ZUS wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżącemu doręczono 14 listopada 2017 r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 9 listopada 2017 r. Decyzja w tej sprawie została wydana 28 lutego 2020 r. Postępowanie dotyczące określenia skarżącemu wysokości należności w zakresie wymienionych tytułów zostało zakończone na skutek wydania 21 października 2021 r. wyroku przez Sąd Apelacyjny w K. w sprawie o sygn. [...].
WSA powołał się na poglądy wyrażone w wyrokach WSA w Warszawie z 12 października 2018 r., sygn. V SA/Wa 237/18 i WSA we Wrocławiu z 16 stycznia 2020 r., sygn. III SA/Wr 272/19 (orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że katalog wymienionych w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. decyzji, tj. ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, jest katalogiem zamkniętym. Gdyby było inaczej, tj. gdyby ustawodawca przewidział w nim otwarty katalog decyzji ZUS, to posłużyłby się zwrotem sygnalizującym, że jedynie przykładowo podaje rodzaje decyzji ZUS. Oznacza to, że art. 24 ust. 5f u.s.u.s. nie można wykładać w sposób, którego skutkiem będzie rozszerzenie katalogu o jakiekolwiek inne decyzje w nim niewymienione. W świetle powyższego decyzja z 28 lutego 2020 r. nie może zostać zaliczona do żadnego z trzech rodzajów decyzji wymienionych w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Treść sentencji i uzasadnienia tej decyzji prowadzi do wniosku, że nie jest to ani decyzja ustalająca obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, ani decyzja ustalająca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ani też decyzja ustalająca obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Tym samym, wszczęcie postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją, nie mogło spowodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia nieopłaconych przez skarżącego składek.
Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Zatem np. wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dodatkowo przepis stanowi, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie wskutek czynności, o której dłużnik został zawiadomiony, a contrario zatem samo podjęcie czynności egzekucyjnej bez zawiadomienia o niej dłużnika, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Istotna zatem jest data zawiadomienia dłużnika o podjęciu wobec niego pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie o podjęciu pierwszej czynności zmierzającej stricte do wyegzekwowania należności z tytułu składek, dłużnik został zawiadomiony 28 czerwca 2023 r. na skutek doręczenia tytułów wykonawczych, kiedy objęte nimi należności uległy już przedawnieniu, ostatnia należność z tytułu składek za wrzesień 2017 r. wymagalna była w październiku 2017 r., uległa zatem przedawnieniu w październiku 2022 r.
Skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu z 27 marca 2024 r. wniósł organ, w której zaskarżył orzeczenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 sierpnia 2025 r., sygn. akt I GSK 1030/24 uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.
W ocenie NSA zarzuty skargi kasacyjnej miały usprawiedliwione podstawy co do wykładni i niewłaściwego zastosowania w sprawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. NSA wskazał, że w orzecznictwie sądów powszechnych, właściwych do rozpoznawania odwołań od tego rodzaju decyzji, przyjęto że "Deklaratoryjna decyzja stwierdzająca (jak w niniejszej sprawie), że dany podmiot jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz określająca kwotę zaległości składkowych ma charakter porządkujący i jest decyzją ustalającą obowiązek opłacenia składek w konkretnej kwocie, skierowaną do danego płatnika i dlatego ma do niej zastosowanie art. 24 ust. 5f ustawy systemowej" (NSA przywołał wyroki Sądu Najwyższego: z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt I USKP 16/23, z 19 maja 2021 r., sygn. akt II USKP 53/21, dostępne w internetowej bazie orzeczeń SN, https://www.sn.pl). Powołując się na poglądy doktryny NSA zauważył nadto, że w przypadku, gdy organ rentowy ma obowiązek, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (administracyjnego), wydać decyzję ustalającą obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek ich opłacenia, to na czas trwania tego postępowania administracyjnego (wyjaśniającego) do dnia, w którym decyzja ustalająca staje się prawomocna, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony. Rozróżnienie decyzji na ustalające i określające lub deklaratoryjne i konstytutywne, w kontekście interpretacji art. 24 ust. 5f ustawy systemowej, nie ma żadnego znaczenia. Cechą wspólną decyzji wyszczególnionych w tym przepisie jest okoliczność, że ZUS, wydając wspomniane decyzje, wykonuje ustawowe zadania płatnika składek, działając niejako w jego "zastępstwie", czego nie musiałby czynić, gdyby płatnik wykonał swoje obowiązki w sposób prawidłowy. Ta okoliczność przesądza o zawieszającym charakterze postępowań administracyjnych prowadzonych w celu ich wydania, w rozumieniu art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
Natomiast zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. NSA uznał za nieuzasadniony - w tym zakresie podzielił poglądy przywołane przez tut. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, tj. zawarte w wyrokach NSA z 9 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1210/21 i z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 1450/19, z których wynika, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Zatem np. wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Na wstępie wskazać należy na skutki, jakie dla dalszego toku niniejszej sprawy wynikają z faktu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionej skargi kasacyjnej i uznania przez Sąd odwoławczy jej zasadności, czego skutkiem było uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
Podkreślenia wymaga, że Sąd ponownie badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji orzekał w warunkach związania wykładnią prawa dokonaną przez NSA w wyroku z 27 sierpnia 2025 r. (sygn. akt I GSK 1030/24), stosownie do treści przepisu art. 190 p.p.s.a. Zgodnie, bowiem z tym przepisem sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto, przepis ten wyklucza oparcie skargi kasacyjnej, od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną przez NSA. Z tych względów sąd ponownie rozpoznający sprawę i będący związany wykładnią przepisów przedstawioną w wyroku NSA nie może dokonywać własnej ich interpretacji, a podjęte rozstrzygnięcie uwzględniać musi zaprezentowaną przez NSA ocenę prawną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należałoby stosować przepisy prawa odmienne, niż wyjaśnione przez NSA.
Przez ocenę prawną, o której mowa w przytoczonym art. 190 p.p.s.a. należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna o charakterze wiążącym może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego jak i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego jak też kwestii właściwego zastosowania konkretnego przepisu w odniesieniu do przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, podjętego w konkretnej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 158/11; z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1306/16).
Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Przesądzenie tej kwestii przez NSA sprawia, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy niedopuszczalne będzie powoływanie nowych faktów i dowodów zmierzających do wykazania stanu faktycznego (i jego kwalifikacji) w sposób odmienny, niż przyjął to NSA w wyroku uchylającym wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującym mu sprawę do ponownego rozpoznania (por. B. Dauter (w]: Komentarz do art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wyd. Lex,). Działanie przepisu art. 190 p.p.s.a. wyraża się także w tym, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji "granice sprawy" ulegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną NSA i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 p.p.s.a.
Dodać należy, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku NSA ciążący na sądzie ponownie rozpoznającym sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, co w niniejszym przypadku nie ma miejsca. Z tych też względów w ramach obecnego, ponownego rozpoznania sprawy, Sąd pierwszej instancji nie może dokonywać nowych, własnych ocen prawnych dotyczących kwestii będących już uprzednio przedmiotem oceny NSA w wydanym w tej sprawie wyroku kasacyjnym, a wyrażone w nim poglądy prawne muszą zostać w pełni zaakceptowane, ze wszystkimi wynikającymi z nich konsekwencjami prawnymi.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać na przyczyny uwzględnienia przez NSA skargi kasacyjnej organu, wniesionej od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2024 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 101/24.
Z uzasadnienia wyroku NSA w nn. sprawie wynika, iż organ prawidłowo zakwestionował błędną wykładnię WSA przepisu art. 24 ust. 5f u.s.u.s. NSA wskazał, że deklaratoryjna decyzja stwierdzająca (jak w niniejszej sprawie), że dany podmiot jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz określająca kwotę zaległości składkowych ma charakter porządkujący i jest decyzją ustalającą obowiązek opłacenia składek w konkretnej kwocie, skierowaną do danego płatnika i dlatego ma do niej zastosowanie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
NSA zauważył, że w przypadku, gdy organ rentowy ma obowiązek, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (administracyjnego), wydać decyzję ustalającą obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek ich opłacenia, to na czas trwania tego postępowania administracyjnego (wyjaśniającego) do dnia, w którym decyzja ustalająca staje się prawomocna, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony.
W świetle powyższego, NSA uznał za błędny pogląd Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym decyzja Zakładu z 28 lutego 2020 r. nie może zostać zaliczona do żadnego z trzech rodzajów decyzji wymienionych w art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Oznacza to, że WSA nieprawidłowo przyjął, że wszczęcie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Zakładu z 28 lutego 2020 r., nie mogło spowodować zawieszenia biegu terminu przedawnienia nieopłaconych przez zobowiązanego składek.
W konsekwencji w ocenie NSA przyjąć należy, że od dnia wszczęcia postępowania z 9 listopada 2017 r. w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 10/2015 - 9/2017 do chwili uprawomocnienia się decyzji Zakładu z 28 lutego 2020 r. (tj. 21 października 2021 r.) wskutek orzeczeń sądowych, bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
Uwzględniając zatem wykładnię dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie organu odpowiada prawu.
W ocenie Sądu organ prawidłowo uznał, że zarzuty zobowiązanego nie są zasadne.
Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei jak stanowi § 2 cytowanego przepisu, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów, tj. nieistnienia obowiązku wskazać należy, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych zostało wszczęte prawidłowo, tj. na podstawie prawomocnej decyzji z 28 lutego 2020 r. nr [...], określającej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 10/2015 - 9/2017.
Nadto należności objęte tytułami wykonawczymi za okres 10/2015 – 9/2017 nie uległy przedawnieniu. Jak słusznie wskazuje organ, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.).
Jednakże jak uznał NSA w nn. sprawie doszło do zawieszenia biegu tego terminu, które to zawieszenie nastąpiło 9 listopada 2017 r. i trwało do 21 października 2021 r., kiedy decyzja organu z 28 lutego 2020 r. stała się prawomocna. Decyzją tą organ określił zobowiązanemu wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy.
Skoro więc zaistniał przypadek wydania przez ZUS decyzji ustalającej wysokość składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja o wysokości zaległych składek stała się prawomocna (21 października 2021 r.).
Kolejne zawieszenie nastąpiło 26 czerwca 2023 r. w związku z doręczeniem skarżącemu tytułów wykonawczych i będzie trwało - w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z kolei odnosząc się do zarzutu opartego na art. 33 § 2 pkt. 6 lit. c u.p.e.a., wskazać należy, iż również prawidłowo organ uznał o jego niezasadności.
Zarzut braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż odroczenie terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, może zaistnieć w przypadku: wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej, przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji ostatecznej, uchylenia postanowienia nadającego rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji wymiarowej, otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, czy ogłoszenia upadłości (por. wyrok NSA z 22 października 2025 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2699/24).
Należy powtórzyć za organem, że żadna z tych, ani im podobnych przyczyn nie wystąpiła w odniesieniu do skarżącego. Zatem również co do tego zarzutu zasadnie orzekł organ o jego oddaleniu.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.