Organ nadzoru nie podzielił stanowiska wierzyciela wskazując, że uzyskiwanie przez organ egzekucyjny kwot egzekwowanych w ramach zajęcia świadczeń zobowiązanego nie powoduje przerwania biegu terminu przedawnienia. Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej jest jednym z enumeratywnie wymienionych środków egzekucyjnych, którego stosowanie jest ściśle sformalizowane. Przekazywanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych nie stanowi samoistnego środka egzekucyjnego. W ocenie DIAS termin przedawnienia dochodzonego obowiązku upływał 19 marca 2024 r. Dyrektor stwierdził, że organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez Prezydenta.
Prezydent reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł skargę z 9 maja 2025 r. na postanowienie DIAS. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie
art. 1a pkt 12 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa przez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że środkiem egzekucyjnym jest wyłącznie pierwotne zajęcie rachunków bankowych oraz świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego, natomiast comiesięczne przekazywanie środków pieniężnych to wyłącznie czynność techniczna, która pozostaje bez wpływu na ocenę upływu okresu przedawnienia należności;
art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przez jego zastosowanie.
Strona skarżąca wniosła o:
a) uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji,
b) zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi przedstawiwszy chronologię postępowania strona zauważyła, że w sprawie nie budzą wątpliwości daty zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych. Osią sporu jest wykładnia art. 1a pkt 12 u.p.e.a. w administracji, a ściślej rzecz ujmując pojęcie środka egzekucyjnego i jego zastosowania, a to ma wpływ na ocenę kiedy doszło do przerwania terminu biegu przedawnienia i czy należność można uznać za przedawnioną zgodnie z art. 70 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej. Organy administracyjne obu instancji wychodzą z założenia, że środek egzekucyjny, o którym podatnik został zawiadomiony i który przerywa bieg przedawnienia, to wyłącznie pierwsze w sprawie zajęcie rachunków bankowych oraz świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego. W konsekwencji od chwili tego zawiadomienia o zajęciu liczą wznowienie biegu przedawnienia należności. Ratalne, comiesięczne przekazywanie środków pieniężnych to według organów administracji I i II instancji wyłącznie czynność techniczna, która pozostaje bez wpływu na ocenę okresu przedawnienia należności. Wskazane założenie w ocenie wierzyciela jest błędne.
Skarżący argumentował, że przepis art. 1a pkt 12 u.p.e.a. nie ogranicza pojęcia środka egzekucyjnego do wszczynającego wykonawczy etap egzekucji pierwszego zajęcia rachunku bankowego lub pierwszego zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. Pojęcie to zdaniem skarżącego jest szersze. Przez egzekucję - stosownie do mającej pierwszeństwo wykładni gramatycznej – należy bowiem rozumieć wykonanie, ściągnięcie lub realizację określonej czynności lub obowiązku (słownik języka polskiego PWN). Tym samym za środek egzekucyjny należny uznać każdorazową wypłatę należności na rzecz wierzyciela, czy to z rachunku bankowego czy też świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego. Powyższe dotyczy zwłaszcza - jak w niniejszej sprawie - cyklicznych opłat za świadczenia opiekuńcze w pieczy zastępczej. Opłaty te są ustalane na dany miesiąc co oznacza, że każda z nich ma odrębny i samodzielny charakter. Tym samym bieg terminu przedawnienia powinien być liczony dla każdej na dany miesiąc ustalonej opłaty odrębnie, a nie - jak czynią to organy I i II instancji - od zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego.
Strona stanęła na stanowisku, że dopóty dopóki egzekucja trwa i jest skuteczna nie można mówić o przedawnieniu należności o periodycznie ustalonym terminie płatności, gdyż opłata za każdy okres stanowi odrębne zobowiązanie. Organy administracji I i II swoim działaniem doprowadziły więc do unicestwienia skutecznej egzekucji należności, które nie uległy przedawnieniu.
Dyrektor w odpowiedzi na skargę udzielonej pismem z 5 czerwca 2025 r. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i powielając argumentację na jego poparcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga wniesiona została na postanowienie wymienione w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a.") podlegające kontroli sprawowanej przez właściwy sąd administracyjny. Wspomniana kontrola wykonywana jest pod względem zgodności z prawem poddanych jej działań administracji publicznej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozpoznając skargę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (skarga na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego).
Zagadnieniem spornym w sprawie jest to, czy przewidziany w art. 70 § 4 o.p. skutek w postaci przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego (w rozpoznawanej sprawie niepodatkowej należności o charakterze publicznoprawnym) następuje każdorazowo, gdy w następstwie zastosowania środka egzekucyjnego o którym zobowiązany został zawiadomiony dochodzi do przekazania środków kosztem majątku zobowiązanego, czy też skutek następuje jedynie z momentem zastosowania środka rozumianym jako podjęcie czynności egzekucyjnej skierowanej składnia majątku zobowiązanego środka egzekucyjnego. Strona skarżąca uważa, że zastosowanie środka egzekucyjnego powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia następuje za każdym razem, gdy przekazywane są środki na poczet ściąganej należności. Organy administracji orzekające w sprawie stoją na stanowisku, że tego rodzaju okoliczności nie powodują przerwy w biegu terminu przedawnienia zobowiązania.
Na wstępie wyjaśnić należy, że okoliczności faktyczne sprawy są niesporne. Nie jest też kwestionowane, że do oceny podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego zastosowanie znajduje reżim prawny obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Znajduje to potwierdzenie w materiale sprawy, bowiem wystawionemu 11 września 2017 r. tytułowi wykonawczemu w dniu 15 września 2017 r. została nadana mu klauzula wykonalności przez osobę działającą imieniem Naczelnika (komornika skarbowego). Najpóźniej zatem 15 września 2017 r. doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z wniosku wierzyciela. Daty dziennej wniesienia do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieczytelność dokumentów nie można ustalić. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie to nie zakończyło się przed 30 lipca 2020 r., a zatem przed dniem wejścia, w życie wspomnianej wyżej nowelizacji.
Stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu mającym odniesienie do sprawy postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Wygaśnięcie obowiązku związane jest z ustaniem stosunku materialnoprawnego będącego jego źródłem. Może to być rezultatem oddziaływania upływu czasu na stosunki prawne (dawność).
Z uwagi na istotę sporu stwierdzić należy, że przedmiotem postępowania egzekucyjnego jest obowiązek pieniężny stanowiący niepodatkowe należności budżetu jednostki samorządu terytorialnego mające charakter publicznoprawny. Podstawę prawną tego obowiązku stanowi art. 193 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz.U. z 2025 r. poz. 49 - dalej: "u.w.r."). Zgodnie z tym przepisem, rodzice dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej (w tym w placówce opiekuńczo-wychowawczej) są zobowiązani do ponoszenia miesięcznej opłaty w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w tej placówce. Wysokość tych wydatków ustala się w drodze decyzji, o jakiej mowa w art. 194 u.w.r. Opłaty te przypadają na rzecz jednostki/jednostek samorządu terytorialnego prowadzących lub współfinansujących placówkę w której umieszczono dziecko (art. 195 ust. 1 u.w.r.). Przez wzgląd na powyższe należności te stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o jakich mowa w art. 60 pkt 6 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 1483 ze zm. – dalej "u.f.p."). Za powyższą kwalifikacją przemawia to, że mają niewątpliwie charakter publicznoprawny, wynikają z przepisów prawa powszechnie obowiązującego a nie z umowy, są ustalane indywidualnym aktem administracyjnym, podlegają egzekucji administracyjnej. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Po 833/19 – powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W konsekwencji do opłat za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej poprzez odesłanie zamieszczone w art. 67 u.f.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania należności) zastosowanie znajdują materialnoprawne przepisy Działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa pośród których mieści się art. 70 o.p. Jak stanowi art. 70 § 1 o.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zobowiązania podatkowe wygasają na skutek przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 9 o.p.).
Zgodnie z art. 70 § 4 o.p., obowiązującym w niezmienionym kształcie od 1 września 2005 r., bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca użył w art. 70 § 4 o.p. wyrażenia w stylizacji czasownikowej w formie dokonanej, co wskazuje na pojedynczą czynność organu będącego adresatem normy - "zastosowanie środka egzekucyjnego". Posłużono się zwrotem "wskutek zastosowania", a nie "wskutek stosowania" środka egzekucyjnego. Wykładnia literalna wspomnianego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że zdarzeniem rodzącym skutek w postaci przerwy w biegu terminu przedawnienia jest zastosowanie środka egzekucyjnego, co odbywa się poprzez skierowanie do dłużnika zajętej wierzytelności oraz zobowiązania zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Koresponduje z tym obowiązek zawiadomienia zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Podążając konsekwentnie za tokiem rozumowania skarżącego, dla doprowadzenia do przerwy w biegu terminu przedawnienia wymagane byłoby zawiadomienie zobowiązanego, o każdym "ściągnięciu" należności w ramach zajętej wierzytelności.
Omawianym środkiem może być jak stanowi art. 1 pkt 12 lit. a tiret trzecie i czwarte u.p.e.a. egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego (oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej), a także z rachunków bankowych. Stosowanie wymienionych środków przebiega w sposób uregulowany w art. 67 – 71ca, art. 79 u.p.e.a., art. 80-87 u.p.e.a. zajęciami dokonywanymi w drodze zawiadomień dłużników zajętych wierzytelności (bank, oddział ZUS).
Odpowiedź na zastrzeżenia zgłaszane przez Prezydenta w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze odnaleźć można, w uzasadnieniu uchwały NSA z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/12 (publ. ONSAiWSA 2013, nr 5, poz. 76), w którym wyjaśniono: "Przepis art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej umożliwia wielokrotne przerywanie biegu terminu przedawnienia. Każdorazowe bowiem zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony, powoduje przerwanie biegu pięcioletniego terminu (zob. np. wyroki NSA z: 13 lipca 2009 r., I FSK 476/08, niepubl.; 14 października 2010 r., III FSK 1000/09, niepubl.; uwaga 12 do art. 70 /w:/ B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Toruń 2007, s. 542-543). Należy równocześnie dodać, że środki egzekucyjne, które przerywają bieg przedawnienia zobowiązań podatkowych, muszą być środkami realnymi i prowadzić do zajęcia składników majątkowych pozostających w dyspozycji dłużnika. Ponadto, w sytuacji gdy organ podatkowy stosuje środek egzekucyjny w celu zaspokojenia należności podatkowej, przerywa on bieg przedawnienia jedynie na pięć lat. Do ponownego przerwania biegu przedawnienia konieczne jest zastosowanie kolejnego środka egzekucyjnego, skierowanego do innego składnika majątkowego dłużnika. Jeśli jednak dłużnik nie ma takiego majątku, zobowiązanie podatkowe, choćby niespełnione, wygaśnie." Sąd podkreśla, że warunkiem skuteczności przerwy w biegu terminu przedawnia zobowiązań będzie to, aby istniał składnik majątku do którego skierowano środek egzekucyjny (np. wierzytelność z tytułu prowadzenia rachunku bankowego). Nie jest przy tym konieczne, aby zastosowanie środka doprowadziło do rzeczywistego ściągnięcia należności w całości lub w części (np. w sytuacji gdy rachunek bankowy jest zajęty ale nie pozyskano z niego żadnych pieniędzy). Niezależnie od tego zastosowania art. 70 § 4 o.p. wymaga zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego zobowiązanego (podatnika), co powinno nastąpić przed upływem terminu przedawnienia.
W świetle omówionych okoliczności faktycznych i prawnych, w tym przytoczonej uchwały NSA, stanowisko prezentowane w niniejszej sprawie przez wierzyciela było nietrafne. Błędna okazała się teza stawiana przez Prezydenta, że zastosowany środek egzekucyjny prowadzi do przerwania biegu zobowiązania tak długo jak pozostaje efektywny, a każdorazowe przekazanie środków prowadzi do przerwania biegu zobowiązania stanowiącego niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym. Organy administracji orzekające w sprawie prawidłowo przyjęły, że doszło do wygaśnięcia obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji administracyjnej, a to na skutek upływu terminu przedawnienia. W tej sytuacji wystąpiła podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Chybiona okazała się również argumentacja skargi dotyczą kolejności liczenia terminu przedawnienia odrębnie dla każdego miesiąca składającego się na okres za jaki należna była opłata za pobyt dziecka. Omawiane opłaty za pobyt dziecka nie stanowią należności cywilnoprawnych o charakterze okresowym. Powtórzyć należy, że obowiązek ich zapłaty ma źródło decyzji administracyjnej konkretyzującej ich wysokość. Decyzja ta ma charakter konstytutywny i kreuje odpowiedzialność finansową rodziców dziecka (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1158/21) wykonana może być od momentu w jakim stała się ostateczna, a w zakresie odsetek za brak uregulowania należności od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja uzyskała ten atrybut (art. 193 ust. 7a u.w.r.).
Nawiązując do szeroko analizowanej przez organy obu instancji kwestii wpływu art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID-19) na ocenę biegu terminu przedawnienia zobowiązań stanowiących niepodatkowe należności budżetowe, na tle uchwały NSA z 30 marca 2023 r. sygn. akt I FPS 2/22 wskazać należy, że stanowisko judykatury jest niejednolite przy czym zdecydowanie zdaje się przeważać pogląd o braku możliwości zastosowania art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy COVID-19 do środków publicznymi stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, gdyż przepisy te wchodzą w obręb przepisów prawa administracyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w: Lublinie z 7 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 719/24, z 24 stycznia 2025 r., sygn. akt I SA/Lu 476/24, I SA/Lu 596/24 i I SA/Lu 615/24; w Gliwicach z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 311/24, z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 351/24; w Gdańsku z 26 listopada 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 647/24; w Olsztynie z 14 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 99/24; w Warszawie z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 456/23; we Wrocławiu z 7 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 957/22 i III SA/Wr 958/22; w Krakowie z 27 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 566/23; w Szczecinie z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 529/22). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę do poglądu tego się przychyla, aprobując zarazem jako trafne ustalenia DIAS odnośnie zakresu czasowego oddziaływania art. 15zzr wspomnianej ustawy. W realiach niniejszej sprawy kwestia zastosowania art. 15zzr ustawy COVID-19 nie ma jednak istotnego znaczenia, bowiem niezależnie od przyjętego zapatrywania, niewątpliwie w dacie wydania postanowienia organu egzekucyjnego doszło do wygaśnięcia obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji administracyjnej.
Nie potwierdziły się zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 1. art. 1a pkt 12 u.p.e.a., art. 70 § 1 i § 4 o.p. W tym stanie rzeczy skarga okazała się bezzasadna wobec czego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o jej oddaleniu.