Dalej organ odwoławczy uznał, że wbrew twierdzeniom skarżącej, organ pierwszej instancji jest organem egzekucyjnym upoważnionym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zastosował on środek egzekucyjny, do zastosowania którego uprawnia go ustawodawca, zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a., rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z 2 września 2016 r. i jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych wobec skarżącej.
Ponadto DIAS zauważył, że organ pierwszej instancji z własnej inicjatywy rozszerzył zakres żądania skarg strony skarżącej na czynność egzekucyjną. W związku z czym, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zawarł argumenty potwierdzające słuszność oddalenia skargi wniesionej na podstawie art. 54 § 1 pkt 1, jak i pkt 2 u.p.e.a., nie zwracając przy tym uwagi na fakt, że w treści skarg skarżąca nie podniosła zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W ocenie organu odwoławczego, uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest zbędne. Tym samym, organ pierwszej instancji w sposób nieuprawniony wykroczył poza zakres skargi, rozpoznając zbytnią uciążliwość. Tymczasem to strona składająca skargę na podstawie art. 54 u.p.e.a. określa zakres żądania. Zarzut ten został podniesiony dopiero w treści zażalenia (a nie skarg) i wykracza poza zakres rozpatrzenia. Rozszerzenie tego zakresu na etapie zażalenia należy uznać za spóźnione.
W konsekwencji DIAS nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonych czynności egzekucyjnych zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, jak również postanowienia organu pierwszej instancji z 27 sierpnia 2024 r.
W skardze na postanowienie z 10 października 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu brak podstawy faktycznej i prawnej, a także błędną interpretację przepisów o egzekucji. W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, iż w ocenie skarżącej czynności egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa. Organ podatkowy dokonał tych czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia należności pieniężnych, a złożone przez skarżącą skargi i zawarte w nich argumenty, a także wykazane okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji skarżącej były w pełni zasadne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), dalej: p.u.s.a., sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Skarga okazała się niezasadna.
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane zarzuty oraz argumenty uzasadnienia skargi, Sąd stwierdził, że nie istnieją podstawy do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., tj. postanowienie oddalające skargi na czynność egzekucyjną. Zgodnie z treścią § 1 tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez pojęcie czynności egzekucyjnej rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Zaskarżoną czynnością egzekucyjną było zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G., które zostały przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 5 u.p.e.a. Przede wszystkim należy wskazać, że prawidłowe jest stanowisko organu co do tego, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlega jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. W postępowaniu tym nie bada się wymagalności i zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się również prawidłowości jego prowadzenia. Ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W konsekwencji kontrola sądu administracyjnego ograniczona jest do tych kwestii, które podlegały ocenie organu na skutek wniesionych skarg na czynność egzekucyjną.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne mogą być podnoszone kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (por. wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1439/18, wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 96/19; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego.
Powyższe uwagi są istotne dla rozpoznania przedmiotowej sprawy, albowiem wyznaczają ramy kontroli sądowej, a w realiach niniejszej sprawy skarżąca zakwestionowała dokonane zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G., jednak nie kwestionowała okoliczności formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych.
Zdaniem Sądu, oceniając czynność egzekucyjną, zaskarżoną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., DIAS zasadnie skoncentrował się na kwestiach formalnoprawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego. Sąd podziela bowiem wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Bezzasadnym jest zatem podnoszenie okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji czy też brakiem doręczenia upomnienia wzywającego do zapłaty należności. W realiach rozpoznanej sprawy odpisy tytułów wykonawczych z 11 lipca 2024 r., nr TW1480024010753 i TW1480024010754, obejmujące zaległości z tytułu składek społecznych i zdrowotnych, doręczono skarżącej 1 sierpnia 2024 r., wraz z zawiadomieniami z 15 lipca 2024 r., nr [...] i [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. Zawiadomienia te zostały przesłane także do Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. Zawierały wymagane pouczenia dla dłużnika zajętej wierzytelności, a także wymagane pouczenia dla zobowiązanej dotyczące m.in. środków zaskarżenia.
Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. W ocenie Sądu wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Jak wynika z akt sprawy zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. zostały dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy ich dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 6 do Rozporządzenia Ministra Finansów z 18 marca 2024 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 426).
Ponadto druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:
1. oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;
2. oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;
3. określenie stosowanego środka egzekucyjnego;
4. numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego – również wskazanie jego rodzaju;
5. kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;
6. kwotę kosztów egzekucyjnych:
a) opłaty manipulacyjnej,
b) opłaty za czynności egzekucyjne,
c) wydatków egzekucyjnych,
d) opłaty egzekucyjnej,
e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2;
7. wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;
8. pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;
9. datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.
Sąd stwierdza, iż organ egzekucyjny prawidłowo zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 5 u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych, co pozostaje w zgodzie z art. 80 u.p.e.a.
W ocenie Sądu podnoszone przez stronę okoliczności, tj. niedopuszczalność przedmiotowej egzekucji czy też brak uprzedniego doręczenia upomnienia, mieszczą się w katalogu zarzutów określonych w art. 33 § 2 u.p.e.a. i nie mogą być rozpoznane w ramach skargi na czynności egzekucyjne. Jak już wskazano, w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności. Niezależnie od powyższego organ winien rozpoznać zarzut odnoszący się do braku uprzedniego doręczenia upomnienia zawarty w skardze w ramach odrębnego postępowania.
Co istotne, Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym upoważnionym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zastosował on środek egzekucyjny, do czego uprawnia go ustawodawca zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z 2 września 2016 r. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż Dyrektor Oddziału ZUS jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania wobec skarżącej środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. Niewątpliwie art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz także jego właściwość miejscową, skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. W rozpoznanej sprawie wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Zatem Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 u.p.e.a.).
Odnośnie do zarzutu, który zobowiązana podniosła w zażaleniu, tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka, wskazać należy, iż wykracza on poza zakres rozpatrzenia. Zgodnie bowiem z art. 54 § 3 u.p.e.a. zobowiązany wnosi skargę do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu odpisu zawiadomienia. W skardze tej zobowiązany określa jej zakres, a rozszerzenie tego zakresu na etapie zażalenia lub skargi do Sądu należy uznać za spóźnione. Tym samym zasadnie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, że uzasadnienie postanowienia organu pierwszej instancji w tym zakresie jest zbędne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/GI 524/22).
Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że w rozpatrywanym przypadku przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zostały naruszone. W świetle powyższego uznać więc należało, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.