Jedną z przyczyn, skutkującą koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest podnoszony przez zobowiązanego upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności. Przedawnienie skutkuje wygaśnięciem obowiązku.
Przedawnienie składek regulowane jest w art. 24 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 963, dalej: u.s.u.s.) Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Według art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2021 r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z powyższego wynika, że przepis ten w sposób jasny określa moment początku i końca zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Przerwa w biegu terminu przedawnienia wyznaczana jest od dnia do dnia - daty te zaś wyznaczają konkretne zdarzenia: podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności i dzień zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wynika zatem, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej zawieszenie, termin dalej nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia może być dłuższe niż okres przedawnienia należności z tytułu składek, określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s.
Poszczególne tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu odpowiednio 7 lutego 2017 r., 2 maja 2017 r., 24 lipca 2017 r., 16 listopada 2017 r., 15 grudnia 2017 r., 30 marca 2018 r., 25 czerwca 2018 r., 6 września 2018 r. i 20 grudnia 2018 r.
Jeśli zatem uznać, że podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności było doręczenie powyższych tytułów wykonawczych, to zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony i zawieszenie to trwa nadal, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone na ich podstawie nie zostało zakończone. W związku z powyższym zobowiązania z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, zatem nie wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił naruszenie art. 24 ust.4 w zw. z ust.5b u.s.u.s. w związku z art. 33 § 2 pkt 5, art. 59 § 1 pkt 1 i § 1 a oraz art. 79 § 1 i
§ 2 u.p.e.a. okresu przedawnienia roszczeń (zobowiązań względem ZUS) objętych zawiadomieniami o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego z 22 sierpnia 2025 r. określonych w piśmie strony z 9 września 2025. pn.: .zarzut i wniosek o umorzenie zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego" , dotyczących świadczeń z okresu od kwietnia 2014 r. do sierpnia 2015 r., zatem przedawnionych z upływem 5 letniego okresu, tj. najpóźniej w dniu 10 września 2023 r.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przywrócenie stanu zgodnego z prawem.
W uzasadnieniu skargi zacytował art. 24 ust. 4 i art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. i podniósł, że rozpoczęcie potrąceń nastąpiło we wrześniu 2025 r., natomiast podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek miało miejsce 24 września 2025 r. (data doręczenia - 29 września 2025 r.).
Egzemplifikacją wskazanej normy zawartej w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. pozostaje art. 79 § 1 u.p.e.a., który normuje sytuację, kiedy dochodzi do faktycznej (rzeczywistej) czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, tu w dniu 24 wrzenia 2025 r.
Pojęcia "wszczęcie egzekucji administracyjnej", o której w art.26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. oraz dokonanie zajęcia "z zaopatrzenia emerytalnego", o którym w art.79 § 1 u.p.e.a. nie pozostają tożsame. Gdyby istniała jednoznaczność racjonalny ustawodawca użyłby pojęć jednoznacznych (tożsamych).
Zgodnie z zasadą wnioskowania a fortiori "A minori ad maius", wytyczną pozostaje zawarta w art. 79 § 1 u.p.e.a jako lex spcecialis, czyli początkiem zawieszenia okresu przedawnienia pozostaje podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik (skarżący) został zawiadomiony. W tej sytuacji podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, dokonanej 22 sierpnia 2025 r. miało miejsce po upływie 5-letniego okresu przedawnienia, o którym mowa w powołanych przepisach.
Stwierdzenie w zaskarżonej decyzji, iż zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie zostało zakończone - w okolicznościach niniejszej sprawy można określić jako kłamstwo, ponieważ postępowanie egzekucyjne w stosunku do należności dotyczących świadczeń z okresu od września 2018 r. do kwietnia 2020 r. nigdy nie były przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Przepisami właściwymi pozostają zatem przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym po 29 lipca 2020 r. Stan przedawnienia jest zdarzeniem prawnym o charakterze obiektywnym, bez względu na zapatrywania czy subiektywne stanowisko stron.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z 16 grudnia 2025 r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z 22 października 2025 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że z dniem 30 lipca 2020 r. zmianie uległy przepisy ustawy egzekucyjnej mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Zmiany te zostały wprowadzone ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070, także jako: "ustawa zmieniająca"). Zmianie uległy m.in. przepisy art. 26, art. 27, art. 33 i art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z art. 13 ust. 1 powyższej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji (por. wyrok NSA z 19 marca 2025 r., sygn. akt III FSK 1538/23, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
Tytuły wykonawcze zostały w niniejszej sprawie doręczone w różnych datach, z których najwcześniejsza to 7 lutego 2017 r., a najpóźniejsza to 20 grudnia 2018 r. (co zostało prawidłowo udokumentowane w aktach sprawy). Zastosowanie w sprawie znajdują zatem przepisy w brzmieniu obowiązującym przed ww. zmianami, w tym art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Prawy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne miesiące okresu od 2014 r. do 2018 r.
Wbrew twierdzeniu skarżącego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że dochodzone w toku postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych należności nie uległy przedawnieniu.
Przedawnienie składek uregulowane jest w art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Według art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. do 31 grudnia 2021 r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepis ten znajduje w niniejszej sprawie w zacytowanym brzmieniu, gdyż zgodnie z art. 13 z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1261) do egzekucji ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2022 r. przepisy art. 24 ust. 2 i 5b ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym.
W aktach sprawy udokumentowano, że w sprawie zaistniały zdarzenia modyfikujące bieg terminu przedawnienia, tj. powodujące jego zawieszenie, co oznacza, że przez pewien okres bieg terminu przedawnienia spoczywa. Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wydłuża okres przedawnienia należności (dodaje się go do wskazanego wyżej okresu "podstawowego", tj. wynikającego z art. 24 ust. 4 u.s.u.s.).
Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (por. wyrok NSA z 19 marca 2025 r., sygn. akt III FSK 1538/23, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
Jeśli zatem uznać, że podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności było doręczenie powyższych tytułów wykonawczych, to zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony i zawieszenie to trwa nadal, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone na ich podstawie nie zostało zakończone. W związku z powyższym zobowiązania z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, a więc nie wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.
Jak wykazano powyżej zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, wobec czego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.