W uzasadnieniu skargi wskazano, że, zdaniem skarżącej, przysługuje jej prawo do naliczenia oraz zwrotu oprocentowania nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za 2016 r. Zdaniem Spółki, to organy podatkowe przyczyniły się do powstania przesłanki uchylenia przez Kolegium decyzji Prezydenta w rozumieniu art. 78 § 3 pkt 1 O.p.
W ocenie skarżącej organy podatkowe prowadziły bowiem postępowanie w sposób przewlekły, co ostatecznie skutkowało uniemożliwieniem wydania decyzji ostatecznej przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego i tym samym pozbawiło Spółkę prawa do merytorycznego rozpoznania nieprawidłowości decyzji Prezydenta przez organ odwoławczy.
W szczególności organy podatkowe w toku postępowania odmówiły Spółce przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta, pomimo iż Spółka dostatecznie uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do jego wniesienia, co ostatecznie potwierdził WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/GI 279/23.
Co więcej, Spółka 27 kwietnia 2022 r. wniosła skargę na postanowienie Kolegium z 22 marca 2022 r. nr SKO/FP.41.4/159/2022/259, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy nie nadał skardze Spółki dalszego biegu z uwagi na problemy techniczne dotyczące obsługi systemu teleinformatycznego ePUAP. W związku z tym, z ostrożności procesowej. Spółka 16 stycznia 2023 r. wniosła ponownie skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. WSA postanowieniem z 24 lipca 2023 r., o sygn. akt I SA/GI 279/23, odrzucił wniosek Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Sąd potwierdził więc, że Spółka dochowała ustawowego terminu do wniesienia skargi, a odpowiedzialność za jej nieprzekazanie sądowi spoczywała na organie odwoławczym.
W przedmiotowej sprawie doszło zatem dwukrotnie do nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu teleinformatycznego ePUAP, obsługiwanego przez administrację publiczną. Najpierw w systemie teleinformatycznym na koncie pełnomocnika Spółki nie była widoczna decyzja Prezydenta, co w konsekwencji doprowadziło do istotnych wątpliwości dotyczących prawidłowego nadania odwołania, a tym samym statusu decyzji Prezydenta w zakresie jej ostateczności i wykonalności. Później na koncie Kolegium w systemie nie była widoczna skarga Spółki, co uniemożliwiało nadanie jej dalszego biegu.
Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego pełnomocnik skarżącej wskazał, że dla ustalenia początkowego terminu naliczania oprocentowania kluczowe jest to, czy organ podatkowy jakkolwiek przyczynił się do powstania przesłanki uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji.
Za błędne uznał twierdzenie organów, że zaistnienie w sprawie przedawnienia zobowiązania podatkowego stanowi okoliczność wykluczającą możliwość przypisania organowi przesłanki "przyczynienia się", o której mowa w 78 § 3 pkt 1 O.p. Konieczne jest bowiem przeprowadzenie dalszej analizy czy działania organów podatkowych w toku postępowania jakkolwiek przyczyniły się do zaistnienia w niniejszej sprawie tegoż przedawnienia. Samo zaistnienie przedawnienia zobowiązania podatkowego, stanowiące przesłankę obiektywną i niezależną, które skutkuje zmianą lub uchyleniem, a następnie umorzeniem postępowania, nie może stanowić samodzielnej podstawy uznania, że organy podatkowe nie przyczyniły się powstania przesłanki uchylenia decyzji.
Pełnomocnik Spółki zanegował stanowisko organów, że to działania Spółki miały znaczący wpływ na wadliwy i przewlekły przebieg postępowania podatkowego w niniejszej sprawie. Jak zauważono decyzja organu I instancji wydana została 18 listopada 2021 r., a więc krótko przed upływem terminu przedawnienia. Odwołanie wniesiono 23 grudnia 2021 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, podając, że decyzja została doręczona pełnomocnikowi Spółki dopiero 17 grudnia 2021 r., ponieważ dopiero w tym dniu pojawiła się w skrzynce ePUAP.
Wstępne rozpoznanie odwołania Spółki nastąpiło 22 marca 2022 r., kiedy to Prezydent, a w ślad za nim Kolegium, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, pomimo iż Spółka dostatecznie - już na tamten moment - uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do jego wniesienia, co ostatecznie potwierdził WSA w Gliwicach w wyroku z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/GI 279/23. Organ odwoławczy decyzją z 3 lipca 2024 r. uchylił decyzję Prezydenta i umorzył postępowanie podatkowe.
Autor skargi podniósł, że Prezydent wydając (niekorzystną dla strony) decyzję wymiarową na krótko przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinien uwzględnić możliwość jej zaskarżenia. Organy podatkowe powinny bowiem uwzględniać fakt, że zwlekanie z wszczęciem postępowania podatkowego lub prowadzenie go w sposób opieszały, bądź wadliwy może skutkować niemożnością wydania w sprawie decyzji ostatecznej. W takim przypadku, decyzja organu odwoławczego, będąca decyzją ostateczną i wykonalną, nie zostałaby wydana przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Na poparcie powyższego stanowiska przywołano wyrok NSA z 30 czerwca 2023 r., sygn. akt III FSK 4091/21.
Tym samym miało miejsce przyczynienie się do powstania przesłanki uchylenia decyzji, o której mowa w art. 78 § 3 pkt 1 O.p. Podatnik nie powinien bowiem ponosić negatywnych konsekwencji procesowych wynikających z wadliwej organizacji postępowania podatkowego. Co więcej, wskutek tak wadliwego przebiegu postępowania podatkowego. Spółka została pozbawiona prawa do kontroli decyzji przez organ odwoławczy, co narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Dopiero formalne działanie organu odwoławczego, wynikające z wystąpienia przesłanki przedawnienia zobowiązania podatkowego, doprowadziło do uchylenia I decyzji Prezydenta.
W konsekwencji powyższego Spółka przez okres ponad dwóch lat bez własnej winy nie dysponowała wpłaconą nienależnie zaległością podatkową wraz z odsetkami.
21 grudnia 2021 r. Spółka z ostrożności procesowej wpłaciła na rachunek organu I instancji kwotę 244.524,11 zł (na tę kwotę składały się: ustalony wymiar podatku w wysokości: 170.265,11 zł oraz kwota odsetek: 74.559 zł). W wyniku zaistniałych problemów technicznych z systemem teleinformatycznym ePUAP przy składaniu odwołania przez Spółkę, pojawiły się bowiem istotne wątpliwości dotyczące tego, czy decyzja Prezydenta stała się ostateczna i wykonalna w świetle przepisów O.p. Wątpliwości te wynikały z nieprawidłowego podejścia organów podatkowych do błędów systemu teleinformatycznego ePUAP, obsługiwanego przez administrację publiczną, czego nie uwzględniono w ramach wniosku o przywrócenie terminu na złożenie odwołania.
W rozpatrywanej sprawie, system ten zadziałał bowiem wadliwie aż dwukrotnie:
- na koncie pełnomocnika Spółki w systemie nie była widoczna decyzja Prezydenta co w konsekwencji doprowadziło do istotnych wątpliwości dotyczących prawidłowego nadanie odwołania, a tym samym kwestii ostateczności i wykonalności decyzji organu I instancji;
- na koncie Kolegium w systemie teleinformatycznym nie była widoczna skarga Spółki, co uniemożliwiało nadanie sprawie dalszego biegu.
W pierwszym przypadku Kolegium bezpodstawnie odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a postanowienie w tym przedmiocie zostało uchylone wyrokiem WSA w Gliwicach z 21 grudnia 2023 r. W konsekwencji Kolegium wydało postanowienie o przywróceniu terminu dopiero 7 czerwca 2024 r.
Powyższe znacząco przyczyniło się do wydłużenia niniejszego postępowania, które trwało prawie 3 lata.
W drugim przypadku Spółka 27 kwietnia 2022 r. wniosła skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, która w okresie od 27 kwietnia 2022 r. do 16 stycznia 2023 r. nie została odnotowana na elektronicznej skrzynce odbiorczej ePUAP organu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w ww. okresie nie dysponował żadnym dokumentem elektronicznym, który mógł potraktować jako skargę i nadać jej dalszy bieg.
W związku z powyższym, Spółka z ostrożności procesowej, 16 stycznia 2023 r. ponownie wniosła skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Sąd odrzucił wniosek Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, stwierdzając, że strona nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi. Tym samym uznał, że odpowiedzialność za nieprzekazanie skargi spoczywała na organie odwoławczym.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że to organy podatkowe przyczyniły się do powstania przesłanki uchylenia decyzji, o której mowa w art. 78 § 3 pkt 1 O.p. W wyniku wadliwego podejścia organów podatkowych do błędów w funkcjonowaniu systemu teleinformatycznego ePUAP, który jest obsługiwany przez administrację publiczną Spółka przez ponad dwa lata była pozbawiona możliwości swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi, obejmującymi kwotę nienależnie uiszczonego podatku wraz z odsetkami.
Oprocentowanie nadpłaty jest w istocie formą rekompensowania podatnikowi i innym podmiotom uprawnionym do otrzymania zwrotu nadpłaty dysponowania przez wierzyciela podatkowego nieprzysługującymi mu środkami finansowymi. Wskutek nieprawidłowości organów podatkowych w podejściu do błędów związanych z funkcjonowaniem systemu teleinformatycznego ePUAP, budżet samorządu przez ponad dwa lata dysponował środkami pieniężnymi nienależnie uiszczonymi przez Spółkę.
Autor skargi zanegował także twierdzenie organów, że Spółka przyczyniła się do powstania przesłanki uchylenia decyzji organu I instancji. W tym zakresie wskazał, że akcentowane przez Kolegium składanie przez Spółkę "częściowych korekt deklaracji na podatek" pozostaje irrelewantne. Wydana decyzja wymiarowa zastępuje wszelkie korekty składane przez podatnika, wobec czego organ podatkowy nie jest związanymi tymi korektami.
Jednocześnie podkreślono, że jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania wymiarowego, a także w jego toku, strona odpowiadała na wezwania organu podatkowego, przedkładała dokumenty i składała wyczerpujące wyjaśnienia. Niemniej jednak organ I instancji nie załatwił niniejszej sprawy w terminie, o którym mowa w art. 139 § 1 O.p., pomimo że nie była ona szczególnie skomplikowana, a z uwagi na zgromadzony materiał dowodowy jej rozstrzygnięcie wymagało jedynie właściwej subsumcji przepisów prawa. Wskazane przez Kolegium "opóźnienie w składaniu dokumentów" nie wynikało ze złej woli strony. Spółka złożyła wniosek o przedłużenie terminu na udzielenie odpowiedzi, gdyż była ona obszerna, a Prezydent przychylił się do tego wniosku. Następnie Spółka przedłożyła odpowiedź na wezwanie Prezydenta w terminie wynikającym z wniosku.
W uzasadnieniu zarzutu naruszenia przepisów postępowania, podniesiono, że postanowienie z 13 stycznia 2025 r. wyznaczające Spółce siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego zostało doręczone bezpośrednio Spółce, z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, co stanowi istotne naruszenie przepisów art. 145 § 1 i § 2 O.p., a przy tym zasad wyrażonych w art. 123 § 1 i art. 122 O.p. Doręczenie to jest zatem bezskuteczne, a w niniejszej sprawie wyznaczenie tego terminu było konieczne. Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium wskazało na okoliczności, do których Prezydent dotychczas się nie odniósł, gdyż w ocenie organu I instancji samo przedawnienie zobowiązania podatkowego nie może oznaczać, że organ mógł przyczynić się do uchylenia decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skargę należało uwzględnić.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja z 21 marca 2025 r., którą utrzymano w decyzję Prezydenta Miasta K. z 4 października 2024 r. o odmowie naliczenia i zwrotu oprocentowania nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości za 2016 r.
Istota sporu w niniejszej sprawie koncentruje się wokół wykładni przepisu art. 78 § 1 pkt 3 O.p., zgodnie z którym oprocentowanie nadpłaty przysługuje w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 i 3 - od dnia powstania nadpłaty, a jeżeli organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, a nadpłata nie została zwrócona w terminie - od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji.
Posługując się w poniższych wywodach argumentacją zawartą w wyroku WSA w Gliwicach z 3 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 355/25 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazać należy, że kwestia, czy przedawnienie zobowiązania podatkowego może być traktowane jako przesłanka zmiany lub uchylenia decyzji, do powstania której przyczynił się organ podatkowy budzi pewne wątpliwości zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie. Z jednej strony prezentowane jest stanowisko, że jeżeli przyczyną uchylenia decyzji organu podatkowego przez organ odwoławczy było przedawnienie zobowiązania podatkowego, do którego doszło już po wydaniu (i doręczeniu) rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, to nie ma jakiegokolwiek związku przyczynowego pomiędzy działaniem organu podatkowego pierwszej instancji. Aż do ostatniego dnia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego organ podatkowy ma nie tylko prawo, ale i obowiązek, podejmować wszelkie przewidziane prawem działania procesowe, ukierunkowane na uzyskanie należności podatkowej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 971/15). Przedawnienie zobowiązania podatkowego, będące podstawą uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej przez organ odwoławczy, należy uznać za przesłankę obiektywną, którą organy podatkowe były zobowiązane uwzględnić z mocy prawa. Okoliczność ta nie wymaga żadnego dalszego badania i przeprowadzania jakiegokolwiek dodatkowego postępowania dowodowego w zakresie "przyczynienia się" (por. wyrok NSA z 21 lipca 2021 r., sygn. akt III FSK 66/21). Podobnie uważa L. Etel wskazując, że jeżeli podstawą uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie jest upływ terminu przedawnienia po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, to nie może to przesądzać o uznaniu takiej decyzji za wadliwą w momencie jej wydania. Upływ terminu przedawnienia już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji jest sytuacją obiektywną, niezależną od tegoż organu. Co za tym idzie, uchylenie decyzji z tej przyczyny, że rozstrzygnięta sprawa stała się bezprzedmiotowa w następstwie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego poprzez jego przedawnienie, nie może być postrzegane jako sytuacja, w której do przesłanki uchylenia decyzji przyczynił się organ podatkowy (L. Etel, teza 4 komentarza do art. 78 o.p. w: L. Etel (red.), Ordynacja podatkowa. Tom I. Zobowiązania podatkowe. Art. 1-119zzk. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023).
Z drugiej strony prezentowany jest pogląd, że choć upływ terminu przedawnienia jest okolicznością obiektywną i niezależną od organu podatkowego, niemniej jednak jako zdarzenie przyszłe i pewne jest przewidywalne. Organ podatkowy musi zdawać sobie sprawę, że zwlekanie z wszczęciem postępowania podatkowego, czy też prowadzenie go w sposób opieszały, bądź wadliwy z dużą dozą prawdopodobieństwa prowadzić będzie do niemożności wydania decyzji, która korzystać będzie z przymiotu ostateczności. Zwłoka organu podatkowego w ostatecznym zakończeniu postępowania podatkowego zmierzającego do określenia podatnikowi wysokości zobowiązania podatkowego i w konsekwencji konieczność umorzenia takiego postępowania z uwagi na upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego może zostać uznana za przyczynienie się przez organ podatkowy do uchylenia decyzji, na podstawie której podatnik zapłacił podatek (por. wyroki NSA z 29 listopada 2022 r., sygn. akt III FSK 2287/21 oraz III FSK 2192/21). Przedawnienie zobowiązania podatkowego, skutkujące uchyleniem, a następnie umorzeniem postępowania, nie jest wystarczające dla stwierdzenia, że organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki uchylenia decyzji. Działania organów podatkowych prowadzące do przedawnienia zobowiązania podatkowego muszą być przedmiotem oceny z punktu widzenia przyczynienia się do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 28 marca 2023 r., sygn. akt III FSK 1799/21). Również w literaturze wskazuje się, że przedawnienie zobowiązania podatkowego nie zawsze może być podstawą do odmowy wypłaty oprocentowania nadpłaty, nawet jeżeli nadpłata została zwrócona w terminie (I. Krawczyk, Oprocentowanie nadpłat. Uwagi na tle wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1599/21, Przegląd Podatków Lokalnych i Finansów Samorządowych 2022, nr 10, s. 36-38).
Do tego ostatniego stanowiska przychyla się również skład orzekający w niniejszej sprawie. Badając pod kątem art. 78 § 3 pkt 1 O.p., czy organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji", nie chodzi o to, co było podstawą samego uchylenia decyzji, np. przedawnienie, lecz o to, co doprowadziło do zaistnienia takiej podstawy. Nie można przy tym postawić generalnej tezy, że w każdym przypadku uchylenia decyzji organu podatkowego pierwszej instancji i umorzenia postępowania podatkowego z uwagi na przedawnienie, możliwym będzie przypisanie organowi "przyczynienia się do uchylenia decyzji". Zawsze należy badać konkretne okoliczności, które spowodowały, że wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia przed upływem terminu przedawnienia, było niemożliwe. Ustalenie, że do powstania przesłanki przedawnienia przyczynił się organ podatkowy wymaga zatem odniesienia się okoliczności danej sprawy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że do przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2016 r. przyczynił się organ podatkowy, m.in. wskutek błędnej wykładni prawa, tj. art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: ustawa COVID) w zw. z art. 70 § 1 O.p. Kwestia, czy błędna wykładnia prawa, skutkująca przedawnieniem zobowiązania podatkowego, może być traktowana jako przyczynienie się organu do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, również była przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z 4 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 486/17 stwierdzono, że błędy w zakresie wykładni prawa muszą obciążać organ podatkowy. Pogląd ten podzielony został także w wyroku z 5 czerwca 2019 r., sygn. akt II FSK 1946/17, w którym stwierdzono, że okolicznością zależną od organu jest błąd w wykładni prawa, nawet jeśli jest on wynikiem przychylenia się do istniejącego w danym momencie nurtu orzeczniczego. Dokonanie przez organ błędnej wykładni przepisów prawa bądź ich wadliwe zastosowanie, jest jego błędem, nawet jeżeli błąd ten powielił w ślad za innymi organami stosującymi prawo. To właśnie bowiem organ podatkowy prowadzący postępowanie jest odpowiedzialny za prawidłowe określenie zobowiązania podatkowego. Podobnie uznano w wyroku z 12 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 837/21, stwierdzając, że jeżeli uchylenie decyzji i umorzenie postępowania wynikało głównie z wadliwej wykładni normy regulującej zasady zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to w takim przypadku upływ terminu przedawnienia to nie obiektywna, niezależna od organów okoliczność, ale błąd w zakresie wykładni prawa, który należy kwalifikować jako okoliczność zależną od organu.
Skład orzekający w niniejszej sprawy w całości pogląd ten podziela. Jak bowiem wskazano w wyroku NSA z 8 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 2731/17, pojęcie "przyczynienia" należy rozumieć z uwzględnieniem specyfiki prawa publicznego, a zwłaszcza rygorów prawa podatkowego w kontekście zasady legalizmu (art. 120 O.p.), z której wynika konieczność przejęcia przez władzę publiczną pełnej odpowiedzialności za dokonywaną wykładnię przepisów prawnych oraz ich zastosowanie w konkretnej sprawie.
Zdaniem Sądu zastosowanie w sprawie wadliwej wykładni art. 70 § 1 O.p. w świetle wykładni art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy COVID doprowadziło do błędnego przekonania przez Prezydenta co do upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że na prawidłową wykładnię art. 15zzr wskazał NSA dopiero w uchwale z 27 marca 2023 r., sygn. akt I FPS 2/22, a przez długi czas przed podjęciem tej uchwały orzecznictwo sądów administracyjnych prezentowało odmienne stanowisko. Nie sposób przyjąć, by to podatnik był obarczony ryzykiem niewłaściwego stosowania prawa przez organy podatkowe, nawet jeżeli oparte ono było na błędnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych.
Wskutek wadliwej wykładni art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy COVID Prezydent pozostawał zapewne w błędnym, jak się okazało, przekonaniu, że przedawnienie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za 2016 r. nie nastąpi z dniem 31 grudnia 2021 r., ale będzie przesunięte w czasie o 71 dni. Konsekwencji takiego stanu rzeczy nie może ponosić podatnik. Tym bardziej, że organ I instancji pismem z 4 marca 2021 r. wezwał Spółkę do złożenia korekty deklaracji m.in. za 2016 r., na które Spółka udzieliła odpowiedzi 19 kwietnia 2021 r., po wyrażeniu zgody na przesunięcie wyznaczonego w wezwaniu terminu. Kontrola podatkowa została przeprowadzona w dniach od 18 maja 2021 r. do 11 czerwca 2021 r., a następnie Prezydent dopuścił się nieprawidłowości w doręczaniu postanowienia o wszczęciu postępowania. Podejmowanie czynności w okresie stosunkowo nieodległym od terminu przedawnienia jest oczywiście dopuszczalne, ale organ musi wówczas liczyć się z tym, że podatnik wniesienie odwołanie, którego rozpatrzenie nie nastąpi przed upływem terminu z art. 70 § 1 O.p. Nieuprawnione jest przy tym stwierdzenie, że skoro podatnik zwrócił się o wydłużenie terminu odpowiedzi na wezwanie z 4 marca 2021 r., to podejmował działania zmierzające do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wysoce prawdopodobne jest przy tym, że także pozostawał w powszechnym wówczas przekonaniu, że art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy o COVID dotyczy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Zaakcentowania wymaga, że dokonanie wpłaty 21 grudnia 2021 r. kwoty 244.524,11 zł było uzasadnione, skoro na skutek nieprawidłowości działania systemu teleinformatycznego ePUAP ujawniły się istotne wątpliwości, czy decyzja Prezydenta stała się ostateczna i wykonalna w świetle przepisów O.p. Nadto wskazać trzeba, że postanowieniem z 6 grudnia 2021 r. Prezydent nadał decyzji z 18 listopada 2021 r. rygor natychmiastowej wykonalności.
Na skutek odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (zakwestionowanej w wyroku tut. Sądu z 21 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/GI 279/23) oraz niespełna ośmiomiesięcznej zwłoki w przekazaniu skargi na to rozstrzygnięcie postanowienie o przywróceniu terminu wydano dopiero 7 czerwca 2024 r., a decyzję uchylającą decyzję wymiarową i umarzającą postępowanie podatkowe - 3 lipca 2024 r.
W konsekwencji postępowanie w nieskomplikowanej sprawie trwało prawie 3 lata i zakończyło się umorzeniem postępowania, a Spółka przez ponad dwa lata była pozbawiona możliwości swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi, obejmującymi kwotę nienależnie uiszczonego podatku wraz z odsetkami.
Sąd podziela pogląd skarżącej, że z powyższego naruszenia prawa organ nie może zatem wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych w postaci zwolnienia z obowiązku zapłaty oprocentowania nadpłaty naliczanego od dnia jej powstania. Przeciwnie, wskazane naruszenie przepisów O.p. potwierdza, że istnieje oczywisty, bezpośredni związek przyczynowy między zachowaniem organu I instancji, tj. opieszałością w zakresie wydania decyzji wymiarowej a upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, stanowiącego przesłankę Jej uchylenia. Zatem Prezydent poprzez swoje własne postępowanie (zaniechanie) przyczynił się do powstania przesłanki uchylenia decyzji w rozumieniu art. 78 § 3 pkt 1 O.p. Art. 78 § 3 pkt 1 O.p. nie zakreśla sposobów, w jaki organ mógł "przyczynić się", termin ten należy rozumieć jako każde działanie lub zaniechanie, które wpływa na wynik postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z 7 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 772/23). Owo przyczynienie może więc także wynikać m.in. z wadliwości działania systemów teleinformatycznych, za pomocą których organ podatkowy wysyła i odbiera korespondencję.
Całokształt powyższych okoliczności świadczy o tym, że organy przyczyniły się do powstania przesłanki uchylenia decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016 r., skutkującego powstaniem nadpłaty. Zachodzą zatem przesłanki naliczenia oprocentowania nadpłaty od dnia jej powstania. W konsekwencji zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 78 § 3 pkt 1 w zw. z art. 78 § 1 O.p.
Odmienne ocenił Sąd zarzut naruszenia art. 145 § 1 i § 2 w zw. z art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 w zw. z art. 122 O.p. poprzez ich niezastosowanie polegające na braku doręczenia przez Kolegium postanowienia z 13 stycznia 2025 r. wyznaczającego Spółce siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego bezpośrednio pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie, co skutkowało pozbawieniem Spółki prawa do czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, w tym uniemożliwiło odniesienie się do kwestii dotychczas niepodniesionych przez Prezydenta. Takie działanie pozbawiło również Spółkę możliwości szczegółowego odniesienia się - przed wydaniem decyzji ostatecznej w sprawie - do nieprawidłowego funkcjonowania systemu teleinformatycznego ePUAP, co ma kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie.
Funkcją art. 200 § 1 O.p., którą jest zapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie w celu przedstawienia nowych wniosków dowodowych na określone okoliczności, bądź też uwag czy zastrzeżeń co do zebranego materiału dowodowego. Powołany przepis uprawnia więc stronę do zajęcia stanowiska w postępowaniu dowodowym i podjęcia własnej linii obrony swoich racji w ostatniej fazie postępowania przed wydaniem decyzji przez organ. Omawiany przepis, będący uzupełnieniem normy postępowania organu podatkowego zawartej w art. 123 O.p. (przewidującej zasadę czynnego udziału stron), stanowi więc procesową gwarancję realizacji uprawnień strony postępowania podatkowego w zakresie jej pełnego udziału w tym postępowaniu.
Wskazania wymaga, że w wiążącej Sąd na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a. uchwale siedmiu sędziów z 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt FPS 6/04 przyjęto, że naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 O.p. jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawą do uchylenia decyzji jest więc sytuacja, w której strona skarżąca uprawdopodobniłaby istnienie związku przyczynowego między naruszeniem przez organ odwoławczy obowiązku wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego (art. 200 § 1 O.p.) a pozbawieniem prawa podatnika do oceny całego zebranego materiału dowodowego i zaoferowania nowych dowodów, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II FSK 117/19).
W niniejszej sprawie organ odwoławczy postanowienie z 13 stycznia 2025 r. wyznaczające skarżącej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego doręczył bezpośrednio skarżącej. Pominięcie pełnomocnika reprezentującego stronę niewątpliwie było uchybieniem, jednakże nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Po wniesieniu odwołania do akt sprawy włączono jedynie pismo Prezydenta zawierające jego stanowisko w sprawie odwołania, które – jak wynika ze stosownej adnotacji - doręczono pełnomocnikowi skarżącej. Nadto oczywiste jest, że w postępowaniu, w którym weryfikuje się ewentualne przyczynienie organu do powstania przesłanki uchylenia decyzji, strona nie może zaoferować żadnych dowodów, co jest najbardziej istotnym aspektem zapoznania strony z dotychczasowym materiałem dowodowym. Zawarte w skardze twierdzenie, że wyznaczenie terminu było konieczne, gdyż Kolegium wskazało na okoliczności, do których Prezydent dotychczas się nie odniósł jest niezrozumiałe i chybione. W aktach sprawy nie zawarto bowiem żadnych danych, z których można by antycypować stanowisko Kolegium przez zapoznaniem się z treścią rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, zobowiązując właściwy organ, aby uwzględnił przedstawioną przez Sąd argumentację.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 997 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (500 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 września 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.