W dalszej części postanowienia organ drugiej instancji zaakcentował, że jedynie składki na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2013 r. do listopada 2014 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2013 r. do listopada 2014 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2013 r. do maja 2014 r. uległy przedawnieniu na dzień sporządzenia postanowienia. Natomiast składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2014 r. do września 2018 r. pozostają wymagalne.
Wobec tego, zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym przez zobowiązaną, dotyczący wygaśnięcia obowiązku, jest w części zasadny, natomiast w pozostałym zakresie jest bezpodstawny i podlega oddaleniu.
Końcowo ZUS stwierdził, iż w niniejszej sprawie zebrał i ocenił materiał dowodowy, dążąc do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zaś dokonana ocena nie jest dowolna. Ponadto zwrócił uwagę na obowiązek opłacania składek przez płatników i na ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, akcentując, że w toku prowadzonej działalności, od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania jej prowadzenia, istnieje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, niezależnie od osiąganych przychodów czy pojawiających się w toku prowadzenia działalności problemów.
3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
3.1. Na powyższe postanowienie organu drugiej instancji z dnia 27 maja 2025 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżając ww. postanowienie w całości.
Wydanemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
- art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż względem należności zobowiązanej bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i tym samym postępowanie egzekucyjne winno być kontynuowane, w sytuacji w której przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nie mógł zostać zastosowany, gdyż jego stosowanie zaczęło obowiązywać na podstawie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, a przepis wszedł w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ww. ustawy, natomiast należności zobowiązanej obejmują okres od listopada 2014 r. do 31 października 2018 r.;
- art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 11, art. 27 i art. 29 u.o.r. poprzez jego błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie faktu, iż wszelkie należności zobowiązanej uległy przedawnieniu na mocy ówcześnie obowiązujących przepisów, zgodnie z którymi od 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, a tym samym został skrócony okres przedawnienia należności składek i wszelkie zaległości składkowe skarżącej, które powstały po dniu 1 stycznia 2012 r. ulegały przedawnieniu po upływie okresu 5-letniego, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (zatem wszelkie zaległości składkowe skarżącej za okres od listopada 2014 r. do 31 października 2018 r. uległy przedawnieniu);
- art. 83c ust. 1 u.s.u.s. poprzez wydanie postanowienia przez ZUS Oddział w B., podczas gdy "organem który powinien wydać decyzje" był Dyrektor Oddziału ZUS w B..
Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 75 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mającego na celu ponowne przeanalizowanie, czy w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne (Dz.U. z 2016 r., poz. 1411) mógł jako organ egzekucyjny wszcząć wobec skarżącej na podstawie art. 26 u.p.e.a. egzekucję administracyjną poprzez doręczenie jej tytułów wykonawczych i zawiadomień z dnia 26 października 2023 r. o zajęciu emerytury, czy też powinien przekazać tytuły wykonawcze Dyrektorowi Oddziału ZUS w T., który jako organ egzekucyjny doręczyłby (ewentualnie wystawiłby i doręczyłby) skarżącej zawiadomienia o zajęciu;
- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 75 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mające na celu analizę kwestii skuteczności wszczęcia egzekucji, tj. czy nastąpiło skuteczne doręczenie zobowiązanej, przez właściwy organ egzekucyjny (na jej adres zamieszkania – miejscowość, w której przebywa z zamiarem stałego pobytu) odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomień o zajęciu emerytury i czy czynności podjęte w toku egzekucji (doręczenie odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu) wywołały skutek prawny w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz, czy nie zaszła podstawa do umorzenia egzekucji spowodowana przyczynami formalnymi, jak przedawnienie obowiązku;
- art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i działanie wbrew postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, polegające w szczególności na rozpoznaniu sprawy przez nieuprawniony organ, tj. ZUS w B. zamiast przez Dyrektora Oddziału ZUS w B., co spowodowało zmianę trybu odwoławczego, o którym mowa w art. 83c u.s.u.s., w szczególności zaś gdyby sprawę rozpatrywał organ właściwy, tj. Dyrektor ZUS w B., organem rozpatrującym zażalenie byłby Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach; nie przeanalizowanie skuteczności wszczęcia egzekucji (tj. czy nastąpiło skuteczne doręczenie zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomień o zajęciu świadczenia emerytalnego); brak przeanalizowania, czy organem egzekucyjnym nie powinien być Dyrektor Oddziału ZUS w T.;
- art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której względem skarżącej nie mogą już być prowadzone postępowania egzekucyjne z uwagi na fakt, iż wszelkie składki objęte tytułami wykonawczymi za okres od listopada 2014 r. do 31 października 2018 r. uległy przedawnieniu i nie mogą być przedmiotem postępowania egzekucyjnego.
W skardze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 17 marca 2025 r., a także o zasądzenie od organu drugiej instancji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Ponadto wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wymienionych w skardze dokumentów, w tym m.in. postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 4 października 2024 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i postanowienia tego organu z dnia 5 lutego 2025 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a także zawiadomienia ZUS Oddział w T. z dnia 14 lutego 2015r. dotyczącego wstrzymania wszystkich zajęć wierzytelności.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podnosił, iż zgodnie z treścią przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Ponadto, treść przepisu art. 24 ust. 5b ww. ustawy, w którym mowa o przerwaniu biegu przedawnienia zaczął obowiązywać na podstawie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która to weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ustawa nie ma mocy wstecznej w zakresie, w jakim daje uprawnienia do zawieszenia postępowań egzekucyjnych w momencie podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek.
Pełnomocnik zaznaczył, że w związku z powyższym wszelkie składki objęte tytułami wykonawczymi za okres od 1 czerwca 2013 r. do 31 października 2018 r. uległy przedawnieniu i nie mogą być przedmiotem postępowania egzekucyjnego w administracji. Skoro w dniu 1 stycznia 2012 r. wprowadzony został nowy, 5-letni okres przedawnienia składek, to w tej sytuacji przedawnienie powinno nastąpić dokładnie w dniu 2 stycznia 2017 r. (tj. po upływie 5 lat od wprowadzenia tej nowej regulacji prawnej).
Pełnomocnik skarżącej wskazywał następnie, iż na mocy art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w treści aktualnie obowiązującej - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5 - 6. Przepis ten uległ zmianie, a okres przedawnienia skróceniu od 1 stycznia 2012 r. - na mocy art. 11 u.o.r. Z powołanych przepisów wynika, że aktualnie obowiązujący 5-letni termin przedawnienia ma zastosowanie do tych roszczeń, które powstały po dniu 1 stycznia 2012 r. Z uwagi na to, że prawo wymaga stosowania korzystniejszych terminów przedawnienia, w omawianym przypadku dojdzie do niego znacznie wcześniej i nie będzie miał zastosowania przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
W dalszej części skargi pełnomocnik skarżącej w punktach o nr od 1. do 26. dokonał zestawienia zaległości zobowiązanej z tytułu składek za poszczególne okresy w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych, ze wskazaniem, kiedy poszczególne należności składkowe uległy przedawnieniu. Z zestawienia tego wynika w szczególności, iż najstarsze należności składkowe za okres od 1 września 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. przedawnieniu uległy – zdaniem pełnomocnika - co najmniej w połowie stycznia 2020 r., zaś zaległości składkowe za okres od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r. stały się wymagalne w okresie od połowy lipca 2018 r. do połowy października 2018 r. a ich przedawnienie nastąpiło co najmniej w połowie października 2023 r.
Następnie pełnomocnik skarżącej zwracał uwagę, iż postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w B. z dnia 4 października 2024 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego, zostało uchylone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który stwierdził, iż ZUS nie zbadał, czy w świetle przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne mógł, jako organ egzekucyjny, wszcząć wobec skarżącej na podstawie art. 26 u.p.e.a. egzekucję administracyjną poprzez doręczenie tytułów wykonawczych i własnych zawiadomień o zajęciu emerytury w Inspektoracie ZUS w T..
Pełnomocnik wskazał też, że postanowieniem ZUS z dnia 5 lutego 2025 r. umorzono częściowo postępowanie egzekucyjne z uwagi na przedawnienie należności, zaś w jego uzasadnieniu wskazano, iż organem egzekucyjnym względem zobowiązanej powinien być Dyrektor Oddziału ZUS w T..
Końcowo pełnomocnik skarżącej zaakcentował, powołując się na czynności organu dokonane w toku postępowania, że ZUS Oddział w B., pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie części należności składkowych, nadal prowadzi egzekucję należności, które w ocenie skarżącej uległy przedawnieniu.
3.2. Odpowiadając na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Szczególnie zaakcentował fakt, iż w niniejszej sprawie organ zastosował art. 24 ust. 5f u.s.u.s., dotyczący zawieszenia biegu przedawnienia od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Następnie pełnomocnik organu przedstawił zestawienie, zgodnie z którym zawieszenie biegu przedawnienia:
"- dla należności z tytułu składek za okres od 6/2013 do 4/2018 określonych w decyzjach o nr 020071DZPDZ18/000832, 020071DZPDK18/002292 doręczonych 27.08.2018 r., trwało od 8.06.2018 r., do 12.10.2023 r.,
- dla należności z tytułu składek za okres od 5/2018 do 6/2018 określony w decyzji o nr 020071DZPDK18/002606 doręczonej 14.09.2018 r., trwało od 7.08.2018 r. do 12.10.2023 r.,
- dla należności z tytułu składek za okres od 7/2018 do 9/2018 określony w decyzji o nr 020071DZPDK18/003553 doręczonej 10.12.2018 r., trwało od 23.10.2018 r. do 12.10.2023 r."
Ponadto pełnomocnik ZUS wskazał, że okres zawieszenia został wydłużony w związku z postępowaniem odwoławczym przed sądem powszechnym, zakończonym wyrokiem SA w Krakowie z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt III AUa 1959/19.
Dlatego też przedawnieniu uległy tylko składki na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2013 r. do listopada 2014 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2013 r. do listopada 2014 r., a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2013 r. do maja 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
4. Skarga okazała się częściowo zasadna.
4.1. Na wstępie wskazać należy, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Z kolei, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części – art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
4.2. Istota sporu sprowadza się do kwestii prawidłowości postanowienia ZUS, działającego jako wierzyciel, uznającego wniesione przez zobowiązaną zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne za uzasadnione w części, tj. w zakresie należności składkowych (składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) za okresy od czerwca 2013 r. do listopada 2014 r. oraz w zakresie należności składkowych na FP i FGŚP za okres od czerwca 2013 r. do maja 2014 r.; w pozostałym zaś zakresie, tj. dotyczącym składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2014 r. do września 2018 r. - za nieuzasadnione.
Dwa zasadnicze zarzuty względem zaskarżonego postanowienia dotyczą przy tym, po pierwsze, kwestii właściwości organu, który orzekał w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, po drugie zaś, kwestii przedawnienia należności składkowych, które determinuje uznanie, czy nastąpiło wygaśnięcie dochodzonego w trybie egzekucji administracyjnej obowiązku.
4.3. W pierwszej kolejności, z uwagi na zakres sądowej kontroli oraz na zarzuty zawarte w skardze, zasadne okazało się zbadanie, czy zaskarżone postanowienie wydane zostało przez właściwy organ. Naruszenie przepisów o właściwości skutkuje bowiem kwalifikowaną wadą wydanego aktu, stanowiącą podstawę do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
W tych ramach Sąd doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi w tym zakresie są niezasadne. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego, w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego (art. 22 § 2 u.p.e.a.). Zgodnie zaś z art. 19 § 4 u.p.e.a., organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę oraz ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest Dyrektor Oddziału ZUS, wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Jak natomiast wskazuje się w orzecznictwie sądowym "Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest osobą prawną. Jest bowiem jednostką organizacyjną, której przepis szczególny, to jest art. 66 ust. 1 u.s.u.s., przyznał osobowość prawną. Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie są natomiast jednostkami organizacyjnymi niebędącymi osobami prawnymi, lecz terenowymi jednostkami organizacyjnymi osoby prawnej (art. 67 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 68 ust. 1 oraz art. 69 ust. 1 i art. 71 ust. 1 i 2 u.s.u.s. do zakresu zadań Zakładu należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Skoro zaś do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, to Zakład jako całość jest organem rentowym decydującym w tych sprawach. Oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mają zaś samodzielnych, niezależnych od Zakładu jako osoby prawnej kompetencji, ale ich zadania są emanacją zadań Zakładu, a powołanie (wyodrębnienie) ich w strukturze Zakładu ma na celu jedynie funkcjonalną decentralizację obsługi ubezpieczonych" (tak postanowienie SN z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II UZ 13/24, Lex nr 3770479). Ujmując rzecz inaczej, stwierdzić należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, w której skład wchodzą centrala oraz jednostki terenowe (art. 67 u.s.u.s.), które jako organizacyjne (składowe) części osoby prawnej wydają decyzje w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, korzystając z udzielonych im kompetencji przez Prezesa Zakładu. W takim istotnie dość złożonym organizacyjno-prawnym postrzeganiu sprawy to nie oddziały Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są odrębnymi organami rentowymi, ale korzystający z przymiotu osoby prawnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych (por. postanowienie SN z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I UZ 67/11, Lex nr 1619943). Oddział ZUS-u nie posiada osobowości prawnej i nie można mu przypisać statusu strony postępowania (postanowienie WSA w Łodzi z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 742/20, Lex nr 3074637).
Organem administracji publicznej jest zatem ZUS jako osoba prawna (centrala), zaś jego Oddziały są w istocie wyodrębnionymi z tej osoby prawnej jednostkami terenowymi.
4.4. W rozpatrywanej sprawie, w zakresie właściwości organu egzekucyjnego, zastosowanie znajdował art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 19 § 4 tej ustawy i w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne (Dz.U. z 2016 r., poz. 1411). Zgodnie z załącznikiem do tego rozporządzenia, właściwym miejscowo Dyrektorem Oddziału ZUS wyznaczonym do działania jako organ egzekucyjny w sprawie skarżącej – zamieszkałej w miejscowości D. (powiat B.) był Dyrektor Oddziału ZUS w T. (poz. 34 załącznika do ww. rozporządzenia). Z akt sprawy wynika zaś, że postanowieniem z dnia 5 lutego 2025 r. Dyrektor Oddziału ZUS w B., wykonując zalecenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, umorzył wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne i w uzasadnieniu tego postanowienia stwierdził, że postępowanie egzekucyjne winno zostać przekazane Dyrektorowi Oddziału ZUS w T..
Podkreślić jednak trzeba, iż sytuacja powyższa dotyczyła organu egzekucyjnego, którym jest Dyrektor Oddziału ZUS. Od organu egzekucyjnego odróżnić w rozpatrywanej sprawie należy jednak wierzyciela, który rozpatrywał zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym przez skarżącą i którym, zgodnie z wystawionymi tytułami wykonawczymi, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.. Zwrócić ponadto trzeba tu uwagę na art. 83c u.s.u.s., w którym mowa jest o "postanowieniach wydanych przez Zakład jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji".
Reasumując, w rozpatrywanej sprawie w niniejszej sprawie organem egzekucyjnym - stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. - jest Dyrektor oddziału ZUS, a wierzycielem – ZUS (por. wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 120/23 z dnia 8 stycznia 2026 r.). Zarzuty dotyczące wydania postanowienia w przedmiocie zarzutów przez niewłaściwy organ są zatem chybione.
4.5. Z kolei odnosząc się do kwestii rozpatrzenia przez organ zarzutu zgłoszonego przez zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym wskazać przyjdzie, że instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym służy ochronie zobowiązanego, a ta wyraża się w tym, że właściwy organ bada, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2019r., sygn. akt II FSK 22/17; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść art. 33 § 2 ustawy egzekucyjnej zawiera przy tym enumeratywne wyliczenie przyczyn, mogących stanowić podstawę prawną zarzutu zgłoszonego przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie bowiem z treścią art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Z kolei, w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Na podstawie art. 33 § 3 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. Jeżeli jednak organem wydającym takie postanowienie jest ZUS, to zgodnie z art. 83c ust. 1a u.s.u.s. właściwym środkiem zaskarżenia jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia.
4.6. W rozpatrywanej sprawie zgłoszony zarzut dotyczył wygaśnięcia obowiązku (na skutek upływu terminów przedawnienia należności składkowych), czyli oparty został na art. 33 § 2 pkt 5 ustawy egzekucyjnej. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, pod pojęciem "wygaśnięcia obowiązku" należy rozumieć przede wszystkim wykonanie lub umorzenie obowiązku w całości lub w części czy przedawnienie obowiązku (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2025 r., sygn. akt I SA/Gd 420/25, Lex nr 3909511).
W tych ramach przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zasadą jest, że termin przedawnienia wynosi 5 lat, chyba że zachodzi którakolwiek z okoliczności określonych w art. 24 ust. 5-6 ustawy. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do dnia 1 stycznia 2012 r. przewidywał przy tym 10-letni termin przedawnienia i został zmieniony przez regulację, zawartą w art. 11 u.o.r. Z powołanych przepisów wynika, że aktualnie obowiązujący 5-letni termin przedawnienia ma zastosowanie do tych roszczeń, które powstały po dniu 1 stycznia 2012 r. Ponadto, zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
Powyższe ma kluczowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie.
Organ powołał się bowiem – zarówno w zaskarżonym postanowieniu jak i w odpowiedzi na skargę – na postępowania wszczęte wobec skarżącej i dotyczące określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W postępowaniach tych wydane i doręczone zostały zobowiązanej decyzje ZUS (które wraz z potwierdzeniami odbioru znajdują się w aktach administracyjnych) oraz wyroki sądów powszechnych, na które powołał się organ. Co istotne, organ w swoich rozważaniach w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. powołał się na daty początkowe, w których miało jego zdaniem owo zawieszenie nastąpić, faktu tego nie potwierdzają jednak akta sprawy.
Sąd podkreśla, że w aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajdują się decyzje ZUS (odpowiednio z dnia 21 sierpnia 2018 r., 6 września 2018 r. oraz 3 grudnia 2018 r.) dotyczące określenia skarżącej wysokości zadłużenia z tytułu składek, oraz orzeczenia sądów powszechnych (wyrok SO w T. z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt [...] oraz wyrok SA w Krakowie z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt III AUa 1959/19), jednak brak jest dokumentów, wskazujących na datę wszczęcia postępowania w sprawie określenia zadłużenia składkowego, co jest miarodajne i istotne dla określenia daty zawieszenia terminu przedawnienia. Organ ograniczył się jedynie do wskazania dat, w których jego zdaniem doszło do zawieszenia biegu przedawnienia (jak należy się domyślać, są to daty wszczęcia wobec skarżącej postępowania dotyczącego określenia zadłużenia z tytułu składek), nie zostały one jednak poparte żadnymi dokumentami. Dokumentacja wskazująca na przebieg postępowań w sprawie określenia zadłużenia składkowego, w tym obrazująca wszczęcie tych postępowań w odniesieniu do poszczególnych okresów, nie znalazła się w aktach administracyjnych ani nie została zaoferowana przez organ w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W odpowiedzi na skargę również ograniczono się do przywołania dat zawieszenia biegu przedawnienia.
Okoliczność ta powoduje, iż Sąd nie może dokonać w tym zakresie weryfikacji, czy w datach podanych przez organ rzeczywiście nastąpił skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Kwestia ta ma zaś kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy w sprawie mamy do czynienia z przedawnieniem zobowiązania.
4.7. W tym miejscu Sąd przypomina, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis art. 18 u.p.e.a. stanowi podstawę do stosowania przez organy egzekucyjne przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi, organy te podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz oceniają na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Na podstawie art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 k.p.a. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji (postanowienia) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Wskazać także należy, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza przy tym, że sąd przy ocenie legalności aktu (decyzji, postanowienia) bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06). Przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć w szczególności pełną dokumentację stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracyjne i strony czynności prawnomaterialnych i procesowych pozwalających na kontrolę prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2331/12). Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2623/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt I GSK 463/13). Tylko kompletne akta administracyjne dają sądowi możliwość wszechstronnego i dogłębnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a następnie podjęcia obiektywnego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.
Przedłożone Sądowi akta administracyjne uniemożliwiają dokonanie w niniejszej sprawie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu w zakresie zgłoszonych przez skarżącą zarzutów egzekucyjnych. Tym samym, doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej.
4.8. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien zgromadzić ww. materiał dowodowy, uzupełniając go w szczególności o wskazane powyżej dokumenty wskazujące na daty wszczęcia postępowań w zakresie określenia skarżącej wysokości zadłużenia z tytułu składek i ich dowody doręczenia.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego organ zobowiązany będzie przeprowadzić analizę tych dokumentów w kontekście zasadności przyjęcia, czy i w jakich datach nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia należności składkowych.
4.9. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
4.10. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. i przy zastosowaniu § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).