Wyjaśniono ponadto, iż w myśl art. 15 § 5 u.p.e.a. minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, inne niż określone w § 3a należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.
W rozporządzeniu wskazano w § 2 pkt 2 należności w postaci "należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu". Jak zaznaczyło SKO, powyższy przepis został wskazany w części D w pozycji 11, tytułów wykonawczych z dnia 28.10.2025r. zatytułowanej "podstawa prawna braku obowiązku doręczenia upomnienia/data doręczenia upomnienia/data doręczenia powiadomienia" gdzie wskazano § 2 pkt 2 ww. rozporządzenia. W spornym przepisie chodzi o należności, których egzekucję poprzedza postępowanie jurysdykcyjne, w którym strona ma prawo czynnego udziału i które kończy się decyzją administracyjną, która podlega doręczeniu stronie i która stanowi tytuł egzekucyjny dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności. Egzekucja obowiązku wynikającego z takiego aktu jurysdykcji administracyjnej nie musi być poprzedzona upomnieniem, skoro zobowiązany miał prawo udziału w postępowaniu administracyjnym jako strona - znał więc zarówno wysokość określonej decyzją należności publicznoprawnej, jak i konsekwencje jej nieuiszczenia w razie, gdy decyzja stała się ostateczna. Ujęcie tej należności w katalogu należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia uwzględniało kryterium celowości doręczenia upomnienia oraz potrzeby zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.
W przekonaniu SKO warunki wynikające z § 2 pkt 2 rozporządzenia zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione.
Skarżąca wniosła na powyższe postanowienie skargę do tut. Sądu.
Skarżąca zarzuciła postanowieniu SKO naruszenie prawa materialnego:
- art. 33 § 2, art. 7, 7a i 15 u.p.e.a. poprzez prowadzenie egzekucji w sytuacji gdy obowiązek nie istnieje (art. 33 § 2 pkt. 1 u.p.e.a.),
- art. 33 § 1 i 2, art. 7, 7a i 15 u.p.e.a. poprzez prowadzenie egzekucji w sytuacji, gdy obowiązek wygasł poprzez uregulowanie w terminie zobowiązania podatkowego (art. 33 § 2 pkt. 5 u.p.e.a.),
- art. 7 § 3 u.p.e.a. - "Stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy", oraz naruszenie zasady zaufania,
- art. 51 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2026r., poz. 622 ze zm., dalej: o.p.) poprzez bezzasadne uznanie, że doszło do powstania zaległości podatkowej podczas, gdy należność podatkowa została uregulowana w całości i w terminie.
Ponadto zarzucono naruszenie prawa procesowego:
- art. 7a u.p.e.a. poprzez brak współdziałania organu egzekucyjnego/ wierzyciela z dłużnikiem
- rażące naruszenie art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez prowadzenie egzekucji bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.
Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zwrot kosztów postępowania oraz zwrot wszelkich nienależnie pobranych środków.
W uzasadnieniu skargi Fundusz podniósł, iż należności podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości były opłacane w terminie i nie było żadnych zastrzeżeń ze strony organu. W 2025 r. organ podatkowy - nie bacząc na opłacenie należnych podatków i brak zaległości - wydał decyzje na te działki cofając się do roku 2022 - tj do tej deklaracji, którą sam zaakceptował i ustalili wymiar podatku osobno dla każdej z tych działek. Przy czym zgadzają się i powierzchnia i kwoty podatku już opłaconego.
Zdaniem skarżącej spółki, narusza to zasadę zaufania do organów podatkowych i jest rażąco niesprawiedliwe. Ponadto do powyższych zarzutów w swym postanowieniu SKO nie odniosło się.
Według spółki za bezprawne, rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące dla podatnika należy uznać działanie organu podatkowego, który sam wyznacza sposób wypełnienia deklaracji a następnie – po kilku latach przyjmując deklaracje i należny podatek - zmienia sposób.
Spółka zaznaczyła, iż sporny obowiązek podatkowy został zrealizowany w całości i w terminie wynikającym z przepisów prawa, a organ podatkowy w bezprawny sposób został potrójnie bezpodstawnie wzbogacony - podwójną należnością podatkową, opłatami egzekucyjnymi oraz odsetkami. W niniejszej sprawie nie doszło do powstania zaległości podatkowej. W przekonaniu Funduszu organ podatkowy zamiast wezwać podatnika do skorygowania deklaracji (skoro obowiązek podatkowy został wykonany) ponownie zażądał jego zapłaty podatku i ściągnął należność w drodze przymusu egzekucyjnego, pomimo, że fakt zapłaty podatku w całości był znany organowi podatkowemu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Według art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w u.p.e.a. sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W myśl art. 33 § 4 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Natomiast stosownie do postanowień art. 34 § 2 u.p.e.a., wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Jednocześnie według art. 34 § 3 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie.
Podnieść należy, iż zgodnie z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio. Natomiast według art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2–5 oraz art. 109–113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 – również art. 145–152 oraz art. 156–159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Ponadto zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie, na które służy skarga do sądu administracyjnego, oraz postanowienie, od którego służy sprzeciw, doręcza się stronie wraz z pouczeniem o dopuszczalności wniesienia skargi albo sprzeciwu oraz uzasadnieniem faktycznym i prawnym.
Zaakcentować należy, że zawarte w normach procesowych zasady ogólne postępowania administracyjnego nakazują, aby organ rozpoznający sprawę - i w efekcie wydający decyzję - działał na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a w toku postępowania stał na straży praworządności i podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak też wyjaśniał stronom zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Powinien również mieć na względzie, że zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących to postępowanie i są dla niego wiążące na równi z innymi przepisami postępowania.
Przywołane zasady na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a. znajdują też odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie administracyjne jest postępowaniem dwuinstancyjnym (art. 15 k.p.a.), co oznacza, że każda sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przed organem I instancji, podlega, na skutek złożenia środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w pełnym zakresie przed organem II instancji. Istotą postępowania odwoławczego jest zatem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy. Postanowienie organu odwoławczego jest takim samym aktem stosowania prawa jak postanowienie organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji. Wniesienie zażalenia powoduje więc, przeniesienie kompetencji do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy na organ II instancji. Ocenie organu odwoławczego podlega całe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie przed organem I instancji, a zwłaszcza materiał dowodowy zebrany i przeanalizowany przez ten organ.
Nadto, uzasadnienie postanowienia winno spełniać reguły wyrażone w art. 124 § 2 k.p.a., co dotyczy w równym stopniu postanowienia pierwszo, jak i drugoinstancyjnego.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić przyjdzie, że zaskarżone postanowienie nie sprostało przytoczonym zasadom postępowania. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się w ogóle do zawartego w zażaleniu zarzutu, iż zobowiązanie z tytułu podatku od spornych nieruchomości zostało już uregulowane w terminie płatności podatku zgodnie ze złożonymi deklaracjami. Spółka podkreśliła, iż w wydanych dla niej decyzjach zgadzają się zarówno powierzchnia jak i kwoty podatku od spornych nieruchmości (już zapłaconego) uwidocznione uprzednio w złożonych deklaracjach. Zdaniem spółki organ miał wiedzę o uiszczeniu należnych podatków. Tymczasem organ w zaskarżonym postanowieniu w ogóle nie odniósł się do powyższego zarzutu spółki. Organ odwoławczy nie podjął próby wyjaśnienia czy w sprawie na skutek okoliczności podanych w zażaleniu, doszło do powstania nadpłaty. Tym samym uzasadnienie postanowienia SKO nie zawiera odniesienia do wszystkich zarzutów przedstawionych w zażaleniu, a organ odwoławczy nie poczynił w tym względzie własnych ustaleń oraz wniosków. Nie można za takie uznać krótkiego stwierdzenia o poprawności merytorycznej postanowienia organu I instancji.
Powyższy brak powoduje, iż SKO nie rozpatrzyło zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.).
Tymczasem zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że uzasadnienie postanowienia musi spełniać wymogi określone w przepisach k.p.a., a zatem nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie. Uzasadnienie postanowienia winno być sporządzone w taki sposób, by możliwym było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Motywy wydania postanowienia muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jego wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje bowiem również rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie uchybienie przez organ odwoławczy obowiązkom w powyższym zakresie sprawia, że zaskarżone postanowienia w zakresie rozpatrzenia zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia. Sąd stwierdza, iż naruszenie powołanych przepisów, w szczególności art. 6, art. 7, art. 11, art. 15, art. 124 § 2 k.p.a. zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 72 § 1 o.p. za nadpłatę uważa się kwotę:
1) nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku;
2) podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej;
3) zobowiązania zapłaconego przez płatnika lub inkasenta, jeżeli w decyzji, o której mowa w art. 30 § 4, określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej;
4) zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę, jeżeli w decyzji o ich odpowiedzialności podatkowej lub decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ wyjaśni czy w rozpoznanej sprawie na skutek wskazanych przez skarżącą wpłaty kwot z tytułu uprzednio złożonych, a zakwestionowanych przez organ deklaracji na podatek od nieruchomości, doszło do powstania nadpłaty. Po ustaleniu, iż w sprawie w istocie doszło do powstania nadpłaty, organ zobowiązany będzie do wyjaśnienia czy w sprawie w momencie powstania zaległości podatkowych wynikających z wskazanych w treści zaskarżonego postanowienia decyzji, zaistniały warunki do zaliczenia z urzędu ewentualnej nadpłaty na poczet wspomnianych zaległości, zgodnie z warunkami określonymi w art. 76 i następnych o.p. Sąd zauważa, iż w przypadku zaistnienia ustawowych warunków do zaliczenia z urzędu ewentualnej nadpłaty na poczet istniejących zaległości podatkowych, następuje wygaśnięcie tych zaległości na skutek tego zaliczenia. Przy tak istotnych brakach postanowienia organu odwoławczego, przedwczesnym byłoby dokonywanie oceny postanowienia organu I instancji. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ zastosuje się do powyższych wskazań Sądu.
W konsekwencji Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę obejmującą uiszczony wpis sądowy (100 zł).