Starosta reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniesionej pismem z 29 stycznia 2026 r. zarzucił DIAS wydanie postanowienia z naruszeniem:
art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika z dnia 17 listopada 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko zobowiązanemu, podczas gdy nie zaistniały przesłanki do jego zastosowania, a zatem organ egzekucyjny powinien prowadzić postępowanie egzekucyjne, celem wyegzekwowania należnych wierzycielowi kwot,
art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy, niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania jego oceny w sposób dowolny, a nie swobodny, skutkujące błędnym uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.
Strona skarżąca wniosła o:
uchylenie zaskarżonego postanowienia organu w całości,
stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika z 17 listopada 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego przeciwko zobowiązanemu,
zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa według norm przepisanych.
Uzasadniając zarzuty skargi wierzyciel podkreślił, że DIAS niesłusznie uznał za zasadne stanowisko Naczelnika w niniejszej sprawie co do umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy w toku postępowania nie dokonano żadnej kalkulacji kosztów, z której wynikałoby, iż nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ nie przeprowadził żadnej analizy, jakiego rzędu wydatki egzekucyjne wiążą się z prowadzeniem postępowania, podczas gdy dokonanie takiej kalkulacji jest konieczne dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 59 § 2 u.p.e.a. Organ nadzoru, wydając zaskarżone postanowienie zignorował też fakt, że Naczelnik w treści uzasadnienia postanowienia z dnia 17 listopada 2025 r. nie wskazał - nawet szacunkowych - kosztów dalszego prowadzenia egzekucji.
Zdaniem wierzyciela, nawet gdyby przyjąć, że zostało wykazane, iż aktualnie zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne, to organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się także do tego, iż organ egzekucyjny nie ustalił w toku postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, że stan taki ma charakter definitywny.
Wedle strony skarżącej niezbędne było w niniejszej sprawie wykazanie, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Organ jednak w żaden sposób nie zweryfikował, czy tak jest i uznał za zasadne stanowisko organu egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego.
Starosta wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny jedynie ustalił, iż zobowiązany nie posiada nieruchomości oraz pojazdów, a zajęcia rachunków bankowych okazały się bezskuteczne. Organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę tego, że zobowiązany, z uwagi na młody wiek (34 lata), ma możliwość w najbliższym czasie na poprawę swojej sytuacji zawodowej i materialnej, a co za tym idzie, istnieje szansa na powodzenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego organ nie podjął żadnych czynności dla ustalenia stanu faktycznego sprawy w oparciu o materiały zgromadzone w toku postępowania przez organ egzekucyjny, a także czy podjęte przez organ czynności były wystarczające dla stwierdzenia, że należy utrzymać w mocy stanowisko organu egzekucyjnego z postanowienia z 17 listopada 2025 r. w zakresie w jakim organ egzekucyjny twierdzi, że zobowiążmy nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne. Zauważył, że organ, wydając "zaskarżoną decyzję", zignorował też, że działania organu egzekucyjnego zostały nakierowane jedynie na ustalenie czy zobowiązany posiada nieruchomości, pojazdy oraz zajęcie rachunków bankowych, lecz nie zweryfikowano, czy zobowiązany posiada inne składniki majątkowe, do których można skierować egzekucję, w tym np. inne niż pojazdy wartościowe ruchomości.
Dyrektor pismem z 4 marca 2026 r. odpowiedział na skargę wnosząc o jej oddalenie. Organ nadzoru podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga wniesiona została na postanowienie wymienione w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 – dalej "p.p.s.a.") podlegające kontroli sprawowanej przez właściwy sąd administracyjny. Wspomniana kontrola wykonywana jest pod względem zgodności z prawem poddanych jej działań administracji publicznej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozpoznając skargę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (skarga na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego).
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Spór w sprawie sprowadza się do oceny czy w okolicznościach faktycznych sprawy wystąpił stan bezskuteczności egzekucji administracyjnej uprawniający organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel stoi na stanowisku, że wniosek taki był przedwczesny bowiem organ egzekucyjny nie wyczerpał możliwości prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego, który to z potencjalnie może posiadać teraz albo w przyszłości zasoby z których można przymusowo dochodzić wykonania obowiązku. Organy administracji skarbowej przyjęły natomiast, że dotychczasowe działania w ramach egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego nie doprowadziły do ściągnięcia jakichkolwiek środków i brak jest widoków, aby ten stan miał ulec zmianie.
W sporze rację należało przyznać organom administracji skarbowej.
W art. 59 § 2 u.p.e.a. zamieszczona została fakultatywna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyroki NSA z 14 marca 2008 r., sygn. akt I FSK 491/07, z 23 lipca 2025 r. sygn. akt III FSK 141/25 – powołane orzeczenia dostępne poprzez Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. W kontekście umorzenia postępowania egzekucyjnego należy podkreślić, że jego przedmiotem jest obowiązek podlegający przymusowemu wykonaniu, a celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do jego wykonania. Umorzenie postepowania egzekucyjnego nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że jest ono bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie zawsze będzie zamykać drogę do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przyszłości. Dzieje się tak, gdyż prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest tak długo możliwe (przedmiotowe), jak długo istnieje niewykonany obowiązek, będący przedmiotem egzekucji administracyjnej. Ustawodawca wprowadził dodatkowe warunki w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego wywołanego bezskutecznością egzekucji, o czym stanowi art. 61 u.p.e.a.
Art. 59 § 2 u.p.e.a. jest przejawem obowiązującej w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym zasady gospodarnego prowadzenia egzekucji (por. M. Romańska Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające w administracji, Warszawa 2021, s. 100). Niecelowe jest kontynuowanie postępowania, które nie ma szans na powodzenie i które nie doprowadzi do sfinansowania kosztów wywołanych jego uruchomieniem. Art. 59 § 2 u.p.e.a. opiera się na założeniu, że postępowanie egzekucyjne powinno się cechować pewnym minimalnym poziomem sprawności. Podstawowymi miernikami sprawności postępowania jest skuteczność w osiąganiu zamierzonego celu oraz zgodność z obowiązującymi regułami procedowania. Pozbawione sensu jest prowadzenie postępowania, które w dającej się przewidzieć przyszłości nie może doprowadzić do realizacji celu głównego jakim jest wykonanie obowiązku albo chociaż dla pokrycia jego kosztów. Egzekucja taką uznać należy bezskuteczną.
W niniejszej sprawie wystąpił stan bezskuteczności egzekucji dający w świetle art. 59 § 2 u.p.e.a. podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku wierzyciela. Działaniom organów administracji nie sposób przy tym przypisać naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.
Po pierwsze, organ egzekucyjny czynnie zmierzał do zastosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w egzekucji obowiązków pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). Organ egzekucyjny poszukiwał majątku, a do zidentyfikowanego składnika majątku skierował środek egzekucyjny. Na uwagę zasługuje prowadzenie "w terenie" czynności przez poborcę skarbowego (akta administracyjne k. 21-22). Nie jest kwestionowane przez wierzyciela i znajduje potwierdzenie w materiale sprawy, to że działania te okazały się bezowocne, bowiem nie pozyskano żadnych środków. Nie doszło do przypadku, w którym organ egzekucyjny był bierny i nie podejmował wysiłków dla osiągnięciu celów a następnie arbitralnie przyjął, że postępowanie administracyjne należy umorzyć ze względu na jego bezskuteczność.
Podkreślenia wymaga, że z uwagi na posiadane informacje, zasoby, doświadczenie, to organ egzekucyjny jest najlepiej zorientowany, w tym czy kontynuowanie postępowania egzekucyjnego jest celowe. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny dysponował danymi historycznymi dotyczącymi wcześniej prowadzonych postępowań, źródeł dochodu zobowiązanego (akta administracyjne k. 33-34). Wierzyciel chcąc podważyć trafność decyzji kierunkowej organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji powinien przede wszystkim wykazać błąd w ustalaniach faktycznych albo zaniechanie zastosowania środka egzekucyjnego. Polegać to może na nie uwzględnieniu przez organ egzekucyjny konkretnego składnika majątku, z którego można realnie pozyskać środki lub nie podejmowaniu działań dających widoki na powodzenie egzekucji.
Po drugie ocena stanu bezskuteczności dokonana została na czas orzekania, tak przez organ I jak też II instancji. Wierzyciel nie podważył ustaleń organów administracji skarbowej, co do stanu majątku zobowiązanego. Niewystarczające jest w tej mierze powołane się na stosunkowo młody wiek zobowiązanego, rokujący na odmianę jego położenia majątkowego w przyszłości. Trzeba mieć na uwadze, że zobowiązany uzyskuje dochody z prac dorywczych, nie został odnotowany jako uzyskujący dochody ze stosunku pracy (lub podobnych tytułów prawnych) czy z działalności gospodarczej. Racjonalny był zatem wniosek wyprowadzony przez organy administracji skarbowej o braku ekspektatywy praw majątkowych, z których można by prowadzić egzekucję (np. pożytki cywilne z posiadanego majątku, niewymagalne wynagrodzenie z umów). Powyższe stwierdzenie nie stoi w sprzeczności z tezą o posiadaniu możliwości zarobkowych przez zobowiązanego, co daje szansę na zmianę jego statusu majątkowego.
Po trzecie, na co zwrócił uwagę DIAS, odpowiedzialność za powodzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego rozkłada się na dwa podmioty, a to wierzyciela i organ egzekucyjny. Normatywny wyraz znajduje to w art. 7a § 1 u.p.e.a. statuującym zasadę współpracy podmiotów czynnych administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Nie może być zatem tak, że wierzyciel po tym jak uruchomiono z jego wniosku postępowanie egzekucyjne jest zwolniony z aktywności zmierzającej do zapewnienia powodzenia postępowania. W powołanym w skardze art. 71 § 1 u.p.e.a. przewidziano, że nie tylko organ egzekucyjny lecz również wierzyciel może uruchomić sądową procedurę wyjawienia majątku. Z kolei z art. 36 § 1 u.p.e.a. wynika, że w zakresie niezbędnym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego również wierzyciel, o którym mowa w art. 5 u.p.e.a., żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. W niniejszej sprawie skarżący spełnia kryteria wierzyciela z art. 5 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Posiada zatem, niezależny i równoległy względem organu egzekucyjnego dostęp do instrumentów prawnych służących pozyskaniu informacji o zobowiązanym na potrzeby kontynuacji egzekucji.
Jeżeli natomiast chodzi o możliwość zwrócenia się przez organ egzekucyjny do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, to skorzystanie z tej drogi pozostawione jest uznaniu organu egzekucyjnego (art. 71 § 1 u.p.e.a.). Jednocześnie na co zwrócił uwagę, tut. Sąd w wyroku z 8 lipca 2026 r. sygn. akt I SA/Gl 84/26 (również wydanym ze skargi Starosty), sięgnięcie po sądowe wezwanie zobowiązanego do wyjawienia majątku nie jest wymagane dla zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a.
Po czwarte z dokumentacji wynika, że pomimo podjęcia poszukiwań majątku, czynności z udziałem zobowiązanego nie ustalono aktywów z których można ściągnąć należności. Nie pozyskano tym samym środków na pokrycie kosztów egzekucyjnych, a jednocześnie odnotowano zbiegi egzekucji i nie stwierdzono majątku z którego można przeprowadzić skutecznie egzekucję. Powyższe sprawia, że nie miało szans na zbilansowane równanie, w którym po jednej stronie są koszty egzekucyjne (np. opłata manipulacyjna), a po drugiej uzyskane środki na ich pokrycie (0,00 zł) względnie spodziewane wpływy z majątku zobowiązanego (brak majątku). Organ egzekucyjny przeprowadził kalkulację kosztów kontynuacji postępowania egzekucyjnego (akta administracyjne k. 37).
W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że organy administracji orzekające w sprawie dokonały prawidłowej wykładni art. 59 § 2 u.p.e.a. Ustalony stan faktyczny sprawy mający odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym uzasadniał przyjęcie, że wystąpił stan bezskuteczności egzekucji stanowiący przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarga okazała się bezzasadna i dlatego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.