W związku z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą pod nazwą E w okresie od października 2005 r. do czerwca 2008 r. zobowiązany miał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia. Z tego obowiązku nie wywiązał się w całości, wobec czego ZUS Oddział w C., wystawił upomnienia obejmujące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za okresy: maj 2007 r., grudzień 2007 r. oraz styczeń 2008 r. odpowiednio w dniach: 7 grudnia 2007 r., 5 lutego 2008 r. oraz 3 marca 2008 r. Upomnienia te zostały doręczone odpowiednio w dniach: 28 grudnia 2007 r., 26 lutego 2008 r. i 25 marca 2008 r.
W dniu 8 lutego 2008 r. ZUS Oddział w C. wystawił tytuł wykonawczy nr RBII-4559/2008 obejmujący zaległość z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2007 r. Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego skierowano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I S.A. Odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zostały doręczone zobowiązanemu 11 marca 2008 r.
W dniu 3 października 2008 r. ZUS Oddział w C. wystawił tytuły wykonawcze o nr od RBII-28037/2008 do RBI1-28042/2008 obejmujące zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy za okres od grudnia 2007 r. do stycznia 2008 r. Na podstawie powyższych tytułów wykonawczych skierowano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I S.A. oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę do N S.A. Odpis tytułów wykonawczych wraz z odpisami zajęć zostały doręczone zobowiązanemu 21 grudnia 2010 r. Tym samym zarzut, w którym podniesiono, że organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w N S.A. jest nieprawdziwy.
Wobec powyższego stwierdzono, że na postawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za maj 2007 r. oraz okres od grudnia 2007 r. do stycznia 2008 r. uległ zawieszeniu i pozostaje zawieszony do czasu zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego radca prawny zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego., tj. art. 24 u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie przez organ, iż nie doszło do przedawnienia należności za okres od maja 2005 r. do czerwca 2008 r., a tym samym zasadnym było prowadzenie egzekucji wobec skarżącego z tytułu bieżących składek za okres kwiecień i maj 2024 r.;
II. naruszenie przepisów prawa postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. poprzez prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego mimo nieistnienia zobowiązania skarżącego z tytułu bieżących składek za kwiecień i maj 2024 r. i niewłaściwego zaliczenia składek bieżących na rzekomo istniejące składki zaległe za okres od maja 2005 r. do czerwca 2008 r.,
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 124 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie przepisów dotyczących przedawnienia roszczeń, brak prawidłowego zaliczenia należności, które zostały zaliczone na należności przedawnione, niepodjęcie wszelkich czynności mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy, nieudowodnienie prowadzenia egzekucji przez 12 lat od dokonania ostatniego potrącenia przez organ,
III. błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia poprzez błędne przyjęcie, iż należności objęte tytułem wykonawczym istnieją i są wykonalne, gdy tymczasem - na podstawie przedstawionych dokumentów - nie można wywieść takiego wniosku.
Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach, ewentualnie uchylenie ww. postanowień i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W skardze zawarto także wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentów:
- świadectwa pracy z 30 września 2020 r. na fakt braku potrąceń z wynagrodzenia za pracę skarżącego,
- wykazu wpłat własnych sporządzonego przez inspektora E. K. na okoliczność zaprzestania prowadzenia egzekucji wobec skarżącego w 2012 r.,
- wydruku KRS na okoliczność zmian rejestrowych pracodawcy, w tym zmiany jego nazwy.
Zaznaczono przy tym, że dowody te mogły zostać powołane dopiero w skardze i do niej załączone, gdyż wspomniany wykaz nie został udostępniony skarżącemu w toku czynności egzekucyjnych przez organem I i II instancji, a dopiero przy zaskarżonym postanowieniu, co uniemożliwiło powołanie tych dowodów wcześniej.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że składki na ubezpieczenie zdrowotne są uiszczane przez skarżącego przed terminem ich płatności, co wykazano dowodami doręczonymi organowi przy pismach z 8 lipca 2024 r. i 13 sierpnia 2024 r. W związku z uiszczeniem w całości i w pełnej wysokości wymaganej przepisami prawa składki zdrowotnej, zobowiązanie wskazane w tytule wykonawczym nie istniało na dzień skierowania upomnienia oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę.
Zobowiązany przeczy i przeczył w toku postępowania istnieniu jakichkolwiek zobowiązań wobec ZUS za powyższy okres, jak i za okres od maja 2005 r. do czerwca 2008 r. Skarżący podnosił, co nie zostało w sposób prawidłowy rozpatrzone w niniejszej sprawie, iż składki za okres od maja 2005 r. do czerwca 2008 r. przedawniły się i brak było podstaw do zaliczenia składek bieżących na ww. składki.
Zgodnie z art. 24 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W doktrynie prawa ubezpieczeń społecznych istnienie przedawnienia uzasadnione jest, jak wskazuje J. Wantoch-Rekowski, "koniecznością porządkowania wzajemnych stosunków na linii płatnicy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych i wyeliminowaniem tych roszczeń w stosunku do płatników, których w określonym czasie, przy użyciu określonych w przepisach instrumentów nie udało się zrealizować" (cyt. za: M. Bartoszewska [w:] Ustawa..., red. J. Wantoch-Rekowski, komentarz do art. 24, pkt 15). Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych skutkiem upływu terminu przedawnienia jest wygaśnięcie zobowiązania (art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.). Należności z tytułu składek, zgodnie z ust. 4, ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od daty wymagalności danych należności. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w dniach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek (por. wyrok SN z 19 stycznia 2016 r., I UK 23/15, LEX nr 1999816).
Organ, powołując się na art. 24 ust. 5 b u.s.u.s., stwierdził, że należności za okres od maja 2005 r. do czerwca 2008 r. nie uległy przedawnieniu, gdyż nadal prowadzona jest egzekucja tych należności. Tymczasem okoliczności podane przez organ nie są zgodne z danymi przekazanymi w korespondencji dołączonej do zaskarżonego postanowienia.
Zgodnie z treścią wykazu ostatnia wpłata z tytułu zajęć egzekucyjnych została dokonana 16 sierpnia 2012 r. i wynosiła 381,28 zł, a zgodnie ze świadectwem pracy wynagrodzenie skarżącego było wolne od zajęć egzekucyjnych. Z tą datą zakończono czynności egzekucyjne, a później nie podjęto żadnych czynności skutkujących egzekucją świadczeń. Skarżący do 30 września 2020 r. pracował tylko i wyłącznie w jednym podmiocie, w którym wcześniej dokonywano potrąceń.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z ww. przepisem koniec terminu zawieszenia liczony jest do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, ale również do ostatniego dnia miesiąca w którym zakończono potrącenia. W niniejszej sprawie potrącenia zakończono w sierpniu 2012 r., a więc termin zawieszenia biegł do 31 sierpnia 2012 r. Pięcioletni okres przedawnienia rozpoczął się 1 września 2012 r. i upłynął 1 września 2017 r.
Organ przez ponad 12 lat nie podjął żadnej czynności wobec skarżącego, co prowadzi do wniosku, że mogło dojść do wyegzekwowania całości należności.
Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia. Stanowisko to potwierdzają przywołane w skardze wyroki NSA z 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20 oraz WSA w Rzeszowie z 26 września 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 303/23.
Nadto wytknięto, że organ nie udowodnił i nie udokumentował (mimo wniosku strony), iż czynnie prowadził działania egzekucyjne. Tym samym nie udowodniono, że zawieszenie biegu przedawnienia wobec rzekomo istniejących zaległości biegło od sierpnia 2012 r. do 2024 r. Zdaniem skarżącego doszło do nadużycia prawa i pozycji organu dysponującego władztwem publicznym w celu wyegzekwowania nieistniejących należności, których organ nie może udowodnić.
Wbrew twierdzeniom organu skarżący udowodnił nieistnienie należności objętych egzekucją, natomiast organ nie tylko nadużył swojej pozycji, ale również nie udowodnił zawieszenia biegu przedawnienia przez okres ponad 12 lat.
Zdaniem strony skarżącej organ egzekucyjny zakończył prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a obecnie próbuje wyegzekwować nieistniejące należności, co do których brak dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z 30 października 2024 r., którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z 1 października 2024 r. oddalające zarzuty skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr TW4060024026232.
Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a., w tym wskazane przez zobowiązanego: nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit c u.p.e.a.) oraz wygaśnięcie obowiązku w całości (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie skarżący w istocie kwestionuje egzekwowanie od niego obowiązku opłacenia zadeklarowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień i maj 2024 r., podnosząc, że zostały one opłacone przed terminem płatności. Oddalenie jego zarzutów jest konsekwencją rozliczenia wpłat z 19 kwietnia 2024 r., 20 maja 2024 r. i 17 czerwca 2024 r. na najstarsze zaległości, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1831). Jak wynika ze specyfikacji przedstawionej w postanowieniu wierzyciela z 1 października 2024 r. (str. 8) wpłaty zaliczono na poczet składek, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia odnoszących się do należności za maj i grudzień 2007 r. oraz styczeń 2008 r. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz w skardze strona skarżąca podnosiła, iż składki za wcześniejsze okresy przedawniły się i brak było podstaw do zaliczenia bieżących wpłat na te składki. Jak podkreślono, ostatnia wpłata z tytułu zajęć egzekucyjnych została dokonana 16 sierpnia 2012 r. i z tą datą zakończono czynności egzekucyjne, co mają potwierdzać załączone do skargi dokumenty. Przedłożono je celem wykazania, że z tą datą zakończono czynności egzekucyjne, a później nie podjęto już żadnych czynności skutkujących egzekucją świadczeń.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z ww. przepisem koniec terminu zawieszenia liczony jest do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, ale również do ostatniego dnia miesiąca w którym zakończono potrącenia. W niniejszej sprawie potrącenia zakończono w sierpniu 2012 r., a więc termin zawieszenia biegł do 31 sierpnia 2012 r. Pięcioletni okres przedawnienia rozpoczął się 1 września 2012 r. i upłynął 1 września 2017 r., co organ bezpodstawnie pominął. Jednocześnie wytknięto, że organ nie wskazał w stosunku do każdej z należności odrębnie terminu wymagalności składki (początku biegu terminu przedawnienia) oraz okresu, w jakim miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia.
W kontekście powyższego wskazać należy, że – wbrew argumentacji skargi – wierzyciel w postanowieniu z 1 października 2024 r. omówił szczegółowo kwestię przedawnienia. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek, których bieg rozpoczął się 1 stycznia 2012 r. lub później wynosi 5 lat. Powołał się na przepisy przejściowe regulujące przedawnienie w przypadku, gdy jego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. i wskazał, że zgodnie z art. 27 ww. ustawy do przedawnienia należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się 5-letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba, że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należy rozumieć czynność bezpośrednio związaną z postępowaniem egzekucyjnym, jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, zajęcie wynagrodzenia, czyli czynności sensu stricte egzekucyjne. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale także doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Z treści tego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia (chyba, że przepisy szczególne inaczej stanowią). Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a zatem doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 25 listopada 2021 r., sygn. akt II USKP 82/21).
Wierzyciel odniósł powyższe wywody do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy i stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., wystawił upomnienia obejmujące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za okres: maj 2007 r., grudzień 2007 r. i styczeń 2008 r. odpowiednio w dniach: 7 grudnia 2007 r., 5 lutego 2008 r. i 3 marca 2008 r. Upomnienia zostały doręczone odpowiednio w dniach: 28 grudnia 2007 r., 26 lutego 2008 r. i 25 marca 2008 r. 8 lutego 2008 r. ZUS Oddział w C. wystawił tytuł wykonawczy nr RBI1-4559/2008 obejmujący zaległość z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2007 r. Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego Dyrektor Oddziału ZUS w C. skierował zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I S.A. Jak podano odpis tytułu wykonawczego wraz z odpisem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zostały doręczone skarżącemu 11 marca 2008 r. Z kolei 3 października 2008 r. ZUS Oddział w C. wystawił tytuły wykonawcze o nr od RBII-28037/2008 do RBII-28042/2008 obejmujące zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz fundusz pracy za okres od grudnia 2007 r. do stycznia 2008 r. Na podstawie powyższych tytułów wykonawczych Dyrektor Oddziału ZUS w C. skierował zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I S.A. oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę do N S.A. Jak podano odpisy tytułów wykonawczych wraz z odpisami zajęć zostały doręczone skarżącemu 21 grudnia 2010 r.
W związku z powyższym wierzyciel w postanowieniu z 1 października 2024 r. stwierdził, że na postawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za maj 2007 r. oraz okres od grudnia 2007 r. do stycznia 2008 r. uległ zawieszeniu i jest zawieszony do czasu zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Wskazania jednak wymaga, że przedstawiony powyżej opis zdarzeń rzutujących na bieg terminu przedawnienia zaległości, na poczet których zaliczono wpłaty dokonane przez skarżącego zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, że upomnienia, tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę zostały doręczone skarżącemu w określonych datach. Jak wynika z akt sprawy przesyłki te były kierowane najpierw na adres: ul. [...], [...] R. wróciły do nadawcy jako nie podjęte w terminie. Z adnotacji doręczyciela zawartej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki nadanej 3 października 2022 r. wynika, że adresat wyprowadził się. Kolejne doręczenie skierowano na adres: ul. [...], [...] B. i ta przesyłka także powróciła do nadawcy z adnotacją, że adresat wyprowadził się. W aktach sprawy znajduje się także kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki nadanej 4 lipca 2024 r., kierowanej na adres P ul. [...] [...] B., na której organ naniósł adnotację "adres korespondencyjny". Ta przesyłka została odebrana przez adresata.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub nastąpiło podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji. Wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia rachunku bankowego, czy wynagrodzenia za pracę niewątpliwie jest taką czynnością. W nawiązaniu do argumentacji skargi wskazać należy, że długotrwałość i nieefektywność postępowania egzekucyjnego oraz nieznaczna aktywność organu w takim postępowaniu nie mają bezpośredniego wpływu na skuteczność zawieszenia terminu przedawnienia należności wobec ZUS, które może trwać nawet kilkanaście lat.
Posługując się w dalszych wywodach argumentacją przedstawioną w wyroku NSA z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 1304/22 (wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, należy podkreślić, że przywołany przepis stanowi, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie wskutek czynności, o której dłużnik został zawiadomiony. A contrario zatem samo podjęcie czynności egzekucyjnej bez zawiadomienia o niej dłużnika, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Kwestia wpływu zawiadomienia strony na przerwanie biegu terminu przedawnienia, rozstrzygnięta została w uchwale NSA z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/12. Co prawda uchwała ta odnosi się do przerwania biegu terminu przedawnienia wynikającego z przepisów Ordynacji podatkowej, nie mniej jednak odnosi się do przedawnienia jako do regulacji prawnych ustanawianych z poszanowaniem zasad zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego przeciwstawione zasadzie powszechnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zgodnie z jej tezą zastosowanie środka egzekucyjnego przerywa bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005 r., gdy zawiadomienie podatnika o jego zastosowaniu nastąpi przed upływem terminu przedawnienia.
Jak dalej wskazał NSA w przywołanym orzeczeniu powszechnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, że kluczowe znaczenie z punktu widzenia doręczenia przez organ pisma stronie ma miejsce zamieszkania (faktyczne zamieszkiwanie), a nie zameldowania strony (prawne mieszkanie). Zameldowanie bowiem nie dowodzi jeszcze zamieszkiwania w danej miejscowości, a tym samym adres zameldowania nie przesądza jeszcze o miejscu zamieszkania osoby fizycznej. Wnioski takie wypływają z treści art. 42 § 1 k.p.a., który posługuje się pojęciem mieszkania, a nie miejsca zameldowania na pobyt (stały lub czasowy). Należy zaznaczyć, że z punktu widzenia doręczenia przez organ pism stronie kluczowe znaczenie ma miejsce zamieszkania (faktyczne zamieszkiwanie) a nie zameldowanie strony. Kodeks postępowania administracyjnego nie definiuje pojęcia "mieszkania" i w tej kwestii należy odwołać się do przepisów Kodeksu cywilnego, w którym ustawodawca posłużył się pojęciem miejsca zamieszkania, które należy potraktować jako synonim użytego w k.p.a. "mieszkania", gdyż zamieszkiwać można wyłącznie w mieszkaniu (lokalu mieszkalnym). Art. 25 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025) przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej nakazuje rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności konkretnego człowieka. O zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w której koncentrują się jej czynności życiowe, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, a mianowicie koncentracji aktywności życiowej w określonej miejscowości.
Wobec powyższego NSA stwierdził, że obowiązkiem organu było dokładne i wszechstronne wyjaśnienie okoliczności mogących rzutować na prawidłowość doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wierzytelności w trybie art. 44 k.p.a., a więc ustalenie czy doręczenie zastępcze dokonane zostało skutecznie. To zaś wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego ukierunkowanego na wyjaśnienie, pod jakim adresem zamieszkiwał skarżący, gdyż tylko pod takim adresem możliwe jest doręczenie zastępcze w trybie art. 44§ 4 k.p.a.
NSA zwrócił przy tym uwagę, że doręczenie jest w postępowaniu administracyjnym czynnością sformalizowaną, stanowi gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chronią organ przed negatywnymi skutkami działań strony zmierzającej do utrudnienia, czy wydłużenia postępowania. Zatem czynność ta powinna być dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. Za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej i to bez względu na to, czy czynność tę realizował samodzielnie, czy też zlecał jej wykonanie innym uprawnionym podmiotom, a ich wystąpienie skutkuje niemożnością uznania czynności doręczenia za skuteczną (tak m.in. NSA w wyrokach z: 24 maja 2022 r., sygn. akt I FSK 2295/21 oraz 11 maja 2012 r., sygn. akt I FSK 1134/11). Oznacza to, że adresat pisma nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść.
Pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki jest dokumentem urzędowym, potwierdzającym fakt i datę doręczenia zgodnie z danymi na dokumencie tym umieszczonymi. Taki charakter zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki uzasadnia przyjęcie, że dokument ten korzysta z domniemania prawdziwości. Domniemanie to może zostać obalone. Domniemaniem tym objęte są wszystkie informacje wynikające ze zwrotnego potwierdzenia odbioru.
Odnosząc powyższe konstatacje do realiów niniejszej sprawy zaakcentować należy, iż żadna z przesyłek zawierających upomnienia, tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności dotyczące zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za: maj 2007 r., grudzień 2007 r. oraz styczeń 2008 r. nie została odebrana przez skarżącego ani jego domownika. Skarżący podnoszoną argumentację dotyczącą ustania aktywności organu egzekucyjnego opiera na wiedzy wynikającej z zajęcia jego wynagrodzenia za pracę.
Tymczasem w obu wydanych w niniejszej sprawie postanowieniach organ poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, że upomnienia, tytuły wykonawcze i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zostały doręczone skarżącemu i podał daty tych doręczeń. Całkowicie pominął okoliczność, że doręczenia te nastąpiły w trybie zastępczym i nie analizował w ogóle ich aspektów formalnych oraz skuteczności.
Skoro wpłaty dokonane tytułem bieżących składek w dniach: 19 kwietnia 2024 r., 20 maja 2024 r. oraz 17 czerwca 2024 r. zostały rozliczone - zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. na najstarsze zaległości, to organ w postępowaniu zainicjowanym zarzutami wskazującymi na nieistnienie obowiązku winien wyczerpująco wykazać, że nie były one przedawnione. Zarzuty określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa oraz wygaśnięcia obowiązku w całości wniesiono mając na uwadze, że skarżący terminowo uiścił składki za kwiecień i maj 2024 r.
Obowiązkiem organu było zatem dokładne i wszechstronne wyjaśnienie okoliczności mogących rzutować na prawidłowość doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu wierzytelności w trybie art. 44 k.p.a., a więc ustalenie czy doręczenie zastępcze dokonane zostało skutecznie. To zaś wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego ukierunkowanego na wyjaśnienie, pod jakim adresem w odpowiednich okresach zamieszkiwał skarżący, gdyż tylko pod takim adresem możliwe jest doręczenie zastępcze w trybie art. 44 § 4 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, zobowiązując właściwy organ do uwzględnienia powyższej argumentacji i dokonania wyczerpującej analizy skuteczności doręczeń zastępczych, z których organ wywodzi zawieszenie biegu terminu przedawnienia zaległości za maj 2007 r., grudzień 2007 r. i styczeń 2008 r.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł, obejmującą koszty zastępstwa procesowego (480 zł) określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).