Wyrok WSA z dnia 27 listopada 2025, sygn. I SA/Gl 52/25

- obowiązek może wynikać bezpośrednio (wprost) z przepisu prawa.

ZUS argumentował kolejno, że obowiązującą zasadą jest zgodność tytułu wykonawczego z dokumentem stanowiącym podstawę do jego wystawienia. Jeżeli więc podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest deklaracja rozliczeniowa, to w tytule wykonawczym musi być wskazany podmiot, którego dotyczy deklaracja rozliczeniowa. Nie może być więc różnicy pomiędzy określeniem podmiotu zobowiązanego w deklaracji rozliczeniowej, a nazwaniem zobowiązanego w tytule wykonawczym, ponieważ tytuł ten można wystawić tylko w odniesieniu do osoby wskazanej jako podmiot zobowiązany określony w deklaracji rozliczeniowej. Jak wynika z akt sprawy podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych TW14800240010753 i TW14800240010754były deklaracje rozliczeniowe złożone przez zobowiązaną. Wskazane należności do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany, zostały prawidłowo określone przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.

Kolejną kwestią był brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagalne. ZUS wskazał, że podstawa ta stanowi sankcję dla naruszenia zasady upomnienia, wyrażonej w art. 15 u.p.e.a., której istotą jest indywidualne zagrożenie zobowiązanemu zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku, gdy dobrowolnie nie wykona obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Ustalił, że w aktach egzekucyjnych sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia egzekucyjnego. Upomnienia egzekucyjne zobowiązana odebrała 27 maja 2024 r.

Odnosząc się do zarzutu wygaśnięcia obowiązku w całości albo w ZUS stwierdził, że przesłanką wniesienia zarzutu jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku. Zarzut będzie zasadny także w sytuacji umorzenia obowiązku w przewidzianym w odrębnych przepisach prawa trybie. Również w orzecznictwie sądowym podnosi się, że "organ jest zobligowany uwzględnić zarzut strony, jeśli okaże się, że obowiązek, w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja, został wykonany lub umorzony w całości albo w części, przedawnił się, wygasł lub w ogóle nie istniał" (wyr. WSA w Kielcach z 14.2.2013 r., I SA/Ke 713/12, CBOSA). W przypadku zobowiązanej nie doszło do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. ZUS nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych TW14800240010753 i TW14800240010754. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Poinformował, że zgodnie z art. 24 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2024 r., poz. 497) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Termin wymagalności składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2024 r. upłynął 20 maja 2024 r. 11 czerwca 2024 r. wystawione zostały upomnienia obejmujące zadłużenie na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres kwiecień 2024. Upomnienia doręczono zobowiązanej 27 czerwca 2024 r., natomiast 11 lipca 2024 r. wystawione zostały tytuły wykonawcze. W związku z powyższym bieg terminu przedawniania uległ zawieszeniu 27 czerwca 2024 r. tj. od dnia odebrania upomnienia, a więc czynności zmierzającej do odzyskania należności. Biorąc pod uwagę, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, zaległości na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu.

Ostatnim zarzutem jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny, niż określona w lit. a i b artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. W o braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". Usytuowanie tego zapisu w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty i należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dokonując analizy merytorycznej sprawy ZUS nie dopatrzył się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze e TW14800240010753 i TW14800240010754 zostały wystawione w oparciu o deklarację rozliczeniową. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1285 j. t. z póżn. zm.) wymieniony został katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W katalogu tym wymienione zostały między innymi osoby prowadzące działalność pozarolniczą (pkt 1 lit. c) oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę (pkt. 16). Przepis art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W skardze na postanowienie ZUS z 19 listopada 2024 r. zobowiązana zarzuciła brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych przez ZUS. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Wskazała, że kierowane do niej pisma są dla niej niezrozumiałe i niejasne w swej treści. W ocenie skarżącej podniesione przez nią zarzuty są uzasadnione, a organ dokonał czynności w sposób bezprawny.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935).

Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel natomiast rozpoznając zarzut wydaje postanowienie, w którym (art. 34 § 2 u.p.e.a.):

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie zobowiązana wniosła zarzuty w terminie, co nie jest kwestionowane. Jednocześnie sprecyzowała je w piśmie z 2 sierpnia 2024 r. podnosząc:

1. nieistnienie obowiązku;

2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 4. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

5. brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b w odniesieniu do należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych e TW14800240010753 i TW14800240010754.

W odniesieniu do pierwszego zarzutu Sąd wskazuje, że podstawą do wystawienia ww. tytułów była deklaracja rozliczeniowa skarżącej złożona w ZUS, zatem nie sposób uznać, że zaistniała przesłanka nieistnienia obowiązku.

Dalej wskazane należności do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany, zostały prawidłowo określone przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.

W tym miejscu Sąd zauważa, że zgodnie z art. 24 pkt 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W tej sprawie tytuły wykonawcze o numerach od e TW14800240010753 i TW14800240010754 obejmujące składki za kwiecień.2024 r. na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne Termin przedawnienia składek upływa więc w dniu 15 maja 2029 r. (5 lat od dnia wymagalności składki). Zatem, niezależnie od okoliczności skutkujących zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia, należności wykazane w przedmiotowych tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu. Zarzut przedawnienia – rozpoznawany w ramach wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części - jest więc niezasadny. Jednocześnie ZUS ustalił, że zobowiązana nie uregulowała żadnej kwoty tytułem wskazanych należności. Nie zostały one także umorzone. Zatem także nie doszło do wygaśnięcia obowiązku w inny sposób.

W odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. również trafnie stwierdził ZUS, że w aktach egzekucyjnych sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru upomnień egzekucyjnych. Upomnienia egzekucyjne zostały osobiście odebrane przez zobowiązaną 27 czerwca 2024 r. Tę okoliczność wskazano w tytułach wykonawczych. Zatem także i ten zarzut jest niezasadny.

Przez wymagalność obowiązku należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek istnieje, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie. W odniesieniu wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b) artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. podstawą tego zarzutu mogą być zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane, jak na przykład wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (postanowienia). W tej sprawie skarżąca nie podała z jakiego powodu należy stwierdzić, iż jej obowiązki w zakresie egzekwowanych składek miałyby nie być wymagalne. Sąd z urzędu takich okoliczności również nie dostrzega. Dlatego i ten zarzut należy uznać za niezasadny.

Z tych wszystkich powodów na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.