Organ odwoławczy zaznaczył, że niezrozumiałe jest notoryczne składanie przez stronę kolejnych wniosków o zwrot nadpłat w sytuacji, gdy ma on świadomość, że organy podatkowe orzekły już o przedawnieniu roszczenia o zwrot nadpłat.
Powołując art. 165 § 1 oraz art. 165a § 1 O.p. uznał, że zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Wszczęcie postępowania na żądanie strony nastąpić może jedynie wówczas, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu. Jedną z przesłanek, która na gruncie ww. art. 165a § 1 O.p. uniemożliwia wszczęcie postępowania na wniosek jest sytuacja, gdy w sprawie zapadła już decyzja i to niezależnie czy jest ona nieostateczna, czy ostateczna. W dacie złożenia przez stronę wniosku z 13 listopada 2024 r., w zakresie objętym tym wnioskiem, w obrocie prawnym funkcjonowały już decyzje ostateczne rozstrzygające sprawy nadpłat. Zatem odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku była oczywista z uwagi na art. 165a § 1 O.p. W tej sytuacji organ zobligowany był wydać na podstawie tego przepisu postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie.
Powołując się na wydane już wobec strony rozstrzygnięcia w omawianych kwestiach organ wyjaśnił, że w pierwszej kolejności należy ocenić możliwość wszczęcia postępowania na wniosek podatnika, a dopiero w dalszej kolejności zweryfikować należy zasadność złożonego wniosku. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku z 13 listopada 2024 r. i wszczęcia postępowania podatkowego w zakresie zwrotu nadpłat, tym samym w konsekwencji nie ma podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku. Odniósł się również do oczekiwań strony w zakresie załatwienia sprawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (t.j. Dz. U. z 1993 r. nr 108 poz. 486 ze zm.). Powołał się na wyrok tut. Sądu z 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1435/21, w którym wyjaśniono, że każdy wniosek podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego złożenia, natomiast przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych zgodnie z art. 330 O.p. mają zastosowanie tylko do procedury zwrotu nadpłat powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy Ordynacja podatkowa.
Natomiast odnosząc się do wniosku strony o podjęcie postępowania podatkowego w kwestii zwrotu nadpłaty w zryczałtowanym podatku od przychodów osób fizycznych za 1994 r. i podatku od towarów i usług za październik 1994 r., złożony po wydaniu decyzji ostatecznych w tych sprawach, stwierdził, że skoro wydane decyzje nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, to nie mogą one podlegać merytorycznej ocenie.
W skardze wnioskodawca (reprezentowany przez ojca J. W.) podniósł, że postanowienie z 6 lutego 2025 r. jest dotknięte wadą nieważności, a to dlatego, że wydano je na podstawie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (art. 13 § 1 pkt 2 lit. a oraz art. 239 O.p.).
Zdaniem strony powinno być rozpatrzone na podstawie ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych. Zwrot nadpłat powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa dokonywany jest na podstawie przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych z dnia 19 grudnia 1980 roku. Podkreślił, że strona otrzymała decyzję z 29 czerwca 2000 r., w której stwierdza się: "Oceniając całość zebranego materiału organ podatkowy stwierdza, iż zgodnie z art. 330 Ordynacji podatkowej do niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych". Również w decyzji Izby Skarbowej w Katowicach O/z w C. z 12 listopada 2001 r. organ podatkowy powołał art. 330 ustawy - Ordynacja podatkowa w zakresie zwrotu nadpłat powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy dokonywany jest na podstawie przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. III SA 3163/02.
Pełnomocnik dodał, że kwestia daty powstania nadpłaty dokładnie została określona w ww. decyzjach organów podatkowych I i II instancji (...). w związku z powyższym organ podatkowy nie wykonał zgodnie z art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w ciągu 3 miesięcy zwrotu powstałych nadpłat. Organ podatkowy złamał prawo wynikające z art. 29 i nie dokonał zwrotu nadpłat w ciągu 3 miesięcy od powstania nadpłat, twierdząc, że nastąpiło przedawnienie ich zwrotu.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.
W piśmie z 13 października 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zawieszenie postępowania do czasu uzupełnienia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej rozstrzygnięcia w przedmiocie wniesionego przez stronę pisma z 15 listopada 1999 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Kontrola legalności zaskarżonego aktu dokonana na podstawie kryteriów określonych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej P.p.s.a.), nie dała podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).
Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym.
Skarżący wnioskiem z 13 listopada 2024 r. wniósł o zwrot stwierdzonych nadpłat, tj. kwoty 6.192,32 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wpłaty 16 stycznia 1995 r. z tytułu nie należnie uiszczonego podatku od towarów i usług za miesiąc październik 1994 r. oraz w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych osób fizycznych za 1994 r. w kwocie 750,44 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 stycznia 1995 r.
Z dotychczasowego przebiegu postępowania wynika:
1) w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 1994 r., że prowadzone było postępowanie podatkowe wszczęte wnioskiem strony z 6 kwietnia 1999 r. [...] Urząd Skarbowy w C. po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 29 czerwca 2000 r. stwierdził nadpłatę w podatku od towarów i usług za miesiąc październik 1994 r. w kwocie 5.947,99 zł oraz jednocześnie orzekł o przedawnieniu roszczenia o zwrot tej nadpłaty. Izba Skarbowa w Katowicach o/z w C. - rozpatrując odwołanie podatnika – decyzją z 5 lutego 2001 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z 29 czerwca 2000 r.;
2) w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych osób fizycznych za 1994 r., również było prowadzone postępowanie podatkowe zainicjowane pismem strony z 6 kwietnia 1999 r. [...] Urząd Skarbowy w C. – po ponownym rozpoznaniu sprawy – decyzją z 8 sierpnia 2001 r. stwierdził wprawdzie nadpłatę w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych osób fizycznych za 1994 r. w kwocie 652,90 zł, jednocześnie orzekając o przedawnieniu tego roszczenia. Po rozpoznaniu odwołania podatnika, decyzją Izby Skarbowej w Katowicach o/z w C. z 12 listopada 2001 r. utrzymano w mocy ww. decyzję z 8 sierpnia 2001 r. Na decyzję organu odwoławczego podatnik złożył skargę - Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie o/z w Katowicach wyrokiem z 29 stycznia 2003 r., o sygn. I SA/Ka 2498/01 oddalił skargę na decyzję organu drugiej instancji stwierdzając, że ustalenia organów podatkowych w zakresie przedawnienia roszczenia tej nadpłaty były trafne.
Dodać należy, że skarżący wielokrotnie podejmował próby dochodzenia roszczeń w zakresie ww. należności. Tut. Sąd prawomocnymi wyrokami:
- z 27 marca 2025 r., sygn. I SA/Gl 1367/24 oddalił skargę w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowań dotyczących stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za październik 1994 r. oraz stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych osób fizycznych za 1994 r. i odmowy ich zwrotu,
- z 9 marca 2022 r., sygn. I SA/Gl 1435/21 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w przedmiocie stwierdzenia oraz odmowy zwrotu nadpłaty w podatku od towarów i usług za październik 1994 r.,
- z 25 sierpnia 2020 r., sygn. I SA/Gl 681/20 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nadpłaty w podatku od towarów i usług stwierdzonej decyzją z dnia 29 czerwca 2000 r.
W ostatnim z wymienionych rozstrzygnięć tut. Sąd wymienił szereg innych prawomocnych orzeczeń wszczynanych ze skarg tego podatnika, które także kończyły się wyrokami oddalającymi (wyroki są prawomocne).
Przede wszystkim należy skarżącemu wyjaśnić, że wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie złożył w czasie obowiązywania przepisów Ordynacji podatkowej, która to ustawa weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r. Zgodnie z art. 343 § 1 pkt 3 O.p. ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. poz. 486 i 646, z 1995 r. poz. 25 i 426, z 1996 r. poz. 357 oraz z 1997 r. poz. 770) - utraciła moc. Zatem każdy wniosek podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących w dniu jego złożenia, natomiast przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych zgodnie z art. 330 O.p. mają zastosowanie tylko do procedury zwrotu nadpłat powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy Ordynacja podatkowa. Zatem na moment złożenia wniosku skarżącego z 13 listopada 2024 r. obowiązywały przepisy ustawy O.p, to wniosek ten należało ocenić na podstawie przepisów tej ustawy.
Mając to na uwadze, wskazać należy, że w myśl art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Podstawę zaś wydania skarżonego postanowienia stanowił art. 165a § 1 O.p, w myśl którego, gdy żądanie o wszczęcie postępowania podatkowego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Pojęcie "postępowanie nie może być wszczęte" należy odnosić do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis, którego wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny. Są to w szczególności przypadki braku w przepisach podstaw do rozpatrzenia żądania określonej treści w trybie postępowania podatkowego; gdy toczące się w danej sprawie postępowanie podatkowe nie może się zakończyć wydaniem w sprawie decyzji. Taka właśnie sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. W efekcie organy obu instancji prawidłowo odmówiły stronie wszczęcia postępowania w żądanym przez nią przedmiocie.
Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze przedmiotu ugruntowany jest pogląd, że taka inna przyczyna braku możliwości wszczęcia postępowania zachodzi przede wszystkim wtedy, gdy:
1) przepisy ustaw podatkowych nie dają podstaw do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego,
2) w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe oraz
3) w sprawie zapadła już decyzja choćby nieostateczna [zob. H. Dzwonkowski, "Ordynacja podatkowa. Komentarz", Wyd. 9, Warszawa 2020, Komentarz do art. 165a o.p., por. także m. in. wyrok WSA w Gliwicach z 25 listopada 2008 r., III SA/Gl 867/08].
Pozostawanie w obrocie prawnym decyzji rozstrzygającej daną kwestię stanowi więc przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie, w której decyzja ta została wydana. Strona nie może bowiem domagać się ponownego rozstrzygnięcia kwestii, jaka została już załatwiona w decyzji, która jest wiążąca. Tymczasem taka sytuacja zachodzi właśnie w rozpatrywanym przypadku, bowiem nadal pozostają w obrocie ostateczne decyzje Izby Skarbowej w Katowicach o/z w C.:
- z 5 lutego 2001 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z 29 czerwca 2000 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 1994 r., i orzekającą o przedawnieniu roszczenia o zwrot nadpłaty w tym podatku,
- z 12 listopada 2001 r., którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z 8 sierpnia 2001 r. w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych osób fizycznych za 1994 r., również orzekającą o przedawnieniu roszczenia o zwrot nadpłaty w tym podatku.
W tym stanie sprawy rozstrzygnięcia wydane przez organy obu instancji były zasadne.
Odnosząc się z kolei do pozostałych argumentów powołanych przez skarżącego, zaakcentować trzeba, że pozostają one bez wpływu na poprawność kwestionowanej kwalifikacji, gdyż stanowią wyraz negatywnego zapatrywania skarżącego na sposób przeprowadzenia zakończonego już postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty i jej zwrotu i w żaden sposób nie kontestują słuszności braku możliwości przeprowadzenia kolejnego postępowania w tej samej materii. Podkreślenia zatem wymaga, że podniesione przez skarżącego zarzuty w rzeczywistości odnoszą się do merytorycznego sposobu załatwienia sprawy zakończonej kwestionowaną decyzją ostateczną. Pozostają więc irrelewantne w analizowanym przypadku, który odnosi się przecież odmowy wszczęcia ponownego postępowania w takiej sprawie.
Zważywszy, że rozpatrywana sprawa jest kolejną sprawą w tym samym przedmiocie, skarżący winien więc mieć świadomość bezskuteczności takiego działania. Z tych względów za niezasadny należało także uznać wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania do czasu "rozstrzygnięcia (...) pisma wnioskodawcy z dnia 16 listopada 1999 r.".
Skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw prawnych, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.