Wyrok WSA z dnia 04 czerwca 2025, sygn. I SA/Gl 1442/24

Wierzyciel podkreślił, iż rejestracja odbiornika telewizyjnego dokonana na gruncie nieobowiązujących już regulacji prawnych nie utraciła mocy ex lege, a w związku z tym wygaśnięcie obowiązku musi być następstwem zdarzenia prawnego, z którym stosowne regulacje wiążą skutek w postaci zniesienia obowiązku uiszczania abonamentu. W szczególności może to wynikać z wyrejestrowania odbiorników, czego jednak skarżący wcześniej niż w dniu 25 października 2023 r. nie dokonał. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo zatem przyjęto o oddaleniu zarzutu błędu co do zobowiązanego.

W ocenie wierzyciela nie naruszył on art. 6, art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., przestrzegając jednocześnie zasady dochodzenia prawdy materialnej. W rozpatrywanej sprawie zebrany został i rozpatrzony cały materiał dowodowy. Wierzyciel podkreślił, iż wydane postanowienie opiera się na obowiązujących wykładniach prawa, w tym stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08.

Pismem z 28 października 2024 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie wierzyciela z 12 września 2024r., w części utrzymującej w mocy część postanowienia z 11 lipca 2024 r., zarzucając naruszenie:

1. art. 2 ust. 1 u.o.a. poprzez uznanie, że z mocy tego przepisu, wprost z jego treści, wynika obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej;

2. art. 2 ust. 3 u.o.a. poprzez uznanie, że z mocy tego przepisu, wprost z jego treści, wynika powstanie indywidualnego obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej pomimo faktu, że przepis ten wskazuje na konieczność dokonywania rejestracji odbiornika;

3. art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. poprzez wystawienie tytułu wykonawczego i następnie rozpatrzenie zarzutu na postępowanie egzekucyjne, w okolicznościach gdy tytuł wykonawczy w części D pkt 3 tytułu, jako podstawę prawną powstanie obowiązku, wskazał "z mocy prawa", podczas gdy z treści (z mocy prawa) przywołanych w części D pkt 4 przepisów art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. nie wynika wprost powstanie indywidualnego obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez wierzyciela zarzutów zobowiązanego za niezasadne;

4. art. 6 k.p.a. w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych poprzez powoływanie się na imienną książeczkę opłaty abonamentowej i wskazanie, że książeczka stanowi dowód zarejestrowania odbiornika.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia we wskazanej części i uchylenie poprzedzającego je postanowienia wydanego w pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę wierzyciel wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z 27 maja 2025 r., złożonym w toku postępowania sądowoadministracyjnego, zobowiązany uzupełnił skargę, wskazując, że dotyczy ona postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przedmiotem skargi nie jest istnienie lub brak istnienia po stronie skarżącego obowiązku uiszczania opłaty za posiadanie odbiornika telewizyjnego. W tym zakresie zaskarżone postanowienie uchyliło postanowienie z 11 lipca 2024 r. Skarga dotyczy treści tytułu wykonawczego wystawionego niezgodnie z obowiązującymi przepisami.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. zobowiązany wskazał, że w poz. D.3. tytułu wykonawczego jako podstawę prawną obowiązku wskazano "z mocy prawa", natomiast w poz. D.4. jako identyfikację podstawy prawnej podano art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. Skarżący przytoczył brzmienie wskazanych przepisów i zwrócił uwagę, że bezosobowa forma "pobiera się" oznacza, że wskazane w przepisie pobieranie opłaty abonamentowej odnosi się do bliżej nieokreślonego "poborcy", nie do abonenta. "Poborcę abonamentu", tj. operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe, wskazano w art. 6 ust. 1 u.o.a.

W ocenie skarżącego przepis art. 2 ust. 3 u.o.a. jednoznacznie i ponad wszelką wątpliwość wskazuje, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej nie powstaje z mocy samego tego przepisu, lecz żeby ten obowiązek powstał konieczne jest dokonanie określonej w przepisie czynności, tj. zarejestrowanie odbiornika. Z jednej strony obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej po stronie abonenta, a z drugiej strony prawo pobierania jej po stronie wyznaczanego operatora, konkretyzują się dopiero w wyniku dokonania czynności rejestracji odbiornika. Powyższe prowadzi do jednoznacznego wniosku, że do wykazania, że po stronie abonenta powstał obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej nie wystarczy powołanie przepisu prawa – bezwzględnie konieczne jest wskazanie i powołanie się na indywidualną, konkretną rejestrację odbiornika dokonaną przez wskazaną osobę. Jest zatem ewidentnym naruszeniem tego przepisu wskazywanie w tytule wykonawczym, że z treści tego przepisu wynika wprost obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej przez indywidualnego abonenta. Przepis ten nie może samodzielnie stanowić identyfikacji podstawy prawnej do egzekwowania "z mocy prawa" uiszczenia opłaty abonamentowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a., skarżący powołał się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I FPS 5/17, gdzie wskazano, że "przez wskazanie podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku należy rozumieć powołanie decyzji lub postanowienia albo innego rodzaju rozstrzygnięcia, z mocy których na zobowiązanym ciąży egzekwowany obowiązek". W ocenie zobowiązanego, w przypadku opłaty abonamentowej tym "innego rodzaju rozstrzygnięciem" jest czynność administracyjna dokonania rejestracji odbiornika. To na podstawie dowodu rejestracji odbiornika można ustalić po czyjej stronie i od kiedy powstał obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej. Z tytułu wykonawczego musi wynikać jednoznacznie i bezspornie, że zobowiązania opisane w części "D" tytułu wykonawczego (dane dotyczące należności pieniężnych) powstały i leżą po stronie zobowiązanego, którego dane opisane są w części "A" tytułu wykonawczego (dane zobowiązanego). Zdaniem skarżącego, zawartość tytułu wykonawczego nie pozwala na dokonanie powyższego porównania, gdyż skarżony tytuł wykonawczy nie wskazuje na rejestrację odbiornika jako na źródło powstania obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej.

Brak we wzorze tytułu wykonawczego rubryki pozwalającej na przywołanie dokonania rejestracji odbiornika nie oznacza, że takiej informacji tytuł wykonawczy może nie zawierać. Oznacza to tylko, że wzór druku tytułu wykonawczego nie uwzględnił wszystkich okoliczności, jakie występują w postępowaniach egzekucyjnych dotyczących różnych obowiązków. Brak we wzorze stosownej rubryki doprowadził w konsekwencji do tego, że skarżony tytuł wykonawczy nie zawierał podstawowej informacji, na podstawie której wierzyciel twierdzi, że wobec niego powstał egzekwowany obowiązek.

Z kolei odnosząc się do przywołanego przez wierzyciela wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, skarżący podniósł, iż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego nie były przepisy odnoszące się czy to wprost, czy pośrednio do treści i zasad sporządzania tytułów wykonawczych. Ponadto w wyroku tym nie znajdujemy stwierdzenia wskazującego, że bezpośrednio z mocy przepisów wskazanych w tytule wykonawczym, bez dokonywania rejestracji, powstaje obowiązek uiszczania abonamentu za odbiornik. Wręcz przeciwnie z wyroku tego wynika, że powstanie ex lege obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej zachodzi po rejestracji odbiornika. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazuje, że wprost z przepisu prawa wynika tylko ustalenie wysokości należnego abonamentu, stanowiące czynność materialno-techniczną.

Wreszcie odnoszą się do zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a. w zw. z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych skarżący wskazał dodatkowo, iż w postanowieniu pierwszoinstancyjnym wierzyciel nie miał prawa powoływać się na książeczkę radiotelefoniczną wydaną 2 listopada 1993 r., gdyż z treści ww. rozporządzenia wynika, iż książeczka ta stanowiła dowód zarejestrowania odbiornika nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia, co nastąpiło 12 grudnia 2007 r. Skarżący stwierdził jednocześnie, że ww. naruszenie nie ma większego znaczenia dla zasadniczego przedmiotu skargi, tj. błędu w tytule wykonawczym, gdyż wskazanie, że odbiornik został zarejestrowany nie nastąpiło na etapie sporządzania tytułu wykonawczego. Dopiero w postanowieniu z 11 lipca 2024 r. wierzyciel wskazał, że zobowiązanie powstało wskutek dokonania rejestracji odbiornika, czyli nie z samej mocy prawa.

Ponadto skarżący skorygował wniosek końcowy i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia z 11 lipca 2024 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Podstawą zarzutu może być tylko:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

W niniejszej sprawie skarżący zgłosił zarzut w oparciu o art. 33 § 2 pkt 2 i 3 u.p.e.a. podnosząc zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu oraz zarzut błędu, co do zobowiązanego.

Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012r., sygn. akt II FSK 1469/10). Zaś kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie.

Przechodząc do meritum sprawy Sąd wskazuje, że odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne dla celów pobierania abonamentu podlegają (z pewnymi wyjątkami) zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 u.o.a.

Szczegóły procesu rejestracji odbiorników normuje obecnie rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676). Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych wynika wprost z przepisu prawa - z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej - powstaje on od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych bądź uzyskania zwolnienia z mocy prawa na podstawie ustawy o zmianie ustawy z dnia 23 lipca 2015 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1324).

Z u.o.a. wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Stwierdzenie zatem, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu, pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych.

Kwestia opłat z tytułu abonamentu RTV była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, 3, 5 i 6 ustawy o opłatach abonamentowych wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika".

Przepis art. 7 u.o.a. zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje Poczta Polska, a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nieuiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 u.o.a.). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 u.o.a.).

Należy podkreślić, że Poczta Polska, nie anulowała zgłoszonych przez użytkowników wcześniejszych wniosków rejestracyjnych, ani też nie dokonała z urzędu ponownej rejestracji posiadanych przez użytkowników odbiorników RTV, a jedynie zgodnie z obowiązkiem nałożonym na mocy § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342, dalej: rozporządzenie) zastąpiła imienną książeczkę opłat indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Należy także wskazać, że w myśl § 5 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia Poczta Polska była zobowiązana wyłącznie do powiadomienia użytkowników o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, poprzez przesłanie zawiadomienia w formie wzoru, stanowiącego załącznik nr 2 do Rozporządzenia. Przywołany przepis mówi zatem o "powiadomieniu" użytkowników, a więc przesłanie przez Pocztę Polską zawiadomienia w zwykłej przesyłce listowej (bez potwierdzenia odbioru), na prawidłowy adres abonenta czyniło zadość wymogom określonym we wskazanym wyżej przepisie rozporządzenia.

Reasumując, wskazany w rozporządzeniu tryb wykonania przez Pocztę Polską obowiązku nadania indywidualnych numerów identyfikacyjnych użytkownikom odbiorników nie jest tożsamy z trybem przyjętym w postępowaniu administracyjnym, w którym następuje wydanie decyzji. Nadawanie przez Pocztę Polską indywidualnych numerów identyfikacyjnych nie było decyzją administracyjną. Przepisy rozporządzenia, normujące, w przepisie § 5 tryb nadawania i przesyłania użytkownikom odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie odwoływały się również do przepisów k.p.a., co oznacza, że do przesyłania zawiadomień o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie miały zastosowania przepisy o doręczaniu pism w postępowaniu administracyjnym, zawarte w rozdziale 8 (art. 39-49) "Doręczenia".

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2016 r., sygn. akt. II GSK 1297/15 z treści przepisów § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, "nie wynika, aby powiadomienie dokonywane poprzez przesłanie użytkownikowi zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, stanowiło warunek skuteczności dokonania czynności nadania takiego numeru. Przesłanie zawiadomienia nie kreuje i nie wpływa na skuteczność czynności operatora publicznego, który z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny. Prawodawca nie wprowadza obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było doręczenie zawiadomienia o jego nadaniu. Takiej zależności cytowane przepisy nie wprowadzają. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru powiadomienia strony o jego nadaniu. Dla skuteczności nadania numeru identyfikacyjnego, nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem nadania, czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia" (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 913/15).

Z akt sprawy wynika, iż skarżący dokonał rejestracji odbiornika telewizyjnego używanego pod adresem: K. ul. [...], w wyniku której wydana został książeczka radiofoniczna. W aktach sprawy znajduje się wniosek o rejestrację odbiornika RTV oraz wydruk z baz danych o abonentach Poczty Polskiej S.A. potwierdzający regulowanie opłat abonamentowych. Niewątpliwie do dnia 24 października 2023r. ciążył na skarżącym obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych, gdyż w dniu 25 października 2023r. zobowiązany dopełnił formalności wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego. Fakt wyrejestrowania odbiornika RTV nie jest przez skarżącego kwestionowany. Nie budzi wątpliwości Sądu fakt, iż zobowiązany nie uiścił opłat abonamentowych za okres od dnia 1 października 2021r. do 24 października 2023r. W konsekwencji w tytule wykonawczym nr 20888E1-25/LU/2024 z dnia 25 kwietnia 2024r. prawidłowo wskazano okres zaległości naliczając opłaty za okres od dnia 1 października 2021r. do 24 października 2023r. Zobowiązanemu jako zarejestrowanemu użytkownikowi odbiornika, po wejściu w życie rozporządzenia został nadany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...]. Zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało wysłane w dniu 31 lipca 2008 r. W aktach sprawy znajduje się duplikat powyższego zawiadomienia. Sąd zauważa, iż nie dołączono do powyższej kserokopii wygenerowanego zawiadomienia o nadaniu skarżącemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego dowodu wysłania (choćby kopi koperty). Z uwagi na podniesione powyżej argumenty, ta okoliczność nie ma znaczenia dla przyjęcia, czy w sprawie istniał, czy też nie obowiązek skarżącego do uiszczenia opłaty. Dla oceny tej okoliczności istotnym jest, że skarżący dokonał rejestracji odbiornika RTV.

Do dnia 24 października 2023r. ciążył na skarżącym obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych, zatem na dane zobowiązanego wystawiono tytuł wykonawczy z dnia 25 kwietnia 2024r., z uwagi na posiadane zaległości w opłatach abonamentowych. Tym samym zasadnie oddalono zarzut błędu, co do zobowiązanego.

Ponadto, wbrew zarzutom skargi, w tytule wykonawczym z dnia 25 kwietnia 2024r. prawidłowo wskazano akt normatywny oraz podstawę prawną, którą stanowi art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. W realiach rozpoznanej sprawy obowiązek powstaje z mocy prawa, gdyż po dokonaniu rejestracji to na posiadaczu wyrejestrowanego odbiornika ciąży obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej z mocy prawa. Wskazanie podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku w takim przypadku stanowi wskazanie aktu prawnego, miejsca jego publikacji oraz numer (oznaczenie) przepisu nakładającego obowiązek, co w niniejszej sprawie uczyniono. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 marca 2010r. sygn. K 24/08 odnosząc się do należności z tytułu abonamentu RTV uznał, iż ustalenie wysokości należnego abonamentu jest czynnością materialno-techniczną, dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa. Oznacza to, że w przypadku braku zapłaty należności z jednej strony sprawa nie trafia do sądu powszechnego (spór nie jest cywilnoprawny lecz publicznoprawny), lecz od razu po wystawieniu tytułu wykonawczego do wyegzekwowania przez urząd skarbowy (komornika skarbowego). Jednocześnie z powyższego wyroku TK wynika, iż w przypadku, gdy podmiot, który zarejestrował odbiornik RTV nie wywiązuje się z ustawowego obowiązku uiszczania abonamentu – wydanie decyzji jest całkowicie zbędne. Zatem, wbrew zarzutom skargi, w tytule wykonawczym w części D pkt 3 tytułu, zasadnie jako podstawę prawną powstania obowiązku wskazano "z mocy prawa".

W konsekwencji prawidłowo oddalono zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm.) oddalił skargę.