Brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagalne jest kolejną przesłanką wystąpienia zobowiązanego z zarzutem w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawa ta stanowi sankcję dla naruszenia zasady upomnienia, wyrażonej w art. 15 u.p.e.a., której istotą Jest indywidualne zagrożenie zobowiązanemu zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku, gdy dobrowolnie nie wykona obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Tymczasem w aktach egzekucyjnych sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru upomnienia egzekucyjnego, które odebrała Skarżąca 19 lutego 2024 r.
Wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części jest okolicznością, której wystąpienie stanowi podstawę wniesienia zarzutu przez zobowiązanego. Przesłanką wniesienia zarzutu Jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu Jego wykonania. Spełnienie tej przesłanki następuje również w przypadku upływu czasu, z którym przepisy prawa wiążą przedawnienie się obowiązku, albo w przypadku wystąpienia innych okoliczności uregulowanych w przepisach prawa skutkujących wygaśnięciem obowiązku. Zarzut będzie zasadny także w sytuacji umorzenia obowiązku w przewidzianym w odrębnych przepisach prawa trybie.
Zdaniem ZUS nie doszło również ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Nie odnotowano żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach TW4480024002136, od TW1480024001567 do TW1480024001568, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Zgodnie z art. 24 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2024 r., poz. 497, dalej: u.s.u.s.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tytuły wykonawcze o numerach TW4480024002136, od TW1480024001557 do TW1480024001568, obejmują składki za okres 11.2023 r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Bez względu na okoliczności mogące mieć wpływ na zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, należności wykazane w ww. tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu.
Ostatnim zarzutem jest brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia inne] przyczyny niż określona w lit. a i b art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.
O braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". Usytuowanie tego zapisu w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. wskazuje, że podstawą zarzutu mogą być też inne zdarzenia, które powodują, że zobowiązanie nie może być egzekwowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju Jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty i należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia. Jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dokonując analizy merytorycznej sprawy nie dopatrzyliśmy się innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze o numerach TW4480024002136, od TW1480024001567 do TW1480024001568 zostały wystawione w oparciu o deklarację rozliczeniową.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U, z 2021 r., poz. 1285 J. t. z póżn. zm.) wymieniony został katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W katalogu tym wymienione zostały między innymi osoby prowadzące działalność pozarolniczą (pkt 1 lit. c) oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę (pkt. 16). Przepis art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana Jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
2.4. W skardze na ww. postanowienie Skarżąca zarzuciła brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe zajęcie należności pieniężnych przez Dyrektora ZUS. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, wstrzymanie wykonania orzeczenia, zwolnienia z kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
2.5. W piśmie procesowym pełnomocnika strony skarżącej – adwokata, z 9 kwietnia 2025 r. podtrzymano dotychczasowe zarzuty. Dodatkowo wskazano na naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ rentowy czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mając na względzie słuszny interes społeczny i słuszny interes strony, bowiem pomimo braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, organ rentowy działając na niekorzyść skarżącej, całkowicie pominął powyższą okoliczność, nie dążąc nawet do dokładnego wyjaśnienia sprawy.
W uzasadnieniu pełnomocnik podtrzymał dotychczasowe stanowisko strony skarżącej. Zaakcentował, że organ nie był uprawniony do obciążenia skarżącej jakimikolwiek należnościami, bowiem jak wynika z akt sprawy nie prowadziła ona działalności gospodarczej z uwagi na obiektywny brak możliwości wykonywania pracy. Natomiast organ rentowy zaniechał ustalenia czy rzeczywiście działalność gospodarcza była przez stronę skarżącą rzeczywiście prowadzona. W konsekwencji obowiązek w ogóle nie istniał.
2.6. W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
3.1. Skarga okazała się niezasadna.
3.2. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
3.3. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora uznające za nieuzasadnione zarzuty Skarżącej. Choć Skarżąca w skardze zarzuciła ww. postanowieniu brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia rachunku bankowego, to Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną podstawa prawną, rozpoznał sprawę z uwzględnieniem art. 134 p.p.s.a.
3.4. W tych ramach wskazać przyjdzie, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2019 r. II FSK 22/17), a treść art. 33 § 1 pkt 1-10 ustawy egzekucyjnej, który zawiera enumeratywne wyliczenie przyczyn, mogących stanowić podstawę prawną zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. I tak zgłoszony przez skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku mieści się w punkcie 1 art. 33 § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.
3.5. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa, a zarzuty Skarżącej okazały są bezzasadne.
W tych ramach przypomnieć należy, że Skarżąca pismem z dnia 23 lutego 2024r., doprecyzowanym pismem z dnia 2 kwietnia 2024 r. złożyła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując zarzut: 1) nieistnienia obowiązku, 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z dokumentu, 3) błąd co do zobowiązanego, 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia jeżeli jest wymagane, 5) wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części, 6) brak wymagalności obowiązku.
Zdaniem Sądu zasadnie ZUS postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2024 r. uznał ww. zarzuty za nieuzasadnione, a rozpoznając sprawę ponownie trafnie przyjął, że zostało ono wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym ZUS szczegółowo odniósł się do podnoszonych przez Skarżącą zarzutów, a Sąd nie znalazł podstaw by stanowisko to zakwestionować.
Analizując szczegółowo stanowisko co do podnoszonych przez Skarżącą zarzutów wskazać należy, że:
Po pierwsze: wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części jest okolicznością, której wystąpienie stanowi podstawę wniesienia zarzutu przez zobowiązanego. Przesłanką wniesienia zarzutu Jest więc sytuacja, w której obowiązek nie istnieje z powodu jego wykonania. Zarzut będzie zasadny także w sytuacji umorzenia obowiązku w przewidzianym w odrębnych przepisach prawa trybie. Również w orzecznictwie sądowym podnosi się, że "organ Jest zobligowany uwzględnić zarzut strony. Jeśli okaże się, że obowiązek, w stosunku do którego prowadzona Jest egzekucja, został wykonany lub umorzony w całości albo w części, przedawnił się, wygasł lub w ogóle nie istniał" (wyrok WSA w Kielcach z 14.2.2013 r., I SA/Ke 713/12).
W rozpoznawanej sprawie nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Organ nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach TW4480024002136, od TW1480024001567 do TW1480024001568, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Informujemy, że zgodnie z art. 24 pkt 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tytuły wykonawcze o numerach TW4480024002136, od TW1480024001557 do TW1480024001568, obejmują składki za okres 11.2023 r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Bez względu na okoliczności mogące mieć wpływ na zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, należności wykazane w ww. tytułach wykonawczych nie uległy przedawnieniu.
Po drugie: wbrew twierdzeniom skargi, strona skarżąca otrzymała upomnienie wzywającego do uiszczenia należności. Takie upomnienie zostało doręczone Skarżącej doręczone w dniu 19.02.2024 r., co wynika z akt sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią.
Po trzecie: Skarżąca nie wykazała niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. W tych ramach wskazać należy, że przyczyny niedopuszczalności egzekucji, którą organ egzekucyjny bada z urzędu mają charakter formalny. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10, LEX nr 1068717). Tym samym wyróżnić należy przesłanki podmiotowe i przedmiotowe niedopuszczalności egzekucji. Podmiotowe - odnoszą się do zobowiązanego lub do organu egzekucyjnego. Z przyczyn podmiotowych egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdy przepisy prawa wyłączają prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, a także gdy egzekucję prowadzi podmiot niebędący organem egzekucyjnym. Natomiast przesłanki przedmiotowe odnoszą się do przedmiotu egzekucji i jej podstaw, np. gdy przedmiotem egzekucji jest świadczenie niepodlegające egzekucji administracyjnej lub, gdy tytuł wykonawczy został wystawiony przez podmiot nieuprawniony. Badanie dopuszczalności egzekucji powinno obejmować przede wszystkim ustalenie, czy egzekucja administracyjna oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie.
W realiach rozpoznawanej sprawy, z akt sprawy wynika, iż Zakład, działając jako wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze o numerach TW4480024002136, od TW1480024001567 do TW1480024001568, obejmujące składki za okres 11.2023 r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych była deklaracja rozliczeniowa. Tak więc, istnienie obowiązku opłacenia składek wynikało z tego tytułu.
Stanowiska tego nie podważa powołana przez Skarżącą dokumentacja, do czego organ ustosunkował się w zaskarżonym postanowieniu, a także podnoszona w piśmie procesowym argumentacja. Zdaniem Sądu zasadnie organ rentowy uznał, iż dokumentacja ta nie ma wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Skarżąca w dalszym ciągu jest bowiem czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Jeżeli faktycznie Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej powinna ją wyrejestrować poprzez złożenie stosownego dokumentu. W konsekwencji organ ten nie był zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie czy rzeczywiście strona skarżąca tą działalność prowadziła. Nie można zatem twierdzić, iż obowiązek w ogóle nie istniał.
Jak wynika z akt sprawy podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych o numerach TW4480024002136, od TW1480024001567 do TW1480024001568 obejmujących miesiąc 11.2023 r. były deklaracje rozliczeniowe złożone przez Skarżącą. Wskazane należności do zapłaty w deklaracji rozliczeniowej odzwierciedlają kwoty wykazane przez wierzyciela w wystawionych tytułach wykonawczych. Tym samym zarówno obowiązek. Jak i podmiot zobowiązany został prawidłowo określony przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych.
Niezasadny okazał się także zarzut braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b artykułu 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. O braku wymagalności obowiązku decydują takie okoliczności, jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Przepis używa także sformułowania "brak wymagalności obowiązku z innego powodu". W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest zgodny pogląd, że chodzi tu o zdarzenia tego rodzaju jak odroczenie terminu bądź rozłożenie na raty i należeć będą do tych okoliczności takie zdarzenia. Jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu brak innych przyczyn wpływających na brak wymagalności obowiązku. Nie wystąpiły żadne przeszkody formalno-podmiotowe lub przedmiotowe. Tytuły wykonawcze o numerach TW4480024002136, od TW1480024001567 do TW1480024001568 zostały wystawione w oparciu o deklarację rozliczeniową.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych wymieniony został katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W katalogu tym wymienione zostały między innymi osoby prowadzące działalność pozarolniczą (pkt 1 lit. c) oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę (pkt. 16). Przepis art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana Jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
3.6. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie doszło do zarzucanego w piśmie procesowym pełnomocnika strony skarżącej naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 i art. 80 k.p.a. Jak już wskazano obowiązek wynikał ze złożonych przez stronę skarżącą deklaracji, a prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca nie wyrejestrowała. Nie było zatem potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek postępowania celem ustalenia czy strona skarżąca rzeczywiście tą działalność prowadzi, co już wskazano wcześniej.
W realiach rozpoznawanej sprawy organy egzekucyjne, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, co obrazuje uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Również dokonana w granicach art. 80 k.p.a. ocena nie budzi zastrzeżeń. Dyrektor wydał rozstrzygnięcie na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, oceniając czy dana okoliczność została udowodniona, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.
Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
3.7. Mając na uwadze powyższe, Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, uznając ją za bezzasadną.