Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dalej: "Dyrektor"), po rozpoznaniu odwołania E. i K. N., zaskarżoną decyzją z 4 sierpnia 2025 r. nr 2601-IOD.4102.4.2025 od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Kielcach z 30 grudnia 2024 r. nr 2605-SPV.4102.306.2024 - uchylił w całości zaskarżoną decyzję i określił w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r.:
- dla K. N. stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej poniesionej przez podatnika w wysokości [...] zł,
- dla Państwa E. i K. N. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Dyrektor szczegółowo przedstawił przebieg postępowania podatkowego w sprawie, wskazując przede wszystkim, co następuje.
W 2013 r. K. N. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie usług ogólnobudowlanych. W oświadczeniu z 19 stycznia 2012 r. K. N. wybrał opodatkowanie podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych według skali podatkowej i kwartalną formę wpłacania zaliczek na ten podatek. Do celów rozliczenia tego podatku K. N. prowadził podatkową księgę przychodów i rozchodów. Za rok podatkowy 2013 E. i K. N. skorzystali z uprawnienia do wspólnego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych i w złożonym w dniu 11 kwietnia 2014 r. zeznaniu podatkowym o wysokości osiągniętych dochodów (PIT-36) podatnik wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł oraz stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł., E. N. – małżonka podatnika uzyskiwała w roku 2013 dochody ze stosunku pracy.
W toku przeprowadzonej kontroli oraz postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że dokonywane przez E. i K. N. transakcje zakupu i sprzedaży nieruchomości oraz udziałów w nieruchomościach charakteryzowały się tak dużym zaangażowaniem kapitału, ciągłością tj. dużą ilością i częstotliwością transakcji, profesjonalną aktywnością podatnika porównywalną do działań handlowca, że nie można ich uznać za dokonane w ramach zarządzania prywatnym majątkiem podatników, lecz wchodziły one w skład prowadzonej przez K. N. działalności gospodarczej. Ustalono ponadto, że podatnik zawyżył straty z prowadzonej działalności gospodarczej poprzez zaksięgowanie w podatkowej księdze przychodów i rozchodów wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, w łącznej kwocie [...]zł, dotyczących głównie zakupu materiałów budowlanych.
W następstwie przeprowadzonej kontroli i postępowania podatkowego Naczelnik decyzją z dnia 12 września 2019 r. określił K. N. wysokość straty z pozarolniczej działalności gospodarczej poniesionej przez podatnika w 2013 r. w wysokości [...] zł. Wobec wniesienia odwołania Dyrektor decyzją z 11 grudnia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Następnie podatnik wniósł skargę do WSA w Kielcach na decyzję Dyrektora. W wyniku jej rozpoznania wyrokiem z 1 października 2020r. sygn. akt I SA/Ke 52/20 sąd administracyjny oddalił skargę strony. Wobec wniesienia skargi kasacyjnej przez podatnika Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 lipca 2023 r. sygn. akt II FSK 85/21 uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz uchylił w całości zaskarżoną decyzję Dyrektora z 11 grudnia 2019 r. NSA za zasadne uznał zastrzeżenia i oparte na nich zarzuty co do podmiotowego ujęcia kosztów i przychodów powstałych w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na obrocie nieruchomościami, ponieważ obrót ten był dokonywany przez oboje małżonków, a nie tylko przez skarżącego. Jak bowiem wynika z akt sprawy i wydanych w sprawie decyzji, to oboje małżonkowie w ramach małżeńskiej wspólności majątkowej nabywali i zbywali nieruchomości gruntowe, a co za tym idzie, sądząc po tych zewnętrznych znamionach, istniały podstawy, aby przyjąć, że to oboje małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą w zakresie obrotu nieruchomościami. Sąd nie uznał za słuszną argumentację organów podatkowych za przyporządkowaniem przychodów i kosztów uzyskania przychodów z działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami wyłącznie K. N..
Argumentem takim nie może być w szczególności fakt, że tylko K. N. prowadził zarejestrowaną działalność gospodarczą, albowiem zdaniem sądu prowadzenie działalności jest zjawiskiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od faktu jej urzędowego zarejestrowania. W zeznaniu podatkowym za 2013 r. K. N. wykazał jedynie stratę z działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług budowlanych, a E. N. jedynie dochody ze stosunku pracy, więc zawarty w tym zeznaniu wniosek o wspólne opodatkowanie nie dotyczył dochodów uzyskanych z działalności gospodarczej polegającej na obrocie nieruchomościami, albowiem skarżący i jego żona w swoim subiektywnym rozumowaniu nie uważali, aby taką działalność prowadzili.
Sąd wskazał, że jeżeli w ponownie prowadzonym postępowaniu organy podatkowe nie znajdą prawnych i faktycznych powodów uzasadniających przypisanie dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej polegającej na dokonywaniu obrotu nieruchomościami wyłącznie skarżącemu, to w rozliczeniu podatkowym powinny uwzględnić te dochody jako dochody z takiej działalności jednego i drugiego z małżonków. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nadmienił, że skoro z powyżej omówionych powodów sprawa wraca do organów podatkowych, powinny one również wziąć pod uwagę i uwzględnić podnoszoną w kolejnym zarzucie skargi kasacyjnej kwestię dotyczącą ujęcia w remanencie początkowym względnie w wysokości kosztów uzyskania przychodów, opłat notarialnych poniesionych przez E. i K. N. przy nabyciu nieruchomości położonych w T., G.y oraz P.. Sąd zauważył przy tym, że w tego rodzaju postępowaniach organy podatkowe rutynowo, niejako z urzędu, (co sąd ocenił jako "prawidłową praktykę"), uwzględniały obok samej ceny nieruchomości również opłaty związane z nabyciem nieruchomości, zwłaszcza że podobnie jak sama cena tego nabycia, ich wysokość wynika wprost z aktu notarialnego.
Po powtórnym rozpatrzeniu odwołania z 7 października 2019 r. Dyrektor, kierując się zasadą dwuinstancyjności postępowania podatkowego oraz koniecznością zapewnienia obydwojgu podatnikom możliwości ustosunkowania się do ustaleń co do prowadzenia przez nich działalności gospodarczej w zakresie obrotu nieruchomościami, decyzją z 21 czerwca 2024 r. uchylił decyzję Naczelnika z 12 września 2019 r. i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Po przeprowadzeniu nowego postępowania wyjaśniającego, Naczelnik biorąc pod uwagę stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego co do wspólnego prowadzenia działalności gospodarczej i po zrealizowaniu zaleceń tego sądu w zakresie przeprowadzenia pogłębionego postępowania wyjaśniającego uznał, że podatnicy prowadzili wspólnie działalność gospodarczą w zakresie obrotu nieruchomościami. W konsekwencji, po dokonaniu ponownego rozliczenia wszystkich przychodów, kosztów ich uzyskania oraz dochodów podatników, decyzją z 30 grudnia 2024 r., określił w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r.: dla K. N. stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej poniesionej przez podatnika w wysokości [...] zł; dla małżonków E. i K. N.: zobowiązanie w wysokości [...] zł i nadpłatę w wysokości [...] zł. Podatnicy reprezentowani przez pełnomocnika wnieśli odwołanie od ww. decyzji.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, Dyrektor wyjaśnił, że przedmiotem postępowania był wymiar zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych należnego od E. i K. N. za 2013 r.
Dyrektor w pierwszej kolejności omówił kwestię przedawnienia spornego zobowiązania. Powołując treść art. 21 § 1 pkt 1, art. 70 § 1, § 6 pkt 1 § 7 pkt 1 i art. 70c Ordynacji podatkowej oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 361, ze zm.), dokonał następujących ustaleń. Podał, że na gruncie przytoczonych wyżej przepisów nominalny termin przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. rozpoczął bieg w dniu 1 stycznia 2015 r. i upłynął w dniu 31 grudnia 2019 r.
Następnie stwierdził, że w toku postępowania organy podatkowe mają obowiązek badać z urzędu kwestie przedawnienia zobowiązań podatkowych. W tym zakresie ustalił, że w trakcie kontroli podatkowej pismem z 26 sierpnia 2015 r. Dział Kontroli Podatkowej w Drugim Urzędzie Skarbowym w K. skierował do komórki do spraw karnych skarbowych w tym samym Urzędzie zawiadomienie o ujawnieniu przestępstwa lub wykroczenia skarbowego polegającego m.in. na zaniżeniu przez K. N. w zeznaniach podatkowych za rok 2013 i 2014 kwot należnego podatku za dany rok oraz zawyżeniu wykazanych wartości strat.
Na podstawie powyższego zawiadomienia 8 października 2019 r. wszczęto postępowanie karno-skarbowe związane z uszczupleniem podatkowym, tj. w sprawie podania nieprawdy w deklaracjach podatkowych PIT-36 za lata 2013 r. i 2014 r. złożonych w Drugim Urzędzie Skarbowym w K., poprzez zaniżenie przychodów i zawyżenie kosztów ich uzyskania na skutek nierzetelnego prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów za lata 2013-2014, co naraziło Skarb Państwa na uszczuplenie w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 w kwocie [...]zł, a za rok 2014 r. w kwocie [...]zł, tj. o czyn z art. 56 § 2 kks, w zw. z art. 61 § 1 kks, w zw. z art. 6 § 2 kks, w zw. z art. 7 § 1 kks.
Pismem z 16 października 2019 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. w trybie ww. przepisu art. 70c Ordynacji podatkowej, zawiadomił podatnika, reprezentowanego przez pełnomocnika, o tym, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. uległ zawieszeniu od 8 października 2019 r. w związku z wystąpieniem przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, o której mowa w art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, oraz że przedawnienie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. nie nastąpi w terminie, o którym mowa w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. po upływie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zawiadomienie to zostało doręczone pełnomocnikowi 4 listopada 2019 r.
Następnie organ odwoławczy wskazał na tezę zawartą w uchwale z 24 maja 2021 r. sygn. akt I FPS 1/21 i zbadał, czy mająca miejsce w przedmiotowej sprawie proceduralna czynność wszczęcia postępowania karnego skarbowego o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie została wykorzystana tylko w celu nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Opisując przebieg i chronologię podejmowanych czynności w toku prowadzonego postępowania stwierdził, że w jego ocenie w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z przypadkiem mogącym budzić wątpliwości co do instrumentalnego zastosowania instytucji wszczęcia postępowania karnego skarbowego, o jakim mowa w przytoczonej wyżej uchwale. Z akt sprawy wynika, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego nastąpiło na 83 dni przed upływem nominalnego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2013 oraz już po wydaniu w dniu 12 września 2019 r. decyzji podatkowej w przedmiotowej sprawie. Nadto Dyrektor podkreślił, że organ prowadzący dochodzenie w sprawie o przestępstwo skarbowe podejmował w toku postępowania czynności procesowe, które miały na celu realizację celów postępowania karnego skarbowego, tj. w szczególności poprzez zbadanie, czy w związku z nieprawidłowościami w rozliczeniu przez podatnika podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2013, wyczerpane zostały znamiona czynu zabronionego, określonego w Kodeksie karnym skarbowym. Nadto wyjaśnił, że od 6 kwietnia 2022 r. do 30 stycznia 2024 r. postępowanie toczące się przed tym sądem było zawieszone ze względu na ww. postępowanie przed sądem administracyjnym. Postanowienie z 3 stycznia 2024 r. o podjęciu zawieszonego postępowania zostało zaskarżone przez obrońcę oskarżonego, ale postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z 20 marca 2024 r. postanowienie to zostało utrzymane w mocy. Następnie organ odwoławczy ustalił, że postępowanie karne skarbowe w pierwszej instancji zostało zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z 26 marca 2025 r. sygn. akt: IX K [...]. Obecnie postępowanie karne skarbowe toczy się przed Sądem Okręgowym w K.: od ww. wyroku Sądu Rejonowego w K. obrońca złożył apelację. Z powyższego wynika zatem, że postępowanie przygotowawcze przekształciło się z fazy in rem w fazę ad personam, a następnie poprzez wniesienie aktu oskarżenia wszczęte zostało postępowanie sądowe, które obecnie toczy się w drugiej instancji.