Wyrok WSA z dnia 25 listopada 2025, sygn. I SA/Gl 505/25

DIAS wskazał dalej, że Dyrektor Oddziału ZUS zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. i rozporządzeniem w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne, jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a.

Odnosząc się z kolei do podniesionego dopiero w zażaleniu zarzutu o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka zaskarżenia DIAS uznał go za spóźniony.

W skardze do tutejszego Sądu skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Podniosła, że jej zdaniem powyższe czynności egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa. Organ podatkowy dokonał tych czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia należności pieniężnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., tj. postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne.

Zgodnie z § 1, § 2 tego przepisu, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie.

Odnosząc się do istoty sporu w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

Zatem już z treści powyższego przepisu wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowanie egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

W niniejszej sprawie tytuły wykonawcze obejmują należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, zatem Dyrektor ZUS w Z. był uprawniony do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o powyższe tytuły, zgodnie z ww. przepisem.

Należy także zauważyć, że stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym – rozumie się przez to, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję:

- z pieniędzy,

- z wynagrodzenia za pracę,

- ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej,

- z rachunków bankowych,

- z innych wierzytelności pieniężnych,

- z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków,

- z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,

- z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy,

- z weksla,

- z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej,

- z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,

- z pozostałych praw majątkowych,

- z ruchomości,

- z nieruchomości.

Zaskarżonymi czynnościami egzekucyjnymi były zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w [...], które zostały przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 5 u.p.e.a. Zastosowane wobec zobowiązanej czynności egzekucyjne były dopuszczalne przy przymusowym dochodzeniu wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym.

Prawidłowe jest stanowisko DIAS co do tego, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlega jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. W postępowaniu tym nie bada się przedawnienia roszczenia, a tym samym wymagalności i zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się również prawidłowości jego prowadzenia. Ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W konsekwencji kontrola sądu administracyjnego ograniczona jest do tych kwestii, które podlegały ocenie organu na skutek wniesionej skargi na czynność egzekucyjną.

W ramach skargi na czynności egzekucyjne mogą być podnoszone kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. VII SA/Wa 1439/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej CBOSA) Podobnie wypowiedział się WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019r., sygn. I SA/Bd 96/19 (opubl. w CBOSA). Skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego (tak również WSA w Gliwicach w wyroku z 28 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 1362/24).

W niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionowała okoliczności formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Zarzut taki podniosła dopiero w zażaleniu stwierdzając, że zastosowany środek był zbyt uciążliwy. Jest to jednak twierdzenie spóźnione, ponieważ wniesienie skargi na czynność egzekucyjną ograniczone jest terminem wynikającym z art. 54 § 3 u.p.e.a. Na marginesie zaznaczyć należy, że egzekucja z innej wierzytelności pieniężnej, w tym przypadku nadpłaty w podatku, jakkolwiek stanowi dla zobowiązanej uciążliwość, to jednak nie można uznać, by środek ten był zbyt uciążliwy.

Zdaniem Sądu DIAS oceniając czynność egzekucyjną, zaskarżoną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zasadnie skoncentrował się na kwestiach formalnoprawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego – Dyrektora ZUS.

Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. W ocenie Sądu wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Jak wynika z akt sprawy zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w [...] zostały dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy ich dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór określony w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych z dnia 18 marca 2024 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 426).

Przede wszystkim zawiadomienie zawiera wszystkie elementy określone w przepisach ustawy tj. w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 89a u.p.e.a. i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a. opatrzone stosownym podpisem.

W ocenie Sądu podnoszone przez stronę okoliczności, tj. niedopuszczalność przedmiotowej egzekucji, brak uprzedniego doręczenia upomnienia mieszczą się w katalogu zarzutów określonych w art. 33 § 2 u.p.e.a. i nie mogą być rozpoznane w ramach skargi na czynności egzekucyjne. Jak już wskazano, w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności. Trafnie wskazał DIAS, że jako spóźniony należało potraktować zgłoszony dopiero na etapie zażalenia zarzut nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarżąca w terminie ustanowionym do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną nie powołała się na tę okoliczność, na skutek czego nie badał jej organ egzekucyjny i nie mógł zbadać organ nadzoru.

W tym stanie rzeczy skarga okazała się niezasadna wobec czego należało ją oddalić, co Sąd uczynił na podstawie art. 151 p.p.s.a.