W kwestii służebności drogi, tj. działki nr [...] należy zauważyć, iż w aktach sprawy brak dokumentów świadczących o jej istnieniu. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem właściciele lokali mieszkalnych korzystających z ustanowionej służebności gruntowej nie są posiadaczami samoistnymi nieruchomości obciążonej służebnością przejazdu lub przechodu (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r. II FSK 961/15). Również mając na uwadze katalog podatników wymienionych w art. 3 ust. 1 u.p.o.l. przyjdzie wskazać, iż wśród wymienionych tam podatników nie wskazano, ażeby podatnikiem poza właścicielem (współwłaścicielem) był także uprawniony z ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest służebność gruntowa. To, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. grunt jest przedmiotem opodatkowania nie oznacza, że każdy uprawniony do korzystania z tego gruntu jest podatnikiem. Uprawniony ze służebności gruntowej nie jest właścicielem tej części gruntowej, do której przysługuje mu uprawnienie służebności. Nie jest też posiadaczem gruntu, o którym mowa w art. 3 ust. 3 u.p.o.l.
Odnosząc się natomiast do zarzutu, jakoby sporne grunty stanowiły nieużytki przyjdzie wskazać, że w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Wydział Geodezji Urzędu Miasta K., a także z wydruków historii działek i użytków z ewidencji gruntów i budynków brak jest informacji, aby przedmiotowe działki kiedykolwiek były zaklasyfikowane jako nieużytki symbolem "N" oraz żeby dokonywano zmiany klasoużytków na ww. działkach. Zgodnie z dokumentami zebranymi przez organ podatkowy, działki gruntu nr [...], [...], [...] sklasyfikowane są jako tereny mieszkaniowe - klasoużytek "B", natomiast działki gruntu nr [...] oraz [...] jako zurbanizowane tereny niezabudowane lub w trakcie budowy - klasoużytek "Bp". Jak przy tym wskazano na wstępie, dokonując wymiaru podatku od nieruchomości organ związany jest zapisami ewidencji gruntów i danych tych nie może samodzielnie podważać. Jednocześnie dane zawarte w ewidencji mają walor dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 194 O.p., co oznacza, że korzystają z domniemania wiarygodności, tzn. stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Jeśli podatnik kwestionuje zapisy ewidencji, powinien sam wszcząć procedurę ich zmiany w organie prowadzącym ewidencję, a następnie - w przypadku uwzględnienia jego zastrzeżeń - na podstawie zmienionych danych z ewidencji, może wnosić o wzruszenie ostatecznych decyzji ustalających wysokość zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomości (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 września 2014 r. I SA/Gd 641/14). Do czasu zmiany ewidencji budynków we właściwym trybie, przez organ właściwy do prowadzenia tej ewidencji, jej zapisy wiążą organy w postępowaniu podatkowym (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 maja 2014 r. I SA/Łd 49/14). Również z zapisów aktu notarialnego (§2) Rep. A nr [...] z dnia 15 listopada 2023 r. wynika, iż sporne działki zostały sprzedane jako tereny mieszkaniowe oraz tereny niezabudowane lub w trakcie budowy. W związku z powyższym ww. grunty nie mogą podlegać zwolnieniu z opodatkowania podatkiem od nieruchomości, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 10 u.p.o.l.
2.5. W skardze osobistej Skarżąca nie podzieliła stanowiska organów podatkowych.
W uzasadnieniu przedstawiła swoją historię związaną z konfiskatą majątku po II wojnie światowej. Dodała, że zainteresowanie kupnem działek wyraził Prezydent, jednak sprzedaż nie doszła do skutku. W 2017 roku postanowiła zrobić porządek z murowaną stróżówką nielegalnie postawioną przez hutę F. na moim terenie. 24 lipca 2017 roku zostało wysłane pierwsze pismo urzędowe w tej sprawie, a następne 16.10.2017, 21.12.2017. Końcem grudnia 2017 roku Skarżąca była na spotkaniu w UM K. oraz otrzymałam kolejne pisma 05.03.2018, 07.05.2018. Za każdym razem w UK pokazywała akt własności terenu, mapkę działek oraz pismo od Prezydenta stwierdzające, że jej działki są nieużytkami poprzemysłowymi. Na koniec 2018 roku osoba użytkująca nielegalną stróżówkę zlikwidowała ją. Latem 2021 dostałam pismo z UM K. ze zdjęciami śmieci na mojej działce. Zapłaciłam 3850 zł firmie sprzątającej "Pan D." która wywiozła dwa średnie kontenery śmieci. Przed tą sprawą byłam znów w UM K. zapytać się czy mogłabym przekazać miastu moje działki. Po przeczytaniu dokumentów przez urzędników stwierdzili, że najpierw jest konieczność usunięcia śmieci co też wykonałam. W grudniu 2021 roku ponownie dostałam z UM K. wezwanie do ponownego posprzątania moich działek. Zbierałam trzy żółte worki tworzyw sztucznych i dwa zielone worki szkła. Nie stać mnie na płacenie za sprzątanie terenu. Postanowiłam zbyć ten teren, jako że choruje na [...] i serce. W 2022 roku znalazł się kupiec, który podpisał umowę przedwstępną u notariusza. Umowa była warunkowa i zawierała klauzurę, że za rok zostanie sfinalizowana sprzedaż pod warunkiem wykreślenia [...] z użytkowania działki tej znajdujące się blisko torów kolejowych oraz należało się pozbyć minowanej budki. Skarżąca otrzymała list od Dyrekcji kolei z K., że już nie potrzebują mojej działki, została zlikwidowana murowana budka. W dniu 15.10.2023 roku został podpisany akt notarialny sprzedaży tych 2750 m2. W grudniu 2023 roku dostałam pismo z UM K. z wydziału Podatków i Opłat Stałych rachunek do zapłaty od 2018-2023 roku. W całej Polsce podatki płaci się co roku a nie jednorazowo za pięć lat. Roczny podatek rozbija się na cztery kwartały. W załączeniu dołączono dokument - operat szacunkowy nieruchomości gruntowej z 1993 roku
2.5. W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie.
2.6. Na rozprawie w dniu 9 grudnia pełnomocnik skarżącej – adwokat, podtrzymują skargę osobistą, wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pełnomocnik wyjaśnił, że na części działki znajdują się czynne tory kolejowe.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
3.1. Skarga okazała się zasadna.
3.2. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do oceny, czy prawidłowo organy podatkowe uznały Skarżącą za podatnika podatku od nieruchomości za lata 2029-2023, kwestionując samoistne posiadanie działki gruntu [...] przez P.S.A. z siedzibą w W..
3.3. Rozważając sporne zagadnienie Sąd przyznał rację Skarżącej, gdyż w sprawie doszło do naruszenia podstawowych zasad prowadzenia postępowania podatkowego (dowodowego) przez organy podatkowe, tj. art. 120, art. 121 O.p., art. 122 O.p., art. 187 § 1 O.p., art. 191 O.p. oraz 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem nie doszło do wskazanych naruszeń prawa procesowe rozstrzygnięcie mogłoby być inne.
Organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 122 O.p.). Powinny zebrać wszystkie dostępne dowody i rozpatrzeć je w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 187 § 1 w zw. z art.121 § 1 O.p.). Następnie powinny je ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). Ocena ta była logiczna i spójna a materiał został zgromadzony do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpada pod hipotezę określonej normy prawnej o charakterze materialnoprawnym, co powinno znaleźć w uzasadnieniu decyzji (art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i oceny wyprowadzone na jego podstawie naruszają obowiązki płynące z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w dyspozycji art. 122 oraz art. 187 § 1 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy zobowiązany jest zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody, czego nie uczynił. Zdaniem Sądu doszło także do naruszenia art. 191 O.p., zgodnie z którym. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona wiarygodności zgromadzonych dowodów w sposób swobodny na podstawie własnego przekonania opartego na zebranym materiale dowodowym. Ocena dowodów przez organ podatkowy staje się dowolną dopiero wtedy, gdy w danej sprawie przekroczone zostaną granice swobodnej oceny dowodów. Aby jednak ocena mogła być uznana za zgodną z art. 191 O.p. zebrany w sprawie materiał dowodowy musi być kompletny i pozwalać na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
3.4. Uzasadniając takie stanowisko w pierwszej kolejności wskazać należy, że bezsporne pozostaje, iż Skarżąca jest właścicielem objętych zaskarżoną decyzją działek w tym działki nr [...]. Sporne pozostaje natomiast czy [...] S.A. były samoistnym posiadaczem działki nr [...], a w konsekwencji podatnikiem podatku od nieruchomości za okres objęty zaskarżoną decyzją. Tymczasem Kolegium koncentruje się w znacznej mierze na wykazaniu, że to Skarżąca była właścicielem spornych działek, co oznacza, że ciążył na niej obowiązek z tytułu podatku od nieruchomości.
Przypomnieć także należy, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy u.p.o.l. (w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania obowiązku podatkowego), zgodnie z którymi podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące m.in.: właścicielami lub posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych, albo użytkownikami wieczystymi gruntów (art. 3 ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach (art. 3 ust. 4 u.p.o.l.). Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają m.in. grunty (art. 2 ust. 1 u.p.o.l.). Zgodnie z art. 46 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, grunty są to części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności. Informacje dotyczące gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych z mocy art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne objęte są ewidencją gruntów i budynków. Ewidencja ta, ze względu na art. 21 ust. 1 tej ustawy stanowi podstawę wymiaru podatków, czego Sąd nie kwestionuje.
W podatku od nieruchomości, dla gruntów podstawę opodatkowania stanowi powierzchnia. Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, a w szczególności zmiana sposobu wykorzystywania przedmiotu opodatkowania lub jego części, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie (art. 6 ust. 1 i ust. 3 u.p.o.l.). W stosunku do osób fizycznych obowiązek ten - w myśl art. 6 ust. 7 u.p.o.l. - konkretyzowany jest w drodze konstytutywnej decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości.
Skład orzekający w sprawie podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 21 kwietnia 2023 r. III FSK 318/22, zgodnie z którym obowiązek podatkowy samoistnego posiadacza wyłącza obowiązek podatkowy właściciela nieruchomości i gdy ta znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży nie na właścicielu nieruchomości, ale na jej posiadaczu. Posiadacz samoistny nieruchomości jest podatnikiem nawet, jeśli ujawnione w księdze wieczystej prawo własności przysługuje innej osobie niż on. Odwołując się do art. 336 k.c., zgodnie z którym posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). w świetle art. 336 k.c. posiadanie jest władaniem rzeczą i obejmuje dwa elementy: fizyczny (corpus possessionis) - faktyczne władanie rzeczą oraz psychiczny (animus rem sibi habendi) - wolę władania rzeczą dla siebie. W przypadku posiadania samoistnego, animus rem sibi habendi przejawia się w podejmowaniu wielu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji, przy czym ocena podejścia, uwzględnia rzeczywistą wolę władającego, dokonywana jest obiektywnie, z punktu widzenia otoczenia posiadającego. Konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela.
Sąd uznał, że rozpatrzenie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, traktujących o prawidłowości toku postępowania i wiążącego charakteru ustaleń faktycznych sprawy, należy odnieść do uznanych w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust 3 u.p.o.l. istotnych okoliczności, a ustalenia przyjęte przez Kolegium oparte przede wszystkim na twierdzeniu [...] nie są wystarczające. Przypomnieć bowiem należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, iż "w oparciu o pozyskane informacje, organ dokonując opodatkowania prawidłowo uwzględnił pow. działki nr [...], która, jak ustalono, nie znajdowała się w posiadaniu [...] S.A. Z dokumentów zebranych w toku postępowania nie wynika bowiem, by [...] S.A. była użytkownikiem ww. działki (świadczy o tym m.in.: odpowiedź [...] S.A. z dnia 26 sierpnia 2024 r., zgodnie z którą [...] S.A. nie dysponuje dokumentami, na podstawie których nastąpiło objęcie we władanie działki nr [...] oraz pismo [...] S.A z dnia 14 października 2024 r., zgodnie z którym [...] S.A. nie posiada w zasobach nieruchomości gruntowej o numerze ewidencyjnym nr [...]). Ponadto w dniu 17 maja 2023 r. zostało złożone przez podatniczkę do Urzędu Miasta K. pismo, w którym podatniczka zawnioskowała o wykreślenie [...] z użytkowania mojej działki nr [...] w K. [...], karta mapy 48, albowiem otrzymała pismo z dyrekcji kolei w K., że nie użytkują działki [...] oraz zgadzają się na wykreślenie z użytkowania [...]."
W konsekwencji swoje stanowisko Kolegium oparło na informacji [...] S.A. i nie dysponuje dokumentami, na podstawie których nastąpiło objęcie ich w posiadanie (działka nr [...]), posiłkując się dodatkowo faktem, że to Skarżąca odprowadziła należności z tytułu odpadów za lata 2019-2023. Pominięto natomiast zupełnie informację, że Skarżąca nie była we władaniu tej działki oraz nie pobierała z niej pożytków. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę. Kolegium pominęło irrelewantną kwestię, że posiadanie samoistne jest stanem faktycznym, a nie prawnym – co nakreślono powyżej.
Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium podejmie w ramach postępowania dowodowego wszelkie kroki, w tym w szczególności dokona oględzin spornej działki, przeprowadzi dowód z przesłuchania świadków, mające na calu ustalenie czy [...] S.A. była posiadaczem działki nr [...] w okresie objętym decyzją. W tych ramach weźmie pod uwagę, że animus rem sibi habendi przejawia się w podejmowaniu wielu czynności wskazujących na to, że posiadacz [...] S.A. traktuje rzecz jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji, przy czym ocena podejścia, uwzględnia rzeczywistą wolę władającego, dokonywana jest obiektywnie, z punktu widzenia otoczenia posiadającego. Konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela.
Mając na uwadze powyższe uchybienie rozpoznanie pozostałych zarzutów Sąd uznał za przedwczesne.
Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
3.7. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) wobec stwierdzenia naruszenia przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną decyzję
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 wskazanej ustawy.