Tytuły wykonawcze TW440024005614, TW440024005615 oraz TW440024005616 obejmowały również składki na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01.2024 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 12.2023 r. do 01.2024 r.
Termin płatności składki za 12.2023 r. upłynął 22 stycznia 2024 r., a składek za 01.2024 r. 20 lutego 2024 r. Bieg terminu przedawnienia powyższych należności został zawieszony z chwilą doręczenia upomnienia z 27 marca 2024 r. do nadal z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne. ZUS 6 marca 2024 r. w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego odnośnie składek za okres od 12.2023 r. do 01.2024 r. wysłał do zobowiązanej upomnienia egzekucyjne [...], [...] oraz [...], które zostały doręczone 27 marca 2024 r.
ZUS wyjaśnił, że nie stwierdzono przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze TW4480024005614, TW4480024005615 oraz TW4480024005616 zostały wystawione w oparciu o deklarację rozliczeniową. W skardze osobistej na postanowienie ZUS z 26 września 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła brak podstawy faktycznej i prawnej wydanego postanowienia, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Zdaniem skarżącej czynność egzekucyjna i nieuznanie za zasadne zarzutów przedawnienia należności, niedopuszczalności egzekucji, braku uprzedniego doręczenia upomnienia świadczą, że została ona dokonana z naruszeniem przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym.
Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Podstawą zarzutu może być tylko:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1469/10 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zaś kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie.
Na podstawie art. 33 § 3 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. Jeżeli jednak organem wydającym takie postanowienie jest ZUS, to zgodnie z art. 83c ust. 1a u.s.u.s. właściwym środkiem zaskarżenia jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia.
Ponadto zauważyć należy, iż w przypadku tożsamości podmiotu wierzyciela należności oraz organu egzekucyjnego brak jest podstaw do wydawania odrębnego postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 17 kwietnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 122/20). W sytuacji takiej organ egzekucyjny wydaje jedno postanowienie, z pominięciem uzyskania stanowiska wierzyciela (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 20 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 419/18).
W rozpoznawanej sprawie zarzuty zobowiązanej na prowadzone postępowanie egzekucyjne rozpoznane zostały przez ZUS, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w związku z czym organ ten wydał jedno postanowienie, utrzymane następnie w mocy zaskarżonym obecnie postanowieniem z 26 września 2024 r., po rozpoznaniu przez organ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że procedura rozpatrywania zarzutów została przez organ dochowana.
W tych ramach przypomnieć należy, że skarżąca pismem z 26 kwietnia
2024 r., doprecyzowanym pismem z 3 czerwca 2024 r. złożyła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując zarzut: 1) nieistnienia obowiązku, 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, 3) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia jeżeli jest wymagane, 4) wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części, 5) brak wymagalności obowiązku.
Zdaniem Sądu zasadnie ZUS postanowieniem z 24 czerwca 2024 r. uznał ww. zarzuty za nieuzasadnione, a rozpoznając sprawę ponownie trafnie przyjął, że zostało ono wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym ZUS szczegółowo odniósł się do podnoszonych przez skarżącą zarzutów, a Sąd nie znalazł podstaw by stanowisko to zakwestionować.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów podniesionych przez skarżącą wskazać należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. Przez "nieistnienie obowiązku" należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych. Przyjmuje się, że podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku zobowiązany powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł, np. z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że skarżąca, zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jest czynnym przedsiębiorcą, zaś należności objęte tytułami wykonawczymi wynikają ze złożonych przez nią – jako płatnika składek - deklaracji rozliczeniowych. Jeżeli zobowiązana faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej powinna wyrejestrować działalność poprzez złożenie stosownego dokumentu.
Zatem zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany zostały prawidłowo określone przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym jako chybione ocenić trzeba było zarzuty z art. 33 § 2 pkt 1-2 u.p.e.a., tj. dotyczące nieistnienia obowiązku i określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku.
Przechodząc do kolejnego zarzutu wskazać należy, że skarżąca otrzymała upomnienie wzywającego do uiszczenia należności. W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenia odbioru przez nią w dniu 27 marca 2024 r. upomnienia. Podkreślenia wymaga, że zwrotne potwierdzenie odbioru (pokwitowanie odbioru) ma szczególną moc dowodową, stwarza bowiem domniemanie doręczenia i jest niezbędne do oceny daty rozpoczęcia lub zakończenia biegu terminu oraz możliwości dokonywania określonych czynności (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2015 r., str. 268 i n.) oraz posiada walor dokumentu urzędowego i stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia
2023 r. sygn. akt II GSK 1712/21). Zgodnie z art. 76 § 1 Kodeksu postepowania administracyjnego (w skrócie: K.p.a.) dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Akcentuje się w orzecznictwie, że dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 20 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 776/24).
W konsekwencji niezasadny okazał się zarzut skarżącej, dotyczący braku uprzedniego doręczenia upomnienia (zarzut z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), bowiem skarżąca nie wykazała żadnym przeciwdowodem, aby do doręczenia takowego upomnienia nie doszło. Brak jest zatem podstaw do uznania, że naruszono w sprawie art. 15 u.p.e.a., dotyczący obowiązku przesłania zobowiązanemu upomnienia.
Natomiast zgodnie z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. podstawą zarzutu może być wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części. W judykaturze dominuje pogląd, że zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania może dotyczyć sytuacji, gdy dojdzie do jego wykonania w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a wniesieniem zarzutów, tj. w toku postępowania egzekucyjnego (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 1047/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 12 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 113/24 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 26 września 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 394/24). Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. ZUS nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach TW4480024005614, TW4480024005615 oraz TW4480024005616, które mogłyby spowodować (chociażby częściowe) wygaśnięcie obowiązku. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby doszło do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Należności z tytułu nieopłaconych składek nie uległy również przedawnieniu. Jak bowiem słusznie zauważył organ, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Co więcej ZUS wyjaśnił w zaskarżonym postanowieniu bardzo szczegółowo kwestię przedawnienia jak i okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia, co Sąd przedstawił relacjonując stanowisko organu.
W rozpoznawanej sprawie nie doszło zatem ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części.
Tym samym, niezasadny okazał się zarzut oparty na art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Następnie należy stwierdzić, że niezasadny okazał się także ostatni z zarzutów zgłoszonych przez skarżącą, tj. braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b u.p.e.a.).
Przez "wymagalność obowiązku" należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego jego wykonania i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu na: odroczenie terminu wykonania, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, lub np. wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej.
Zebrany materiał źródłowy nie pozwala bowiem na stwierdzenie braku wymagalności należności z tytułu składek, objętych tytułami wykonawczymi. W szczególności, brak jest danych o jakichkolwiek przeszkodach formalno-prawnych w egzekwowaniu obowiązku.
Stanowiska tego nie podważa powołana przez skarżącą dokumentacja, do czego organ ustosunkował się w zaskarżonym postanowieniu.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych wymieniony został katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W katalogu tym wymienione zostały między innymi osoby prowadzące działalność pozarolniczą (pkt 1 lit. c) oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę (pkt. 16). Przepis art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W realiach rozpoznawanej sprawy organy egzekucyjne, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, co obrazuje uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Również dokonana w granicach art. 80 K.p.a. ocena nie budzi zastrzeżeń. ZUS wydał rozstrzygnięcie na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, oceniając czy dana okoliczność została udowodniona, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) oddalił skargę.
Natomiast kwestia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu przez wyznaczonego adwokata zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym odrębnym postanowieniem.