Końcowo ZUS odniósł się do zarzut braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. W tych ramach podnosił, iż w sprawie nie dopatrzono się innych przyczyn, wpływających na brak wymagalności obowiązku, w szczególności nie wystąpiły żadne przeszkody podmiotowe lub formalno-prawne w egzekwowaniu obowiązku.
2.4. Postanowieniem z dnia 15 maja 2023 r. o nr 4707/TW, znak: 480000/71/ 193381/2023, po rozpoznaniu wniosku zobowiązanej o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 3 kwietnia 2023 r.
Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, iż dokumentacja przedłożona przez zobowiązaną (m.in. wniosek o wydanie kluczy do lokalu, w którym znajdują się urządzenia do prowadzenia działalności, zeznania podatkowe, protokoły komornika sądowego) nie ma wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Zobowiązana w dalszym ciągu jest czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Jeżeli natomiast faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, powinna wyrejestrować działalność poprzez złożenie stosownego dokumentu.
Ponadto ZUS zwrócił uwagę, że podstawą wystawienia tytułów wykonawczych są deklaracje rozliczeniowe złożone przez samą zobowiązaną, a kwoty należności do zapłaty wskazane w ww. deklaracjach odzwierciedlone zostały w tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany został prawidłowo określony przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.
Organ drugiej instancji stwierdził ponadto, podobnie jak uczyniono to w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, iż w aktach sprawy znajduje się dowód doręczenia zobowiązanej upomnienia (w dniu 10 stycznia 2023 r.), nadto zaś w sprawie nie doszło do wygaśnięcia obowiązku w całości ani w części. W niniejszej sprawie nie zachodzą również inne przyczyny, decydujące o braku wymagalności obowiązku.
2.5. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2024 r. I SA/Gl 939/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na powyższe postanowienie ZUS z dnia 15 maja 2023 r.
2.6. Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
2.7. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2024 r. I SA/Gl 939/23, prawomocnym od dnia 10 września 2024 r. WSA w Gliwicach, działając na podstawie art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił własny wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r. I SA/GI 939/23 oraz uchylił zaskarżone postanowienie ZUS z dnia 15 maja 2023 r.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a p.p.s.a. stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu, gdyż zaskarżone postanowienie ZUS nie mogło zostać utrzymane w obrocie prawnym. Sąd dopatrzył się bowiem naruszenia przepisu postępowania, jakim jest art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), którego zastosowanie wynika z art. 123 u.s.u.s., a którego naruszenie umknęło Sądowi wydającemu rozstrzygnięcie z dnia 9 kwietnia 2024 r. Mianowicie, po wniesieniu skargi kasacyjnej i przed przekazaniem akt sprawy ze skargą kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, dostrzeżono fakt złożenia podpisu na obu postanowieniach ZUS wydanych w niniejszej sprawie przez te same osoby, tj. R. K. oraz T. W. (odpowiednio Zastępcę Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów oraz Głównego Specjalistę). Sąd zwrócił uwagę, że wydali oni pierwsze postanowienie z dnia 3 kwietnia 2023 r., tj. złożyli podpisy pod wydanym rozstrzygnięciem w pierwszej instancji, natomiast na postanowieniu wydanym w drugiej instancji z dnia 15 maja 2023 r. złożyli podpisy obok Zastępcy Dyrektora – D. S.. Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego i konstrukcję, przewidzianą w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., której ratio legis stanowi to, iż pracownik rozpatrując ponownie sprawę podlega wyłączeniu, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji (postanowienia).
2.8. Postanowieniem z dnia 14 października 2024 r. nr 6748, znak: 480000/71/00550971/2024, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 3 kwietnia 2023 r. o uznaniu zgłoszonych przez zobowiązaną zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione.
Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy a następnie – podobnie jak w wydanym uprzednio postanowieniu z dnia 15 maja 2023 r. - zwrócił uwagę, iż dokumentacja przedłożona przez zobowiązaną nie ma wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Podkreślił, iż zobowiązana pozostaje czynnym przedsiębiorcą, co potwierdzają stosowne zapisy w CEiDG. Jeśli natomiast faktycznie nie prowadzi ona działalności gospodarczej, to powinna wyrejestrować działalność poprzez złożenie stosownego dokumentu. Ponadto wskazał, że podstawą wystawienia tytułów wykonawczych są deklaracje rozliczeniowe złożone przez samą zobowiązaną, przy czym kwoty należności do zapłaty wskazane w tychże deklaracjach odzwierciedlone zostały w tytułach wykonawczych. Powoduje to, że zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany zostały prawidłowo określone przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.
ZUS stwierdził również, iż w aktach sprawy znajduje się dowód doręczenia zobowiązanej upomnienia, co miało miejsce w dniu 10 stycznia 2023 r. Ponadto, w sprawie nie doszło do wygaśnięcia obowiązku w całości ani w części, nie zachodzą też inne przyczyny, decydujące o braku wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi.
Postanowienie zostało podpisane przez D. S. – Zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w Z..
3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
3.1. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z..
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz o wstrzymanie wykonania postanowienia do czasu rozpoznania skargi a także o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika i zwolnienie z kosztów sądowych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosiła, iż nie posiada stosownej wiedzy i nie jest w stanie reprezentować swoich prawnie chronionych interesów. Zaznaczyła, iż nie jest w stanie ustosunkować się do wydanego postanowienia ZUS z dnia 14 października 2024 r. Niemniej jednak stwierdziła, że uznanie zgłoszonych zarzutów za niezasadne nastąpiło z naruszeniem prawa i jest dla niej krzywdzące. Zdaniem skarżącej nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji innej wierzytelności pieniężnej. Dodała, iż zmianie uległy przepisy ustawy egzekucyjnej i są one dla niej niezrozumiałe.
3.2. Odpowiadając na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.
3.3. W postępowaniu przed WSA w Gliwicach skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata.
4.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
4.1. Skarga okazała się niezasadna.
4.2. Na wstępie wskazać należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z kolei, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części – art. 151 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
4.3. Istota sporu sprowadza się do kwestii prawidłowości postanowienia ZUS, działającego jednocześnie jako wierzyciel i organ egzekucyjny, uznającego wniesione przez zobowiązaną zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. Przedmiotem kontroli Sądu jest bowiem postanowienie uznające za nieuzasadnione zarzuty, dotyczące: nieistnienia obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 ustawy egzekucyjnej, dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a., przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, jeżeli jest wymagane; wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części; braku wymagalności obowiązku.
4.4. W tych ramach wskazać przyjdzie, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 22/17; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść art. 33 § 2 ustawy egzekucyjnej zawiera przy tym enumeratywne wyliczenie przyczyn, mogących stanowić podstawę prawną zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie bowiem z treścią art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Z kolei, w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Na podstawie art. 33 § 3 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. Jeżeli jednak organem wydającym takie postanowienie jest ZUS, to zgodnie z art. 83c ust. 1a u.s.u.s. właściwym środkiem zaskarżenia jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia.
Ponadto zauważyć należy, iż w przypadku tożsamości podmiotu wierzyciela należności oraz organu egzekucyjnego brak jest podstaw do wydawania odrębnego postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 kwietnia 2020 r. III SA/Łd 122/20). W sytuacji takiej organ egzekucyjny wydaje jedno postanowienie, z pominięciem uzyskania stanowiska wierzyciela (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 listopada 2018 r. I SA/Gd 419/18, Lex nr 2608729).
4.5. W rozpatrywanej sprawie zarzuty zobowiązanej na prowadzone postępowanie egzekucyjne rozpoznane zostały przez ZUS, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w związku z czym organ ten wydał jedno postanowienie, utrzymane następnie w mocy zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 14 października 2024 r., po rozpoznaniu przez organ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że procedura rozpatrywania zarzutów została w niniejszej sprawie przez organ dochowana.
Rozstrzygnięcia wymagała natomiast kwestia, czy prawidłowo ZUS uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione.
Zarzuty w niniejszej sprawie wniesione zostały na podstawie art. 33 § 2 pkt 1, 2 i 4-6 u.p.e.a. Skarżąca akcentowała w nich, że od dnia 21 grudnia 2018 r. nie wykonuje już działalności gospodarczej, została pozbawiona dostępu do siedziby jej firmy oraz do narzędzi i sprzętu niezbędnego do wykonywania usług kosmetyczno-fryzjerskich a ponadto, ze względu na toczące się postępowania sądowe nie posiada możliwości wznowienia działalności i nie ma jakichkolwiek źródeł dochodu.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że skarżąca, zgodnie z danymi ujawnionymi w CEiDG, jest aktywnym przedsiębiorcą, zaś należności objęte tytułami wykonawczymi wynikają ze złożonych przez nią – jako płatnika składek - deklaracji rozliczeniowych. Zatem zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany zostały prawidłowo określone przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych. Tym samym jako chybione ocenić trzeba było zarzuty z art. 33 § 2 pkt 1-2 u.p.e.a., tj. dotyczące nieistnienia obowiązku i określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku.
Dalej zaznaczyć trzeba, że wbrew twierdzeniom skarżącej, w aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenia odbioru przez nią w dniu 10 stycznia 2023 r. upomnienia. Podkreślenia wymaga, że zwrotne potwierdzenie odbioru (pokwitowanie odbioru) ma szczególną moc dowodową, stwarza bowiem domniemanie doręczenia i jest niezbędne do oceny daty rozpoczęcia lub zakończenia biegu terminu oraz możliwości dokonywania określonych czynności (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2015 r., str. 268 i n.) oraz posiada walor dokumentu urzędowego i stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r. II GSK 1712/21). Zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Akcentuje się w orzecznictwie, że dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r. II SA/Gd 776/24, Lex nr 3787453). W konsekwencji niezasadny okazał się zarzut skarżącej, dotyczący braku uprzedniego doręczenia upomnienia (zarzut z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), bowiem skarżąca nie wykazała żadnym przeciwdowodem, aby do doręczenia takowego upomnienia nie doszło. Brak jest zatem podstaw do uznania, że naruszono w sprawie art. 15 ustawy egzekucyjnej, dotyczący obowiązku przesłania zobowiązanemu upomnienia.
W odniesieniu do dalszych zarzutów, organ prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej nie doszło do wygaśnięcia obowiązku w całości, jak również w części. ZUS nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o nr od TW4480023001320 do TW4480023001322, które mogłyby spowodować (chociażby częściowe) wygaśnięcie obowiązku. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby doszło do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Należności z tytułu nieopłaconych składek nie uległy również przedawnieniu. Jak bowiem słusznie zauważył organ, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (z pewnymi wyjątkami, które nie mają w niniejszej sprawie zastosowania). Ponieważ tytuły wykonawcze obejmują składki za okresy od 10/2022 do 11/2022, nie ulega wątpliwości, że w odniesieniu do tych należności termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.
Tym samym, niezasadny okazał się zarzut oparty na art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Następnie należy stwierdzić, że niezasadny okazał się także ostatni z zarzutów zgłoszonych przez skarżącą, tj. braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b u.p.e.a.). Zebrany materiał źródłowy nie pozwala bowiem na stwierdzenie braku wymagalności należności z tytułu składek, objętych tytułami wykonawczymi. W szczególności, brak jest danych o jakichkolwiek przeszkodach formalno-prawnych w egzekwowaniu obowiązku.
4.6. Końcowo dostrzeżenia wymaga, że przez organ została wyeliminowana zasadnicza wada poprzedniego postanowienia z dnia 15 maja 2023 r., polegająca na złożeniu podpisów na tymże rozstrzygnięciu przez te same osoby, które wydały rozstrzygnięcie w pierwszej instancji (co też stanowiło powód uchylenia postanowienia ZUS z dnia 15 maja 2023 r.).
4.7. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.