postępowań podatkowych wszczętych w trybie art. 165 § 7 pkt 1 oraz § 8 o.p. na skutek złożonych przez skarżącego zeznań podatkowych SD-3, w których wykazał on nabycie w 2012 i 2013 r., w drodze darowizn poczynionych na jego rzecz przez ojca, środków pieniężnych w łącznej wysokości 150.000,00 zł. W ww. zeznaniach, złożonych do organu podatkowego pierwszej instancji w dacie 8 kwietnia 2021 r. skarżący podał, że obowiązek podatkowy z tytułu tych przysporzeń powstał w datach spełnienia świadczeń, a więc odpowiednio w dacie 10 sierpnia 2012 r. oraz 7 stycznia 2013 r.
Organ pierwszej instancji natomiast, w oparciu o oświadczenia zawarte w ww. deklaracjach dot. dat powstania obowiązku podatkowego z tytułu tych przysporzeń, na podstawie art. 208 § 1 o.p. umorzył te postępowania jako bezprzedmiotowe, wskazując, że w sprawie znalazł zastosowanie art. 68 § 2 pkt 1 o.p., zgodnie z którym zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn nie powstaje pod warunkiem, że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Natomiast postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji, wszczęte zostało w innym trybie niż poprzez złożenie zeznań SD-3, tj. w drodze doręczenia 7 grudnia 2022 r. postanowienia z 29 listopada 2022 r. na skutek złożonego przez skarżącego w toku czynności sprawdzających prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., oświadczenia z 5 maja 2021 r., w którym skarżący powołał się na ww. darowizny, w sytuacji istnienia wątpliwości co do źródeł pokrycia ponoszonych przez skarżącego wydatków, wskazując jednocześnie, że darowizny te nie zostały zgłoszone do opodatkowania w terminach przewidzianych w przepisach prawa podatkowego.
Powyższe - jak już wyjaśniono - wypełniło dyspozycję art. 6 ust. 4 u.p.s.d. w związku z art. 15 ust. 4 ww. ustawy, w wyniku czego obowiązek podatkowy powstał (odnowił się) wskutek powołania się przez skarżącego przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających na okoliczność dokonania tych darowizn.
W ocenie organu odwoławczego nie było zatem w tym przypadku tożsamości sprawy administracyjnej uzasadniającej twierdzenie, że doszło do wydania drugiej decyzji w stanie powagi rzeczy rozstrzygniętej (art. 247 § 1 pkt 4 o.p.) - inna była bowiem podstawa prawna i faktyczna ww. rozstrzygnięć.
W odniesieniu do powyższego, marginalnie dodano, że decyzja o umorzeniu postępowania nie zawsze stanowi przeszkodę do podjęcia czynności procesowych na nowo. Decyzja taka nie rozstrzyga bowiem o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, wywiera bowiem inny skutek przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny. Umorzenie postępowania powoduje rozwiązanie stosunku proceduralnoprawnego powstałego między organem administracyjnym, a stroną w wyniku wszczęcia postępowania w konkretnej sprawie.
Za nietrafny uznano również zarzut, że zaskarżona decyzja została wydana przez "tego samego pracownika Urzędu Skarbowego w J. L. J. w sytuacji gdy pracownik ten powinien podlegać wyłączeniu z mocy samego prawa, gdyż orzekał już w przedmiotowej sytuacji, co do decyzji ostatecznej."
Instytucja wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu uregulowana została w art. 130 § 1-5 o.p.
Przepis ten stosuje się zatem do sytuacji, gdy ta sama osoba uczestniczy w wydaniu decyzji w sprawie zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu prowadzonym przez organ odwoławczy, a także do przypadków, kiedy w stosunku do decyzji ostatecznej realizowane jest postępowanie w trybach nadzwyczajnych, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
3.1. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Zarzucono jej naruszenie przepisów o.p., a w szczególności:
- art. 120 - zasady praworządności,
- art. 121 - zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych,
- art. 122 - zasady dochodzenia prawdy obiektywnej,
- art. 124 - zasady przekonywania,
- art. 180 - zasady rozpatrzenia całości materiału dowodowego jak również wszystkich okoliczności poprzez zaniechanie działania na podstawie przepisów prawa i niepodejmowania działań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy,
- art. 187 § 1 - zasady zupełności postępowania dowodowego,
- art. 2a poprzez rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości, co do treści przepisów prawa na niekorzyści podatnika,
Także naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
- art. 68 § 2 o.p. oraz 208 § 1 o.p. poprzez błędne uznanie, iż należne jest ustalenie wysokości podatku od spadków i darowizn w sytuacji gdy doszło do przedawnienia należności podatkowej,
- art. 247 § 1 pkt. 1 o.p. naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej poprzez wydanie przez urząd skarbowy dwóch decyzji do tego samego zobowiązania podatkowego, tj. przedmiotowej zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 maja 2021 r., co powoduje, iż wobec podatnika, co do tych samych sprawach zostało wydane dwukrotnie odmienna decyzja przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, co powoduje naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej, gdyż została w tym zakresie wydane decyzje ostateczne w dniu 6 maja 2021 r.,
- wydanie decyzji zaskarżonej oraz decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 maja 2023 r. przez tego samego pracownika Urzędu Skarbowego w J. L. J. w sytuacji gdy pracownik ten powinien podlegać wyłączeniu z mocy samego prawa, gdyż orzekał już w przedmiotowej sytuacji, co do decyzji ostatecznej,
- art. 6 ust. 1 pkt. 4 u.p.s.d. poprzez uznanie iż obowiązek podatkowy powstał w 2021 r. w sytuacji gdy obowiązek podatkowy powstaje w momencie wydania przedmiotu darowizny zgodnie z art. 888 § 1 k.c., a więc obowiązek podatkowy powstał 10 sierpnia 2012 r. roku oraz 7 stycznia 2013 r. i uległy one przedawnieniu w dniu 31 grudnia 2017 r. i 31 grudnia 2018 r.
Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Względnie o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie roszczenia, bądź o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył, co następuje:
4. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie jest zgodna z prawem.
5. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję stwierdził, że decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., którą ustalono skarżącemu wysokość zobowiązania w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia rzeczy i praw majątkowych z drodze darowizny, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej innymi decyzjami ostatecznymi.
Zdaniem Sądu, decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia 6 maja 2021 r. wydane na podstawie art. 208 § 1 o.p. mocą, których organ umorzył postępowania podatkowe w sprawie darowizny środków pieniężnych otrzymanych od ojca skarżącego w dniu 10 sierpnia 2012 r. w kwocie 50.000,00 zł oraz w dniu 7 stycznia 2013 r. w kwocie 100.000,00 zł, stanowiły ostateczne rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej prowadzonego wobec skarżącego postępowania w zakresie ustalenia skarżącemu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków darowizn z tytułu ww. nabyć.
Przedmiotowe decyzje zostały bowiem wydane w stosunku do tego samego podmiotu – T. S.. Dotyczyły tego samego przedmiotu czyli ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn, tego samego stanu faktycznego -nabycia w drodze darowizny środków pieniężnych od ojca skarżącego w dniu 10 sierpnia 2012 r. w kwocie 50.000,00 zł oraz w dniu 7 stycznia 2013 r. w kwocie 100.000,00 zł. Identyczny pozostaje również stan prawny obu postępowań, bowiem adekwatne przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie uległy zmianie pomiędzy wydaniem pierwszych i drugiej decyzji.
Podkreślić należy, że przepis art. 247 § 1 pkt 4 o.p. stanowi podstawę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Jakkolwiek w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zasada res iudicata odnosi się do skutków prawnych wywołanych wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do istoty, to równoważne następstwa, w ocenie Sądu, łączyć należy również z drugim rodzajem aktów wydawanych w ogólnym postępowaniu podatkowym, tj. z aktami rozstrzygającymi sprawę formalnie, w szczególności z decyzją umarzającą postępowanie (art. 208 o.p.).
Stosownie do art. 207 § 2 o.p., decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Przyjęta w procedurze podatkowej konstrukcja umorzenia postępowania w drodze decyzji powoduje, że stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony, jak każda inna decyzja (art. 128 o.p.). Oznacza to, że art. 247 § 1 pkt 4 o.p. stanowiący podstawę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, może odnosić się również do wydania decyzji w sprawie zakończonej wcześniej decyzją umarzającą postępowanie, skoro powołany przepis nie wymaga, aby ta "inna decyzja ostateczna" była decyzją rozstrzygającą sprawę wyłącznie merytorycznie (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2366/19; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 36/20; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 279/19).
Wskazać przy tym należy, że powołanie się na zasadę stabilności decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania, powinno zawsze mieć na uwadze potrzebę określenia charakteru sprawy i okoliczności skutkujących umorzeniem postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1218/17). Niewątpliwie także decyzja umarzająca postępowanie, poza skutkiem procesowym, może w określonym zakresie wywoływać skutek materialnoprawny wynikający z faktu, że wydane rozstrzygnięcie kreuje dla strony prawo nabyte odnoszące się do potwierdzenia, że określone uprawnienie powstało albo obowiązek, który mógłby na stronę zostać nałożony, nie zaistniał. Jeżeli elementy konstruujące tożsamość sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym w rozważanym przypadku nie zmieniły się, należy mówić o bezwzględnej przeszkodzie do prowadzenia postępowania i wydania nowej decyzji merytorycznej z uwagi na działanie zakazu ne bis in idem - por wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt III SA/Gd 523/24.
W związku z powyższym trzeba też pamiętać, że wzruszenie decyzji ostatecznej umarzającej postępowanie, może nastąpić tylko w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania przewidzianych w Ordynacji podatkowej (zasada stabilności decyzji ostatecznej).
Skoro w obrocie prawnym funkcjonują ostateczne decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. 6 maja 2021 r. wydane w tej samej sprawie i wobec tej samej strony, to niedopuszczalne było orzekanie przez ten sam organ w dniu 26 stycznia 2023 r. oraz przez DIAS w dniu 9 sierpnia 2024 r., w zakresie ustalenia skarżącemu wysokości zobowiązania w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia rzeczy i praw majątkowych w drodze darowizn.
Wydanie w niniejszej sprawie ponownej decyzji w ww. przedmiocie skutkuje tym, że decyzja ta obarczona jest wadą wskazaną w art. 247 § 1 pkt 4 o.p. dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Stwierdzenie tego rodzaju wady obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji.
6. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm. - p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.