Wyrok WSA z dnia 22 października 2025, sygn. I SA/Gl 516/25

8. W odpowiedzi wierzyciel stwierdził, że skarga jest bezzasadna i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

9. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

10. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane w przedmiocie zarzutów w postępowaniu zmierzającym do wyegzekwowania opłaty abonamentowej z tytułu używania odbiornika RTV. Pierwszy z tych zarzutów (oddalony przez wierzyciela) dotyczy nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), natomiast drugi (uwzględniony przez wierzyciela) – braku doręczenia wymaganego upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.).

11.1. Argumentację mającą przemawiać za słusznością oddalonego zarzutu skarżąca opiera przede wszystkim na fakcie braku doręczenia jej wymaganego upomnienia. W jej przekonaniu jest to okoliczność przesądzająca o bezprawności przeprowadzonej egzekucji i w związku z tym w sprawie nie można mówić o istnieniu egzekwowanego obowiązku. Zarazem podtrzymuje, że do wyrejestrowania odbiornika RTV doszło w grudniu 2015 r., choć obecnie nie jest w stanie tego wykazać. Podkreśla, że od 2019 r. nie mieszka pod adresem, pod którym odbiornik zarejestrowała. Wskazuje, że wcześniej nie była zawiadamiana o jakiejkolwiek zaległości w zapłacie opłaty abonamentowej. Zaznacza, że zmianę adresu ujawniła w sposób umożliwiający powzięcie o tym wiedzy przez wierzyciela. Ponadto sygnalizuje, że jej małżonek jest uprawniony do zwolnienia z opłaty abonamentowej jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym. Krytycznie ocenia też pierwotne uznanie zgłoszonych przez nią zarzutów za wniosek o umorzenie wyegzekwowanej należności oraz czynności stanowiące następstwo tej kwalifikacji. W związku z tym żąda zwrotu nie tylko kosztów upomnienia, lecz również pozostałej części wyegzekwowanej kwoty.

11.2. Wierzyciel z kolei uważa, że zarzut nieistnienia wyegzekwowanego obowiązku jest chybiony, ponieważ do zgłoszenia rejestracji odbiornika doszło, a następnie nie zaistniały jakiekolwiek zdarzenia, z którymi prawo wiązałoby zniesienie konieczności zapłaty opłaty abonamentowej, w szczególności nie odnotowano, by skarżąca zgłosiła wyrejestrowanie odbiornika albo zgłosiła nabycie uprawnień zwalniających ją z powinności zapłaty przedmiotowej należności. Przy tym podkreśla, że bez wpływu na zasadność tego zarzutu ma fakt uwzględnienia zarzutu braku uprzedniego doręczenia skarżącej wymaganego upomnienia.

12. Przystępując w tej sytuacji do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, w pierwszej kolejności odnotować trzeba, że w sprawie nie jest sporne, iż wierzyciel skierował upomnienie na niewłaściwy adres skarżącej. W tym celu posłużył się adresem wskazanym w zgłoszeniu rejestracji odbiornika RTV, a zatem adresem, którego skarżąca nie zaktualizowała. Co jednak istotne, we wniesionych zarzutach skarżąca wykazała, że w czasie, gdy wierzyciel kierował do niej upomnienie, zamieszkiwała już pod innym adresem. Udowodnienie tej okoliczności przesądzało bowiem o niemożności stwierdzenia fikcji doręczenia upomnienia, które zostało zwrócone jako niepodjęte w terminie wraz z informacją o dwukrotnym zawiadomieniu adresata o możliwości jego odbioru. Jakkolwiek pierwotnie przesyłka ta została uznana za doręczoną w trybie art. 44 § 4 k.p.a., to jednak płynące z tego przepisu domniemanie doręczenia należało uznać za obalone. Finalnie nie można było przecież przyjąć, że doszło do skutecznego zawiadomienia adresata o możności odbioru przesyłki, skoro przesyłka ta w ogóle nie została skierowana na jego adres. W rezultacie wierzyciel prawidłowo uwzględnił zarzut braku doręczenia skarżącej wymaganego upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.).

13.1. Jako poprawne należało ocenić również oddalenie przez DCOF zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.).

Dostrzeżenia bowiem wymaga, że zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1689, ze zm.; następnie: "u.o.a.") obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Zarazem obowiązek ten istnieje aż do momentu powstania okoliczności, z którą obowiązujące przepisy prawa wiążą jego ustanie. W świetle art. 5 ust. 1 i ust. 5-7 u.o.a., w przypadku dokonania rejestracji odbiornika RTV obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest ze stanem (faktem) zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników. Stąd też przyjmuje się, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania, choćby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał. Również podkreślenia wymaga, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw (ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do Spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" - Dz. U. Nr 45, poz. 307, ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o łączności - Dz. U. z 1984 r. Nr 54, poz. 275, ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji - Dz. U. z 1993 r. Nr 7, poz. 34), bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Przy czym, co należy podkreślić, to na abonencie spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania, że wyrejestrował odbiornik RTV. W zakresie omawianej materii istnieje już jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 24 czerwca 2022 r., I GSK 1578/21; z 21 kwietnia 2022 r., I GSK 1475/21; z 18 stycznia 2023 r., I GSK 264/22 - powoływane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Natomiast w odniesieniu do zgłoszenia nabycia prawa do zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty dla osób, co do których orzeczono o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.a.), należy zauważyć, że przysługuje ono od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tego zwolnienia i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tego zwolnienia (art. 4 ust. 3 u.o.a.).

13.2. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca dokonała zgłoszenia rejestracji odbiornika 11 sierpnia 2010 r. (zob. zał. 1 akt administracyjnych). Zarazem z materiału dowodowego zaoferowanego przez wierzyciela i skarżącą nie wynika, by skarżąca dokonała zgłoszenia zaprzestania używania tego odbiornika, co prowadziłoby do jego wyrejestrowania.

Natomiast do złożenia przez nią oświadczenia o spełnieniu przesłanki zwolnienia od opłaty abonamentowej doszło dopiero w październiku 2021 r., podczas gdy przedmiotem egzekucji były należności z okresu od stycznia 2016 r. do czerwca 2021 r. Złożenie tego oświadczenia pozostawało zatem bez wpływu na ocenę istnienia obowiązku ich zapłaty w tej sprawie.

13.3. Uwzględnienie powyższych danych stanowiło wystarczający powód do stwierdzenia bezzasadności zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku. W świetle poczynionych ustaleń nie ulegało bowiem wątpliwości, że obowiązek uiszczania przez skarżącą opłaty abonamentowej powstał wskutek dokonanego przez nią zgłoszenia rejestracji odbiornika RTV, do czego doszło 11 sierpnia 2010 r. Zarazem przed czerwcem 2021 r. nie zaistniały jakiekolwiek okoliczności, które powodowałyby ustanie tego obowiązku. Tym samym obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej za okres objęty tytułem wykonawczym tj. od stycznia 2016 r. do czerwca 2021 r. należało uznać za istniejący.

13.4. Podkreślenia wymaga, że w świetle przywołanych regulacji u.o.a., sama zmiana miejsca zamieszkania przez abonenta nie powoduje ustania obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej (por. wyrok NSA z 31 października 2023 r., I GSK 1354/22). Do istnienia tego obowiązku nie jest też wymagane informowanie abonenta o powstałych zaległościach. Zresztą wierzyciel nie jest zobligowany do wysyłania monitów czy wezwań w tym przedmiocie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 12 lipca 2023 r., I SA/Gl 431/23).

13.5. Dla oceny zasadności zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie jest również istotne to, czy przed wszczęciem egzekucji doszło do doręczenia wymaganego upomnienia. Zasadność takiego zarzutu podlega bowiem ocenie przez pryzmat okoliczności determinujących powstanie, zmianę czy zniesienie obowiązku, a więc okoliczności, które decydują o jego istnieniu. Tymczasem brak doręczenia wymaganego upomnienia nie stanowi takiej okoliczności. Jest natomiast okolicznością determinującą dopuszczalność wszczęcia (a w konsekwencji również prowadzenia) egzekucji (art. 15 u.p.e.a.). Zarazem stanowi podstawę do sformułowania samodzielnego zarzutu (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), który jest odrębny względem zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. W rezultacie nawet uwzględnienie zarzutu braku doręczenia wymaganego upomnienia pozostaje bez znaczenia dla oceny zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku.

14. Uwagi zaprezentowane powyżej (pkt 12 - 13.5.) implikują konieczność uznania, że w rozpatrywanym przypadku DCOF trafnie uwzględnił zarzut braku doręczenia wymaganego upomnienia a jednocześnie zasadnie oddalił zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku.

15.1. Jednocześnie Sąd zauważa, że wydane przezeń rozstrzygnięcie sprowadzało się do zweryfikowania zasadności wyłącznie tych dwóch zarzutów i właśnie tej jego kwalifikacji dotyczyła sądowoadministracyjna kontrola przeprowadzona w niniejszej sprawie. Rolą wierzyciela było więc rozpatrzenie powyższych zarzutów. Sąd pozostawał z kolei zobligowany do zbadania, czy rozstrzygnięcie podjęte w tym przedmiocie jest zgodne z prawem.

Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy jednak podkreślić, że ów brak związania zarzutami i wnioskami skargi nie oznacza braku związania granicami sprawy, w której skarga taka została wniesiona (zob. uchwałę NSA z 3 lutego 1997 r., OPS 12/96; wyroki NSA z 28 maja 2018 r., II FSK 1698/17; z 13 października 2020 r., II FSK 1819/18; z 28 października 2022 r., III FSK 816/22; z 31 sierpnia 2023 r., I GSK 1957/19; z 12 marca 2025 r., III FSK 1630/23).

15.2. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona na postanowienie wierzyciela w przedmiocie zarzutów zgłoszonych przez skarżącą na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 4 u.p.e.a. W konsekwencji to treść tych zarzutów wyznaczyła materialnoprawne granice, w jakich sprawa ta mogła zostać rozpoznana. Poza tym zakresem pozostawały natomiast inne zagadnienia. Sąd w tej sprawie w szczególności nie mógł ocenić:

a) trafności argumentacji skarżącej dotyczącej umorzenia przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji postępowania z wniosku o umorzenie wyegzekwowanej opłaty;

b) zasadności żądania skarżącej zwrotu tej należności.

Te dwie sfery wykraczają bowiem poza materialnoprawne granice niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Przede wszystkim z tego powodu, że opierają się na innych podstawach prawnych oraz dotyczą innego prawa podmiotowego lub obowiązku skarżącej (co do elementów wyznaczających granice kontroli sądowoadministracyjnej por. np. wyroki NSA z: 13 czerwca 2012 r., I GSK 820/11; 8 maja 2012 r., I GSK 268/11; 14 czerwca 2017 r., II GSK 646/17).

15.3. Komplementarnie tylko można zauważyć, że we wspomnianej decyzji, dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie umorzenia na podstawie art. 10 ust. 1 u.o.a. zaległości w płatności opłat abonamentowych, skarżąca została pouczona o przysługującym jej prawie do zaskarżenia tego rozstrzygnięcia. W przypadku skorzystania przez skarżącą z tego prawa mogło to, w dalszej perspektywie, prowadzić do przeprowadzenia sądowoadministracyjnej kontroli w tamtej sprawie.

Po drugie, wydanie przez DCOF postanowienia w sprawie zarzutów wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. nie zamykało skarżącej drogi do podjęcia próby domagania się od wierzyciela zwrotu wyegzekwowanej opłaty, ale w kontekście art. 2 § 2 oraz art. 72 i n. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111). Jak już wskazano (por. pkt 15.2.) nie ulega bowiem wątpliwości, że kwestia zasadności zarzutu istnienia obowiązku i kwestia zasadności żądania zwrotu wyegzekwowanej należności, to dwie różne sprawy zarówno administracyjne, jak i sądowoadministracyjne, bo dotyczą innych praw lub obowiązków oraz są oparte na innych podstawach prawnych. Tym samym sądowoadministracyjna kontrola zasadności żądania zwrotu wyegzekwowanej należności mogłaby co prawda zostać przeprowadzona, ale tylko w innej sprawie, to jest sprawie, która dotyczy właśnie tej materii (a nie w sprawie niniejszej).

16. Dlatego skarga wniesiona w sprawie niniejszej - dotyczącej zasadności zarzutu istnienia obowiązku oraz zarzutu braku doręczenia upomnienia - wymagała oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

17. Wyrok wydano po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznania w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z kolei zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.