Skargę na decyzję Zakładu złożyła K. B..
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
I. przepisów postępowania:
a) art. 7. u.s.u.s., zgodnie z którym prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi przysługuje osobom, które nie spełniają warunków do objęcia tymi ubezpieczeniami obowiązkowo;
b) art. 6 k.p.a., art. 7a § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.a. przez wydanie decyzji o charakterze subiektywnym, a nie obiektywnym oraz rozstrzygającej ewentualne wątpliwości sprawy na korzyść organu, a nie na korzyść strony oraz prowadzenie postępowania w oparciu o tezę braku przesłanek do umorzenia zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne;
c) art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów, twierdzeń i dowodów złożonych w toku postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji w oparciu nie o całokształt materiału dowodowego, a tylko w oparciu o subiektywne odczucie organu;
d) art. 8 k.p.a. i art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez pozorne ponowne rozpoznanie sprawy, w sytuacji w której organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podzielił stanowisko zaprezentowane w decyzji z dnia 3 czerwca 2024 r., dokonując tylko jego uzupełnienia w niewielkim zakresie, lakonicznie odnosząc się do wytycznych WSA.
II. przepisów prawa materialnego:
a) art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s. przez uznanie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka umożliwiająca organowi zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, pomimo tego że przedłożone przeze stronę dokumenty oraz złożone oświadczenia pozwalają na uznanie, że została spełniona przesłanka;
b) art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s i w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia przez uznanie, że przesłanki nie zachodzą pomimo wykazanej przez stronę ciężkiej sytuacji materialnej tj. uzyskiwania dochodów na poziomie minimum przetrwania, ciążących na niej zobowiązaniach prywatnoprawnych w kwocie około [...] zł, a wskazana sytuacja była związana z nadzwyczajną sytuacją zarówno na świecie jak i w kraju, jaką była niewątpliwie pandemia. W konsekwencji indywidualnie nadzwyczajnej sytuacji, która spowodowała, że strona została bez środków do życia. Powołał się na brak możliwości prowadzenia działalności, pogorszenie stanu zdrowia mamy i ostatecznie zabranie jedynego skromnego źródła dochodu z tytułu umowy zlecenia. Jest to oczywiście sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i powinno być zasadne umorzenie postępowania, którego jej odmówiono.
W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji o umorzeniu zaległości skarżącej.
W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła przebieg postępowania w sprawie oraz opisała okoliczności związane z zaprzestaniem prowadzonej działalności gospodarczej. Podniosła, że jej sytuacja jest wyjątkowa i niezwykle ciężka. Wskazała na brak majątku oraz stałych stabilnych dochodów, które pozwalają jedynie w minimalnym stopniu zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe oraz na potrzebę wspierania i opiekowania się chorą matką i zapewnienia leczenia i terapii. Podała, że została zmuszona przez działania organu do zaciągania dodatkowych zobowiązań prywatnoprawnych od rodziny i znajomych. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji zobowiązania te wynoszą ok. [...] zł, co jest dla niej znacznym, nie tylko materialnym, ale także psychicznym obciążeniem.
Zarzuciła, że organ skupił się na jej możliwościach spłaty zobowiązań poprzez kolejne 23 lata składkowe, zamiast klarownie i dogłębnie skupić się na kwestiach, na jakie zwracała uwagę oraz tych, na które wskazał Sąd. Zwróciła uwagę, że organ nie odniósł się do kwestii przedawnienia, jak również sytuacji nadzwyczajnej, jaką była pandemia.
Organ zajmując w całości wierzytelność z tytułu umowy zlecenia pozbawił skarżącą całkowicie środków do życia, nie zostawiając nic, co w jej odczuciu jest niezgodne z Konstytucją – art. 67 pkt 2. Dodatkowo umowa została rozwiązana przez zleceniodawcę z uwagi na wszczęcie egzekucji przez Zakład, popychając w spiralę zadłużenia lub korzystania z pomocy społecznej, z którego nie skorzystała wybierając pierwsze rozwiązanie, co również zostało wykorzystane przeciwko niej. Ten, fakt został przez organ pominięty. Wskazała, że obecnie jest zatrudniona na część etatu (do grudnia bieżącego roku), oraz podjęła się dodatkowego zlecenia (koniec umowy upływa w czerwcu). Środki, jakie uzyskuje z tej pracy, pozwalają jedynie żyć na poziomie minimum socjalnego, ale pozwalają jej na elastyczność, czasu pracy, a zatem również na wspieranie matki. Z drugiej strony praca na całość etatu uniemożliwiłaby opiekę nad matką.
Następnie strona opisała okoliczności związane ze stanem zdrowia jej matki, który jej zdaniem został pominięty przez organ. Wyjaśniła, że matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym mowa jest o potrzebie wsparcia, terapii i opieki. Za zupełnie niezrozumiałe jest twierdzenie organu, że sprawowanie opieki nad chorą matką nie ma wpływu na jej możliwości zarobkowe. W ocenie organu opieka nad rodzicem, którego stan zdrowia od wielu lat jest ciężki, a który pogorszył się wraz ze śmiercią męża, nie ma znaczenia dla oceny jej możliwości zarobkowych i w żadnej sposób nie wpływa na możliwości zarobkowania. Zdaniem skarżącej uzasadnienie decyzji pokazuje, jak przedmiotowo organ traktuje osoby ubezpieczone w systemie ubezpieczeń społecznych.
Końcowo zarzuciła, że organ nie spojrzał z szerszej i zarazem ludzkiej perspektywy na jej indywidualną sytuację. Podkreśliła, że zwracając się z wnioskiem o wsparcie w postaci umorzenia była w nadzwyczajnie trudnej sytuacji, którą Zakład kompletnie zignorował.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie.
Zakład 12 sierpnia 2025 r. przesłał do sądu pisma i oświadczenia skarżącej skierowane do Dyrektora ZUS w K. z dnia 31 lipca 2025 r., w których strona przedstawiła stanowisko w sprawie.
Na rozprawie 6 listopada 2025 r. skarżąca poparła skargę oraz uzupełniająco powołując się na uregulowania Konstytucji podniosła, że jej prawa powinny być chronione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 p.u.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zakładu z 3 kwietnia 2025 r. nr 588/2025 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.
Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wyrokiem z 14 listopada 2024 r., sygn. akt I SA/Ke 423/24 Sąd uchylił decyzję ZUS z 25 lipca 2024 r. oraz poprzedzającą decyzję z 3 czerwca 2024 r. stwierdzając, że organ rozpoznając ponownie sprawę, najpierw oceni kwestię ewentualnego przedawnienia wszystkich składek. Jeśli dojdzie do przekonania, że ono nie nastąpiło, da temu wyraz w decyzji w sposób poddający się weryfikacji przez sąd. Następnie sąd wskazał, że zdaniem Zakładu będzie także rozważenie możliwości umorzenia zaległości składkowych przy uwzględnieniu przedstawionej w uzasadnieniu wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd podkreślił, że organ oceni, czy egzekucja tych należności z majątku skarżącej może pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi do korzystania z pomocy społecznej w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i innych, z której dotąd nie korzystała. Organ oceni ponownie także zgromadzoną dokumentację medyczną i twierdzenia skarżącej o potrzebie opieki nad chorą matką w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ miał dokonać zatem ponownej oceny przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, uwzględniając także dodatkowe informacje, które mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku.
Odnośnie kwestii przedawnienia Sąd wywiódł, że uzasadnienia uchylonych decyzji nie zawierały dostatecznych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia, albowiem podane przez organ okoliczności wynikające z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonym od 10 stycznia 2022 r. postępowaniem egzekucyjnym nie zostały potwierdzone w złożonym do sądu materiale dowodowym sprawy, co sprawia, że decyzje takie uchylały się w tym zakresie spod kontroli sądu. Pominięcie tego zagadnienia lub omówienie go w sposób niepełny i niedający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętych decyzji.
W związku z powyższym rozstrzygnięciem, kontrolując aktualnie zaskarżoną decyzję, zachodzi konieczność przywołania przepisu art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związani. Zarówno więc organy administracji, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana, będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał.
Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach, sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności, sąd stwierdził, że organ nie zastosował się do wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku z 14 listopada 2024 r.
Nie ulega wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność. Zatem zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją, nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie wniosku o udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań. Konieczne jest ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy. Podstawy umorzenia należności z tytułu składek odnoszące się do całkowitej nieściągalności muszą być bowiem analizowane z uwzględnieniem kwot rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań. Innymi słowy rozważania, co do istnienia należności składkowych, powinny być dokonane w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. W konsekwencji istotne jest to, aby organ w pierwszej kolejności zbadał, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz - co istotne - potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Wymaga bowiem wyjaśnienia, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie "na podstawie akt sprawy".
W jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (zob. np. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3112/21 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (zob. np. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06 - dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W kontekście powyższych uwag zwrócenia uwagi wymaga, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera przedstawienie przepisów regulujących kwestię przedawnienia, albowiem organ wskazał na brzmienie art. 24 ust. 5 i 5f u.s.u.s. Stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. powołanej regulacji bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia miesiąca, w którym "(...) nastąpiło podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (...) do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Zgodnie zatem z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., dla skuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia z tej przyczyny niezbędne jest zawiadomienie zobowiązanego o tej czynności.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Organ wskazując na treść przepisu art. 24 ust. 5f u.s.u.s., wyjaśnił, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu: dla należności za okres 10/2016 r. - 06/2017 r. od 10 listopada 2021 r. do 8 stycznia 2022 r. oraz dla należności za okres 02 - 08/2020 r. od 4 stycznia 2021 r. do 1 października 2021 r. Nadto wskazując na przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., podał, że w sprawie wszczęto egzekucję 10 stycznia 2022 r., co ma wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności.
Powyższe nie znajduje jednak poparcia w aktach sprawy administracyjnej i dokumentach źródłowych. Tego rodzaju sposób procedowania organu nie sposób uznać za prawidłowy. W toku ponownego postępowania organ nie wypełnił zatem wytycznych sądu zawartych ww. wyroku sądu z 14 listopada 2024 r. Otóż sąd wskazał wprost, że proces decyzyjny organów nie zawierał dostatecznych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia - podane przez organ okoliczności wynikające z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonym od 10 stycznia 2022 r. postępowaniem egzekucyjnym nie zostały potwierdzone w złożonym do sądu materiale dowodowym sprawy, co sprawiło, że decyzje uchylały się w tym zakresie spod kontroli sądu. Obecnie dodatkowo w aktach administracyjnych sprawy znajduje się tylko Informacja o stanie zadłużenia (k. 29a-29e), z której wynika, że postępowanie egzekucyjne co do należności za okres od października 2016 r. do czerwca 2017 r. zostało wszczęte 10 listopada 2021 r., a za okres od lutego 2020 r. do sierpnia 2020 r. – 29 stycznia 2022 r.
Organ ponownie rozpoznając sprawę, nie przedstawił jednak w aktach administracyjnych dowodów i rozważań umożliwiających weryfikację tych okoliczności, na których brak sąd zwracał uwagę w poprzednio prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, co sprawia, że decyzja w tym zakresie ponownie uchyla się spod kontroli sądu. Pominięcie tego zagadnienia lub omówienie go w sposób niepełny i nie dający się zweryfikować stanowi o istotnej wadliwości decyzji. Organ ponownie powołuje się na datę 10 styczeń 2022 r. jako datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co przeczy treści przywołanego wyżej dokumentu – Informacji o stanie zadłużenia. Ponowna decyzja, wbrew wyrażonej już przez sąd w tej kwestii ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania, została oparta zatem na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem należności objętych wnioskiem skarżącego.
Po drugie, analizując stanowisko organu co do zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia sąd stwierdził, że nie zostały one prawidłowo rozważone i wyjaśnione przez organ w kontekście oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Kielcach z 14 listopada 2024 r.
Sąd w ww. wyroku podkreślił, że o ile należy zgodzić się z organem, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, o tyle zdaniem sądu – ocena organu, że nie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia jest dowolna i nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Odnośnie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, sąd wskazał, że organ miał obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji majątkowej skarżącej z wysokością zaległej należności, przy uwzględnieniu warunków ekonomicznych istniejących podczas rozpatrywania wniosku. Dla ustalenia sytuacji bytowej strony skarżącej nie wystarczyło wskazać wysokość dochodów i wydatków, odnosząc dochód do wysokości określającej: minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego i minimum egzystencji dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego, co doprowadziło do przyjęcia przez organ, że w niniejszej sprawie niezrozumiałym jest dla niego fakt nieposzukiwania zatrudnienia oferującego wynagrodzenie umożliwiające zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych. Taka ocena nie zyskała akceptacji sądu, albowiem nastąpiła bez rozważenia wszystkich istotnych w tym względzie okoliczności. Konieczne było uwzględnienie, że w realiach sprawy choroba matki skarżącej może ograniczać ją w podjęciu stałego zatrudnienia. Organ nie wziął także pod rozwagę konsekwentnych twierdzeń skarżącej, że jest zmuszona uzyskiwać pożyczki u znajomych i rodziny, aby zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe.
Natomiast w odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 sąd zwrócił uwagę na to, że pomimo wieloletniego leczenia mamy oraz częstych i przedłużających się jej pobytów w szpitalu, stan jej zdrowia nie ulegał stałej i długotrwałej poprawie. Zdaniem sądu choroba matki skarżącej – zaburzenia dwubiegunowo – afektywne oraz wskazane przez nią okoliczności (ograniczone możliwości zarobkowania związane z koniecznością opieki nad matką i ponoszeniem kosztów jej leczenia) wskazują na wyjątkowe okoliczności, które mogą mieć wpływ na możliwość podjęcia stałej pracy przez skarżącą i uzyskania z tego tytułu dochodu. Sąd zauważył, że z jednej strony organ nie zanegował problemów zdrowotnych matki skarżącej i sprawowanej nad nią opieki, z drugiej przyjął, że sprawowana opieka nie może być świadczona codziennie. Tymczasem z karty leczenia szpitalnego matki skarżącej wynika okres pobytu na oddziale (od 28 października 2022 r. do 29 czerwca 2023 r.), fakt hospitalizowania po raz kolejny, stan zdrowia wymagający nadzoru w zakresie odżywiania, utrzymania higieny, wydalania, ruchu, podawania i przyjmowania leków, planowania i organizacji dnia/czasu wolnego, co wpisuje się w okoliczności wskazane przez skarżącą o tym, że opiekuje się matką w trakcie przerw w hospitalizacji i z tego względu trudno jej podjąć pracę na stałą umowę.
Zdaniem sądu, po raz kolejny za dowolną należy uznać ocenę przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Sąd zauważa, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, ZUS rutynowo i pobieżnie potraktował sytuację materialną i rodzinną skarżącej. A właśnie to te okoliczności związane ze szczególną sytuacją, zwłaszcza majątkową skarżącej, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia, powinny być traktowane pierwszoplanowo przy rozstrzyganiu o umorzeniu należności z tytułu składek. Wobec oceny prawnej i wskazań w wyroku WSA w Kielcach z 14 listopada 2024 r. obowiązkiem organu było pełne zaktualizowanie informacji, co do stanu majątkowego wnioskodawczyni i możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych w kontekście opłacenia zaległości składkowych. Organ nie sprostał temu obowiązkowi, a ustalenia które poczynił w tym zakresie są niekompletne, noszą cechy dowolności i z pewnością nie wpisują się w realizację wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania do działań organu administracji. Zauważenia wymaga, że w obecnie zaskarżonej do Sądu decyzji organ podniósł, że dochód, jaki uzyskuje strona, jest wyższy niż minimum socjalne w warunkach cenowych dla III kwartału 2024 r. na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego, które wynosi [...] zł. Nadto wskazał, że wydatki, jakie ponosi strona należą do stałych z tytułu utrzymania i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Należy podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności, organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Tych elementów zaskarżona decyzja nie zawiera. Zakład ograniczył się do prostego i kategorycznego stwierdzenia, że strona dysponuje dochodem. Zdaniem sądu, ustalenia, że strona jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niej, wymaga odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, a w szczególności organ powinien wyjaśnić, dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanej spłata należności nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W realiach niniejszej sprawy organ pominął fakt, że skarżąca uzyskuje dochód w ramach wykonywanej umowy zlecenia oraz z tytułu zawartej na czas określony umowy o pracę i tylko w okresach, gdy jej matka nie wymaga opieki.
Podobnie negatywnie należy więc ocenić proces zastosowania przez organ przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W pierwszej kolejności organ błędnie wywiódł, że skoro wnioskodawca dysponuje źródłem dochodu, to przesłanka ta nie znajduje w sprawie zastosowania. Otóż wynik wykładni językowej tego przepisu doprowadza do jednoznacznych wniosków interpretacyjnych, że w przepisie nie chodzi o jakikolwiek dochód osoby przewlekle chorej czy też sprawującej opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a dochód umożliwiający opłacenie należności. Przepis § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia mówi o możliwość umorzenia należności "w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności". Otóż Sąd w wyroku z 14 listopada 2024 r. wyjaśnił i zwrócił uwagę na to, że konieczne było uwzględnienie, że w choroba matki skarżącej może ograniczać ją w podjęciu stałego zatrudnienia. Nadto Sąd podkreślił, że organ nie wziął także pod rozwagę konsekwentnych twierdzeń skarżącej, że jest zmuszona uzyskiwać pożyczki u znajomych i rodziny, aby zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe. Sąd w wyroku z 14 listopada 2024 r. wskazał wprost, że choroba matki skarżącej oraz wskazane przez nią okoliczności (ograniczone możliwości zarobkowania związane z koniecznością opieki nad matką i ponoszeniem kosztów jej leczenia) wskazują na wyjątkowe okoliczności, które mogą mieć wpływ na możliwość podjęcia stałej pracy przez skarżącą i uzyskania z tego tytułu dochodu. Tymczasem organ przeciwstawiając się argumentacji sądu, wyjaśnił, że ciężko uznać, że trudno skarżącej podjąć pracę na stałą umowę z uwagi na "stan zdrowia matki wymagający nadzoru w zakresie odżywiania, utrzymania higieny, wydalania, ruchu, podawania i przyjmowania leków, planowania i organizacji dnia/czasu wolnego. Zakład stwierdził, że nie jest możliwe, aby skarżąca sprostała tym wymaganiom wykonując pracę/zlecenie na rzecz trzech podmiotów. W związku z powyższym organ mimo zasygnalizowanej nadzwyczajnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, uwzględniając stan zdrowia jej matki, poprzez co może mieć istotnie ograniczone możliwości zarobkowe, wyciągnął wnioski sprzeczne z tymi, jakie uprzednio skonstruował sąd. Otóż fakt wykonywania pracy na rzecz 3 podmiotów, jak wynika z materiału dowodowego, odbywa się w ograniczonym zakresie oraz w różnych formach umów i zakresach etatyzacji, co nie może być odczytane na niekorzyść skarżącej. Z tego rodzaju okoliczności można bowiem wyprowadzić wnioski odmienne aniżeli te, jakie wyprowadził organ, choćby z uwagi na elastyczność zatrudnienia na co zwracała uwagę skarżąca. Wobec powyżej opisanych okoliczności ocena organu spornej przesłanki została dokonana w oderwaniu od treści przepisu rozporządzenia oraz nie uwzględnia wytycznych Sądu, a w zasadzie je podważa.
W konsekwencji ocena organu co do możliwości finansowych skarżącej, skutkująca odmową umorzenia należności, w świetle podniesionych przez Sąd okoliczności, musi być uznana za ocenę dowolną. Narusza bowiem podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zasadę swobodnej oceny dowodów), również w związku z art. 153 p.p.s.a. Uchybienia te miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.