W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dale jako ppsa), jest podstawą uchylenia decyzji przez sąd administracyjny jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub doszło do innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując decyzję dotyczącą rozłożenia na raty zaległości podatkowej, Sąd miał na uwadze przede wszystkim brzmienie art. 67a § 1 pkt 1 i 2 OP, zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek. W myśl z kolei art. 67b § 1 pkt 1 i 2 OP, organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych w art. 67a które nie stanowią pomocy publicznej; które stanowią pomoc de minimis - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis.
Jak słusznie zauważył organ, w pierwszej kolejności organ winien zbadać przesłanki z art. 67a OP, to jest ustalić, czy za udzieleniem ulgi stoi ważny interes podatnika lub interes publiczny. Przepis art. 67a § 1 OP, ma w stosunku do przepisu art. 67b § 1 OP charakter ogólny, drugi zaś ma charakter szczególny w stosunku do przepisu art. 67a § 1 OP. Z konstrukcji art. 67a § 1 OP można wnioskować, że nie jest możliwym udzielenie przedsiębiorcy wsparcia w ramach jednego z przeznaczeń wymienionych w art. 67b § 1 OP, bez uprzedniego stwierdzenia, że zasadnym jest udzielenie ulgi w spłacie w jednej z form wskazanych w art. 67a § 1 OP. Można zatem przyjąć pogląd, że relacja pomiędzy przepisem art. 67a § 1 OP i przepisem art. 67b § 1 OP sprowadza się do następującej konstrukcji: finansowe wsparcie wskazane w przepisie art. 67b § 1 OP, będzie mogło być danemu przedsiębiorcy udzielone dopiero wtedy, gdy organ rozpatrujący wniosek o udzielenie ulgi oceni, że jej udzielenie (w jednej z form określonych w art. 67a § 1 OP) jest uzasadnione wystąpieniem chociażby jednej z przesłanek zawartych w przepisie art. 67a § 1 OP (ważny interes podatnika, interes publiczny). Tym samym zatem w sytuacji, gdy zaistnieje któraś z przesłanek określonych w przepisie art. 67a § 1 OP, to dopiero wówczas organ może przejść do drugiego etapu procedowania, tj. oceny spełniania przesłanek określonych przez ustawodawcę w przepisie art. 67b § 1 OP. Przyjęty pogląd oznacza zatem, że w sytuacji, gdy organ podatkowy ustali, że w danej sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, tym samym nie jest koniecznym analizowanie sprawy pod kątem dopuszczalności udzielenia wsparcia z uwagi na obowiązujące przepisy odnoszące się do tzw. pomocy publicznej (tak Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z 20 czerwca 2024 r., sygn.. akt III FSK 1148/22).
Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z 2 października 2024 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 471/24, a pogląd tam wyrażony sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, decyzja podatkowa dotycząca ulgi w spłacie zaległości podatkowych ma charakter uznaniowy. Nie należy ona do kategorii decyzji związanych, w których przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz poprawnej wykładni i stosowaniu przepisów prawa podatkowego wynik sprawy jest ściśle określony życie w art. 67a § 1 OP zwrotu "organ podatkowy może" wskazuje, że przy rozstrzyganiu kwestii udzielenia ulgi ustawodawca pozostawił organowi swobodę w wyborze rozstrzygnięcia. Powyższe nie oznacza jednak przyzwolenia na dowolne działanie organu podatkowego.
Zastosowanie ulgi uzależnione jest od wystąpienia, co najmniej jednej z dwóch ustawowych przesłanek to jest "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Wymienione pojęcia są nieostre znaczeniowo i wypełniane są treścią na tle konkretnej sprawy. Zadaniem organów podatkowych jest zbadanie, czy w sprawie występują wymienione okoliczności warunkujące zastosowanie ulgi.
Sąd zwraca uwagę, że pojęcia ważnego interesu podatnika" i interesu publicznego" nie zostały zdefiniowane przez ustawodawcę. Ich rozumienie zostało natomiast wypracowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. W szeregu orzeczeń sąd, rozpatrując konkretne sprawy, wskazywał na przesłanki, których wystąpienie świadczyło o istnieniu "ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego". Interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowych spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych (wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, POP 2000, z. 6, poz. 168). Interes publiczny należy zatem rozumieć jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. Słusznie zatem organy wywiodły, że ta przesłanka w sprawie nie została spełniona. Owszem, skarżąca prowadzi zakłady pracy zapewniające byt okolicznym mieszkańcom, a funkcjonowanie tych zakładów jest przejściowo utrudnione wskutek remontu drogi. Jednak rację ma organ twierdząc, że nie sposób z tego faktu wywodzić konieczność umorzenia zaległości podatkowej.
Podkreślić należy, że umorzenie zaległości podatkowej, a w konsekwencji zwolnienie skarżącej z obowiązku świadczenia na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, powoduje obciążenie tą zaległością pozostałych mieszkańców miasta. A skoro tak, to umorzenie należy traktować jako sytuację wyjątkową. Skoro zaś w sprawie stwierdzono pogorszenie sytuacji finansowej prowadzonych przez skarżącą spółek, lecz pogorszenie to nie ma charakteru trwałego, słusznie organ zasugerował wystąpienie z wnioskiem o odroczenie lub rozłożenie na raty zaległości podatkowej. Jeżeli wskutek remontu spółki doznały uszczerbku w uzyskiwanych dochodach, to po ich stronie można rozważać wystąpienie z roszczeniem odszkodowawczym. Nie oznacza to jeszcze, że zostały spełnione przesłanki umorzenia zaległości podatkowej ciążącej na skarżącej pełniącej funkcje w zarządach tych spółek. Umorzenie zaległości nie stanowi rekompensaty za obniżenie dochodów podatnika. Czym innym jest pogorszenie sytuacji majątkowej spółki wskutek remontu drogi, a czym innym zobowiązanie ciążące na stronie niniejszego postępowania.
Nie zachodzi zatem przesłanka interesu publicznego w udzieleniu ulgi.
Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. W niniejszej sprawie organy podatkowe obu instancji nie kwestionowały tego, że u podatniczki wystąpiła przesłanka jej ważnego interesu, która mogłaby uzasadniać udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego. Pomimo tego organ I instancji odmówił udzielenia jej ulgi, a rozstrzygnięcie to Sąd uznaje za prawidłowe.
Przede wszystkim nie można podzielić stanowiska skargi, jakoby organ rozpoznający wniosek pominął sytuację majątkową podatniczki. Do strony zostały skierowane dwa wezwania z 4 marca i 15 maja 2024 r. do przedłożenia dokumentów, z których wynikają dane dotyczące jej sytuacji majątkowej. Na te wezwania podatniczka odpowiedziała przedstawiając dokumenty obrazujące sytuację majątkową prowadzonych przez nią spółek oraz uzyskiwane przez nią dochody. Odpowiadając na wezwania nie wykazała natomiast, ani nawet nie podała informacji o wysokości ponoszonych przez nią kosztów jej utrzymania mimo, że była już wówczas reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Organ podatkowy powinien prowadzić postępowanie w sprawie udzielenia ulgi z zachowaniem zasad ogólnych postępowania podatkowego. W szczególności zasady dążenia do ustalenia prawdy oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Zastrzec w tym miejscu należy jednak, że ciężar wykazania okoliczności mających przemawiać za udzieleniem ulgi spoczywa, co do zasady na wnioskodawcy jako zainteresowanym uzyskaniu korzyści podatkowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2023 r., sygn. akt III FSK 1487/22, z 5 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 879/23).
Odnosząc się do przedstawionych przez skarżącą dokumentów należy zwrócić uwagę na to, że zobowiązanie w podatku od nieruchomości w tej sprawie ciąży na podatniczce, a nie na spółkach, w których pełni ona funkcje w zarządzie. To podatniczka jest adresatem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Jakkolwiek sytuacja majątkowa prowadzonych przez nią spółek wpływa na jej sytuację materialną, to jednak w postępowaniu o udzielenie ulgi to sytuacja majątkowa podatniczki, a nie spółek, ma znaczenie. Słusznie zatem organ podkreślił brak danych o miesięcznych kosztach utrzymania gospodarstwa domowego podatniczki, które ta winna zaspokoić i osób pozostających na jej utrzymaniu. W konsekwencji, sytuacja majątkowa podatniczki, jaką ta przedstawiła w toku postępowania, nie uzasadniała udzielenia jej ulgi w spłacie zaległości podatkowej.
Nie można zarzucić organom podatkowym, jakoby te prowadziły postępowanie w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych. Wbrew twierdzeniom skargi organy rozpatrzyły przesłanki ulgi nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatniczki, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej, a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty (wyrok NSA z dnia 26 listopada 1999 r., I SA/Łd 13/98). Organy uznały zatem za zasadne odniesienie się do pogorszenia sytuacji majątkowej podatniczki wskutek remontu drogi, przy której zlokalizowane są kierowane przez nią spółki. Wzięły zatem pod uwagę sytuację finansową podatniczki w takim zakresie, w jakim ta ją przedstawiła, istniejącą w dacie rozstrzygnięcia sprawy.
Słusznie jednak Burmistrz stanął na stanowisku, że w sprawach ulg należało mieć na uwadze również względy społeczne. To one przemawiają za tym, by zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatniczka pochopnie nie była z niego zwalniana. Jak już wyżej podkreślono, umorzenie zaległości podatkowej nie może być uzasadnione koniecznością naprawienia szkody, jaką spółki prowadzone przez skarżącą mogły ponieść wskutek remontu drogi. Umorzenie bowiem dotyczy zaległości podatniczki, a nie spółek. Poza tym, remont drogi i obniżenie dochodów ma charakter przejściowy i nie można stwierdzić, że sytuacja podmiotów gospodarczych nie poprawi się w takim stopniu, że podatniczka będzie w stanie wrócić do poziomu dotychczas uzyskiwanych dochodów i w ten sposób spełnić obowiązek wobec miasta.
Z tych względów Sąd nie dopatrzył się zasadności naruszenia podniesionych w skardze przepisów Ordynacji podatkowej.
Nie ma również racji skarżąca twierdząc, że wolność prowadzenia działalności gospodarczej skarżącej została naruszona przez działania organów, które nie uznają odpowiedzialności za wyrządzoną jej remontem szkodę.
Odnosząc się do tej argumentacji należy podnieść, że organ stwierdził istnienie ważnego interesu podatniczki w udzieleniu jej ulgi, jednak tego nie uczynił powołując się z jednej strony na brak wykazania sytuacji majątkowej podatniczki i jej rodziny, a z drugiej strony wskazując na przejściowy charakter trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej i niemożność jednoznacznego stwierdzenia, że sytuacja ta nie ulegnie poprawie. Stwierdzić zatem należy, że dopóki istnieje szansa na spłatę zaległości podatkowych w dłuższej perspektywie czasu, nie ma podstaw do rezygnacji przez jednostkę samorządu terytorialnego z przysługującego mu świadczenia podatnika. Jak już wyżej podkreślono, skarżąca może rozważyć dochodzenie odszkodowania od sprawcy szkody na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Nie ma zaś podstaw do traktowania umorzenia zaległości podatkowych jako rekompensaty za uszczerbek, o ile jego istnienie zostanie udowodnione.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.