I tak, co do zasady, świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. - na mocy art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - przysługuje albo matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu tego rodzica.
W art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ustawodawca zastrzegł natomiast, że w przypadku opieki naprzemiennej orzeczonej przez sąd kwotę świadczenia wychowawczego ustala się w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia. Zatem na mocy tego przepisu każdemu z rodziców, który - na mocy orzeczenia sądu - wykonuje opiekę naprzemienną nad małoletnim dzieckiem przysługuje świadczenie wychowawcze ustalone w sposób wskazany w tym przepisie.
Skoro ustanowienie opieki naprzemiennej powoduje podział świadczenia wychowawczego pomiędzy oboje rodziców, to niezależnie od ustaleń pomiędzy rodzicami (że świadczenie będzie pobierał jeden z nich) lub braku takich ustaleń (jeden z rodziców nie zajmuje się dzieckiem i to drugi pobiera świadczenie) - prawo do preferencyjnego rozliczenia nie przysługuje.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Dyrektor KIS - nie kwestionując zaangażowania wnioskodawcy w proces wychowawczy dziecka - stwierdził, że nie sposób uznać, iż spełnione zostały wszystkie warunki wymagane dla rozliczenia się jako osoba samotnie wychowująca dziecko. W związku z tym, że - jak wskazano we wniosku - zgodnie z wyrokiem sądowym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem zostało nałożone na oboje rodziców oraz na skutek ustanowienia opieki naprzemiennej, każdy z rodziców opiekuje się i wychowuje dziecko w równych okresach czasowych: tydzień na tydzień - to wystąpiła określona w art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. negatywna przesłanka uniemożliwiająca skorzystanie z tej preferencji. Jak bowiem wynika z brzmienia ww. przepisu - sposób opodatkowania, o którym mowa w art. 6 ust. 4d, nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje dziecko wspólnie z drugim rodzicem, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W konsekwencji Dyrektor KIS stwierdził, że wnioskodawca nie może za 2024 r. rozliczyć się jako rodzic samotnie wychowujący dziecko na zasadach określonych w art. 6 ust. 4c i 4d u.p.d.o.f.
W skardze na powyższą interpretację, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił:
1. naruszenie art. 6 ust. 4c i 4d u.p.d.o.f. przez błędne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do zastosowania preferencyjnego rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko,
2. naruszenie art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. przez jego nadmiernie literalną wykładnię i uznanie, że opieka naprzemienna zawsze wyklucza samotne wychowywanie dziecka - nawet w sytuacji, gdy jeden z rodziców ponosi pełnię ciężaru wychowawczego i finansowego,
3. naruszenie zasad konstytucyjnych:
- art. 32 Konstytucji RP (zasady równości wobec prawa),
- art. 84 Konstytucji RP (zasady sprawiedliwości podatkowej)
poprzez nieuwzględnienie faktycznego zakresu opieki i kosztów ponoszonych przez skarżącego,
4.naruszenie art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. przez jego wykładnię rozszerzającą, pomijającą cel regulacji i jej praktyczne zastosowanie do przypadków opieki naprzemiennej,
5. naruszenie art. 121 § 1 O.p. przez całkowite pominięcie ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych potwierdzającego możliwość uznania osoby sprawującej opiekę naprzemienną za osobę samotnie wychowującą dziecko.
Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o:
1. uchylenie zaskarżonej interpretacji lub zmianę jej treści na korzyść podatnika,
2. stwierdzenie, że stanowisko przedstawione przez skarżącego we wniosku o wydanie interpretacji było prawidłowe,
3. zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący, będąc osobą rozwiedzioną, sprawuje naprzemienną opiekę nad małoletnim dzieckiem - tydzień na tydzień. W czasie tej opieki wykonuje obowiązki wychowawcze samodzielnie, bez współudziału drugiego rodzica i ponosi pełne koszty edukacyjne oraz znaczną część kosztów utrzymania dziecka. Skarżący pobiera świadczenie wychowawcze (800+). Świadczenie to przysługuje i jest wypłacane skarżącemu, co potwierdza jego faktyczne wykonywanie obowiązków opiekuńczo-wychowawczych wobec dziecka.
Zdaniem wnioskodawcy organ interpretacyjny błędnie utożsamia pojęcie "ustalonego prawa do świadczenia" (w sensie formalnym, np. w drodze decyzji administracyjnej lub wniosku) z pojęciem "przysługującego prawa", które może wynikać z faktycznego, codziennego sprawowania opieki nad dzieckiem. W praktyce oznacza to, że nawet bez formalnego "ustalenia" prawa, jego przysługiwanie można wywieść z rzeczywistej sytuacji życiowej, a taką sytuacją jest pobieranie świadczenia oraz samodzielne wychowywanie dziecka.
Pominięcie tego rozróżnienia prowadzi do błędnego zawężenia wykładni przepisów u.p.d.o.f. i pozbawia prawa do preferencyjnego rozliczenia osoby, która faktycznie samotnie wychowuje dziecko, lecz nie posiada wyłącznego prawa formalnego do tego świadczenia.
Celem wprowadzenia art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. było ograniczenie nadużyć związanych z równoczesnym korzystaniem z preferencji przez oboje rodziców, nie zaś automatyczne wykluczanie z niej wszystkich przypadków opieki naprzemiennej, niezależnie od ich charakteru i ciężaru wychowawczego.
W ocenie skarżącego zaskarżona interpretacja narusza także zasady konstytucyjne (art. 32 i art. 84 Konstytucji RP) oraz zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.), ponieważ całkowicie pominęła ugruntowane orzecznictwo, m.in.: wyrok NSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. II FSK 573/15, wyrok WSA we Wrocławiu z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 561/23 oraz inne orzeczenia. Potwierdzono w nich. że przy naprzemiennej, ale samodzielnie sprawowanej opiece możliwe jest uznanie podatnika za osobę samotnie wychowującą dziecko - jeżeli w czasie sprawowania opieki czyni to samodzielnie i bez wsparcia drugiego rodzica.
W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 dalej: p.p.s.a.) podlegała indywidualna interpretacja przepisów prawa podatkowego z 12 maja 2025 r. wydana w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 57a p.p.s.a., skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Nakreślając stan prawny, w kontekście którego należało zweryfikować status skarżącego jako osoby samotnie wychowującej dziecko w 2024 r., wskazać trzeba, że zgodnie z art. 6 ust. 4c u.p.d.o.f. od dochodów jednego rodzica lub opiekuna prawnego, podlegającego obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 1, będącego panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem, osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą, której małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności, jeżeli ten rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci:
1) małoletnie,
2) pełnoletnie, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
3) pełnoletnie do ukończenia 25. roku życia, uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe, obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej oraz w innym państwie
- podatek może być określony zgodnie z ust. 4d na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym.
Na podstawie art. 6 ust. 4d ww. ustawy w przypadku, o którym mowa w ust. 4c, podatek jest określany w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem art. 7, przy czym do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w niniejszej ustawie.
Art. 6 ust. 4e omawianej ustawy, stanowi, że przepisu ust. 4c pkt 3 nie stosuje się, jeżeli dziecko, o którym mowa w tym przepisie, uzyskało w roku podatkowym:
1) dochody, z wyjątkiem renty rodzinnej, podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 lub art. 30b lub
2) przychody, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 148 i 152
- w łącznej wysokości przekraczającej dwunastokrotność kwoty renty socjalnej określonej w ustawie z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 2194 oraz z 2024 r. poz. 1615), w wysokości obowiązującej w grudniu roku podatkowego.
Stosownie do art. 6 ust. 4f u.p.d.o.f. sposób opodatkowania, o którym mowa w ust. 4d, nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576).
Sporne zagadnienie dotyczące interpretacji pojęcia "samotne wychowanie" było przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 25 lutego 2026 r., sygn. akt II FSK 745/23, z 13 listopada 2025 r., sygn. akt II FSK 210/23, z 30 maja 2025 r., sygn. akt II FSK 1176/22, z 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt II FSK 3083/19, z 14 lipca 2021 r., sygn. akt II FSK 3790/18, z 6 maja 2021 r., sygn. akt II FSK 412/19, z dnia 20 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 383/20, z 12 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 383/20, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 573/15 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w których ukształtowała się jednolita linia orzecznicza. Sąd posłuży się przedstawioną w nich argumentacją, którą aprobuje.
Cytowana wyżej regulacja zawarta w art. 6 ust. 4c u.p.d.o.f. wskazuje, że osobą samotnie wychowującą dziecko może być m.in. rozwodnik, które to kryterium spełnia skarżący. Drugim warunkiem zastosowania omawianej preferencji podatkowej jest samotne wychowywanie dziecka, niezdefiniowane w aktualnym stanie prawnym przez ustawodawcę. Uwzględniając zatem reguły wykładni językowej należy odkodować określenie "samotnie". Zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego "samotność" lub "samotny" oznacza "przebywanie, życie w odosobnieniu, bez rodziny, bez towarzystwa", "niemający w nikim wsparcia, dziejący się bez wsparcia innych", "niemający żony lub niemająca męża", "znajdujący się gdzieś całkiem sam, zdany tylko na siebie" (sjp.pl; sjp.pwn.pl; SJP pod red. M. Szymczaka, t. III, s. 177, PWN, Warszawa 1981 r.).
Leksykalne znaczenie wyrazu "samotny" ("samotność") ukierunkowuje na odkodowanie sformułowania "rodzic samotnie wychowujący dzieci", jako rodzica wychowującego dzieci (dziecko) w odosobnieniu od drugiego rodzica dzieci (dziecka) i bez jego udziału, przebywającego z dziećmi (dzieckiem) w innym miejscu niż drugi rodzic. Bezsprzecznie kryterium "samotności" wyklucza się z kryterium "wspólności". Wyraz "wspólny" w jego zasadniczym znaczeniu oznacza m.in. "wykonywanie razem z innymi" (SJP jak wyżej). Jeśli zatem rozwiedziony rodzic nie wykonuje w tym samym czasie i w tym samym miejscu czynności, przy współudziale drugiego rodzica, składających się na proces jego czynności wychowawczych, to wręcz nielogiczne jest twierdzenie, że czyni to wspólnie z drugim rodzicem (por. wyrok NSA z 20 maja 2020 r., sygn. akt II FSK 383/20).
Wykładnia literalna art. 6 ust. 4 c u.p.d.o.f. nie pozwala na ograniczenie statusu osoby samotnie wychowującej dziecko wyłącznie do rodzica, który w trakcie roku podatkowego faktycznie samotnie, tj. bez żadnego wsparcia drugiego z rodziców wychowuje dziecko. Ustawodawca nie zastrzegł tego wprost w tym przepisie, wskazując tylko, że rodzic chcący skorzystać z ulgi musi "w roku podatkowym samotnie wychowywać dzieci". Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że ustawodawca nowelizując ustawę od dnia 1 stycznia 2011 r. (Dz. U. z 2010 r. nr 226, poz. 1478) uchylił ust. 5 art. 6 u.p.d.o.f., który regulował definicję "osoby samotnie wychowującej dzieci". Literalna wykładnia aktualnie obowiązującego przepisu nie pozwala na ograniczenie takiego statusu wyłącznie do rodziców wychowujących dzieci bez wsparcia drugiego z rodziców, bowiem przepis wskazuje tylko, że rodzic chcący skorzystać z ulgi musi "w roku podatkowym samotnie wychowywać dzieci". Rezygnacja z legalnej definicji pojęcia "osoby samotnie wychowującej dzieci" w połączeniu z nowym brzemieniem art. 6 ust. 4 u.p.d.o.f. wskazuje na zamierzony zabieg ustawodawcy, który uwzględnił aktualną sytuację społeczną i preferencje Państwa w zakresie polityki prorodzinnej. Wykładnię literalną art. 6 ust. 4 u.p.d.o.f. wspiera wykładnia celowościowa i systemowa art. 6 ust. 4 u.p.d.o.f. Należy mieć na uwadze, że celem wprowadzenia ulgi było umożliwienie preferencyjnego rozliczenia podatkowego dla tych osób, które w roku podatkowym doświadczyły samotnej, samodzielnej pieczy nad dzieckiem i jego wychowywaniem. Cel ten wpisuje się w idee polityki prorodzinnej Państwa, która na gruncie prawa podatkowego realizowana jest na wiele sposobów (m.in. odliczenia od podatku dochodowego od osób fizycznych, zwolnienia podatkowe w podatku od spadków i darowizn). Zgodnie z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Co prawda wychowywanie dzieci w rodzinach niepełnych nie jest stanem pożądanym, jednak w zmieniających się realiach społecznych, należy uwzględnić szczególną ochronę i pomoc Państwa wobec takich rodzin, np. poprzez umożliwienie rodzicom samotnie wychowującym dzieci skorzystanie z ulgi podatkowej. Nie jest przy tym konieczne, aby drugi z rodziców był w tym czasie wyeliminowany z opieki i wychowania dzieci, taki bowiem warunek przeczyłby polityce prorodzinnej Państwa zmierzającej do systemowego wsparcia rodziców w wychowaniu dzieci, zwłaszcza w samotnym wychowaniu dzieci.
Samotne wychowywanie dzieci w trakcie roku podatkowego, w rozumieniu jakie nadaje temu pojęciu organ interpretacyjny w zaskarżonej interpretacji, mogłoby być zrealizowane jedynie w odniesieniu do wdów, wdowców i osób rozwiedzionych, którym przyznano wyłączną władzę rodzicielską, tymczasem art. 6 ust. 4 c u.p.d.o.f. na równi przyznaje ulgę wszystkim rodzicom i opiekunom prawnym wychowującym dzieci samotnie, niezależnie od przyczyny pozostawania cywilnie w stanie wolnym.
Zatem literalna, celowościowa i systemowa wykładania art. 6 ust. 4 c u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że określone w tym przepisie kryterium samotnego wychowywania dziecka jest spełnione również wtedy, gdy rozwiedziony rodzic wychowuje je naprzemiennie z drugim rodzicem, tj. w odosobnieniu od drugiego rodzica dzieci oraz bez jego udziału wykonuje czynności stanowiące proces wychowania w innym miejscu i czasie niż drugi rodzic, a więc tak jak to przedstawił skarżący w opisie stanu faktycznego. Kryterium to należy bowiem analizować z punktu widzenia obowiązków rodzica, który w określonym czasie (w rozpatrywanym stanie faktycznym co drugi tydzień) jest zdany tylko na siebie w zakresie realizacji wszelkich czynności i działań składających się na proces wychowawczy. Owa niemożność korzystania w tym czasie ze wsparcia drugiego rodzica wypełnia kryterium samotnego wychowywania dziecka. Nieistotna jest natomiast, akcentowana przez organ interpretacyjny kwestia, że na dane dziecko oddziałują wychowawczo równorzędnie oboje rodzice, a więc z tego punktu widzenia jest ono wychowane zarówno przez matkę, jak i ojca.
Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 6 ust. 4 c u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko i w konsekwencji nie spełnia przesłanek do preferencyjnego opodatkowania jego dochodów. Skarżący bowiem w systemie co drugiego tygodnia samodzielnie - nie tylko bez współpracy, ale nawet bez wsparcia i pomocy drugiego rodzica wykonuje obowiązki wychowawcze. Kwestionowanie w takiej sytuacji prawa podatnika do preferencyjnego opodatkowania jego dochodów na podstawie art. 6 ust. 4 c u.p.d.o.f. byłoby sprzeczne nie tylko z brzmieniem przepisu, ale też z intencją ustawodawcy, realizującego w praktyce w formie ulg podatkowych - deklarowaną przez Państwo politykę prorodzinną.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 6 ust. 4 f u.p.d.o.f. wskazać należy, że zgodnie z tą regulacją sposób opodatkowania, o którym mowa w ust. 4d, nie ma zastosowania do osoby, która wychowuje wspólnie z drugim rodzicem albo opiekunem prawnym co najmniej jedno dziecko, w tym również gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną, w związku z którą obydwojgu rodzicom zostało ustalone świadczenie wychowawcze zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Aktualna, ugruntowana wykładnia art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyklucza automatyzm w dzieleniu kwoty wsparcia na połowę w przypadku opieki naprzemiennej, jeżeli tylko jeden z małżonków złożył wniosek, a wypłata pełnej kwoty świadczenia jednemu z rodziców nastąpiła za ich zgodnym porozumieniem i służyła niezakłóconemu zaspokajaniu potrzeb małoletniego beneficjenta. Tym samym aktualnie neguje się bezwzględny obowiązek redukcji świadczenia do połowy, niezależnie od zachowania drugiego rodzica (por. m.in. wyrok NSA z 4 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 242/25, wyrok WSA w Szczecinie z 11 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Sz 754/25, WSA w łodzi z 20 listopada 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 529/25, WSA w Gdańsku z 23 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 301/25, wyrok WSA w Gliwicach z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 324/25).
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną, zobowiązując Dyrektora KIS, aby ocenił ponownie stanowisko wnioskodawcy uwzględniając powyższą argumentację.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł, stanowiącą uiszczony wpis od skargi.