- pominięcie faktu, iż po 23 sierpnia 2016 r. organ egzekucyjny nie wykazał żadnych nowych środków egzekucyjnych zastosowanych wobec skarżącej,
co doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia odmawiającego umorzenia postępowań egzekucyjnych, mimo że wobec upływu pięcioletniego terminu - obowiązek zapłaty należności składkowych wygasł, a egzekucja stała się niedopuszczalna na gruncie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
2. art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez:
- nadanie temu przepisowi wykładni prowadzącej w praktyce do "wieczystego zawieszenia" biegu przedawnienia już z chwilą doręczenia pierwszego upomnienia, w sposób czyniący instytucję przedawnienia iluzoryczną i sankcjonujący wieloletnią bierność organu,
- przyjęcie, że zawieszenie biegu przedawnienia trwa tak długo, jak długo organ formalnie nie zakończy postępowania egzekucyjnego, nawet jeżeli przez wiele lat nie są podejmowane żadne realne działania egzekucyjne,
co pozostaje w sprzeczności z ochronną funkcją przedawnienia oraz zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) i skutkuje nieuzasadnionym uprzywilejowaniem organu kosztem jednostki.
II. Naruszenie przepisów postępowania:
1,art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez:
- niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych okoliczności sprawy,
w szczególności braku rzeczywistych czynności egzekucyjnych po 23 sierpnia 2016 r. wobec poszczególnych tytułów wykonawczych,
- ograniczenie się do ogólnego zestawienia upomnień i zajęć z lat 2014-2016, bez przeanalizowania, czy po tej dacie faktycznie prowadzono dalsze działania egzekucyjne wobec skarżącej,
- pominięcie znaczenia pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.
z 16 lutego 2018 r. dotyczącego zakończenia zbiegu egzekucji,
co doprowadziło do dokonania dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i wadliwego przyjęcia, że egzekucja może być nadal prowadzona mimo upływu pięcioletniego terminu przedawnienia.
2. art 29 § 1 w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. - poprzez:
- zaniechanie z urzędu rzetelnego zbadania dopuszczalności egzekucji,
w szczególności z punktu widzenia istnienia obowiązku po upływie terminu przedawnienia,
- nieuwzględnienie, że podniesiony przez skarżącą zarzut przedawnienia w istocie stanowi zarzut nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 1 u.p.e.a., wymagający merytorycznego rozważenia, co skutkowało utrzymaniem egzekucji prowadzonej
w oparciu o wygasłe zobowiązanie.
3.art. 59 § 2 u.p.e.a. - poprzez:
- całkowite pominięcie fakultatywnych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo że dotychczasowy, wieloletni przebieg egzekucji oraz sytuacja majątkowa skarżącej wskazują na oczywistą bezskuteczność dalszej egzekucji oraz rażącą nieproporcjonalność jej kosztów i dolegliwości w stosunku do możliwego efektu,
- poprzestanie na lakonicznym stwierdzeniu o "braku podstaw" do umorzenia, bez jakiejkolwiek analizy realnej ściągalności dochodzonych należności oraz wpływu prowadzonej egzekucji na sytuację życiową i finansową skarżącej,
co doprowadziło do odmowy skorzystania z instytucji, która przy prawidłowym zastosowaniu powinna w niniejszej sprawie znaleźć zastosowanie.
4.art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez:
- sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób ogólnikowy, sprowadzający się do przytoczenia treści przepisów i schematycznych formuł, bez odniesienia do konkretnych ustaleń faktycznych i zarzutów skarżącej,
co uniemożliwia odtworzenie rzeczywistego toku rozumowania organu i dokonanie pełnej kontroli instancyjnej oraz sądowej rozstrzygnięcia
W uzasadnieniu podniesiono, że czynności egzekucyjne wobec zobowiązanej były podejmowane do 23 sierpnia 2016 r., natomiast po tej dacie organ nie wykazał żadnych nowych środków egzekucyjnych. Z kolei pismo z 16 lutego 2018 r. dotyczy wyłącznie zakończenia zbiegu egzekucji, a nie zastosowania nowych środków egzekucyjnych. W tych okolicznościach należało przyjąć, że najpóźniej z dniem 23 sierpnia 2016 r. rozpoczął się nowy, pięcioletni okres, po upływie którego tj. 23 sierpnia 2021 r. zobowiązania składkowe strony uległy przedawnieniu. Od tej chwili egzekucja na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych stała się materialnie niedopuszczalna, a organ był zobowiązany do umorzenia postępowań egzekucyjnych na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Organy pominęły ten skutek, opierając się na założeniu o nieustannym zawieszeniu biegu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., co w praktyce prowadzi do obejścia art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i pozbawienia skarżącej ochrony wynikającej z instytucji przedawnienia.
Zdaniem strony organ ma obowiązek badania dopuszczalności egzekucji
z urzędu. Powołując się na poglądy prezentowane w orzecznictwie i doktrynie wywiodła, że upływ terminu przedawnienia należności składkowych skutkuje wygaśnięciem obowiązku z mocy prawa. Nadto organ egzekucyjny ma obowiązek uwzględnić tę okoliczność przy badaniu dopuszczalności egzekucji (art. 29, art. 33, art. 59 u.p.e.a.). Z kolei dalsze prowadzenie egzekucji po upływie terminu przedawnienia stanowi naruszenie zarówno przepisów materialnych (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.), jak i procesowych (art. 29 i 59 u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie strona wprost podniosła zarzut przedawnienia dochodzonych należności składkowych, który - przy prawidłowej kwalifikacji - stanowi zarzut nieistnienia obowiązku z art. 33 § 1 u.p.e.a. Organy ograniczyły się jednak do ogólnego wskazania na art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bez rzetelnej analizy ciągu czynności egzekucyjnych po 23 sierpnia 2016 r. i bez oceny, czy po tej dacie bieg pięcioletniego terminu nie doprowadził do wygaśnięcia zobowiązania. Takie postępowanie narusza art. 29 § 1 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 u.p.e.a. i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nadto niezależnie od przedawnienia, organy były zobowiązane zbadać, czy nie zachodzą przesłanki umorzenia postępowań egzekucyjnych na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Wieloletni brak skuteczności prowadzonych egzekucji, brak realnego przyrostu zaspokojenia wierzyciela oraz aktualna sytuacja majątkowa skarżącej wskazują na oczywistą bezskuteczność dalszej egzekucji i rażącą nieproporcjonalność jej kosztów i dolegliwości względem potencjalnego efektu.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak
i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, co na podstawie powołanego art. 119 pkt 3 p.p.s.a. pozwoliło na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w związku z wnioskiem skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego zaległości z tytułu składek na FUS za [...] roku oraz zaległymi składkami na FUS, FUZ, FP i FGŚP za poszczególne miesiące 2014 r., 2015 r. i 2016 r., ze względu na ich przedawnienie. W zażaleniu na postanowienie organu I instancji skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Zgodnie ze wskazaną przez skarżącą regulacją postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 października 2025 roku w sprawie sygn. akt III FSK 1454/24, w stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., niedopuszczalność egzekucji była przesłanką zarzutów egzekucyjnych z art. 33 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej. Na tle tej regulacji w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają charakter formalny. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej, bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Niedopuszczalność ta ma charakter generalny i bezwarunkowy, niezależny od konkretnego postępowania egzekucyjnego i aktualny zawsze,
w każdym postępowaniu. Inaczej mówiąc, musi istnieć przeszkoda formalna do wszczęcia egzekucji administracyjnej (zob. wyroki NSA: z 1 grudnia 2022 r., III FSK 1241/21; z 8 listopada 2022 r., III FSK 1048/21; z 1 czerwca 2022 r., III FSK 1324/21; z 4 kwietnia 2023 r., III FSK 1805/21). Stanowisko to pozostaje aktualne na gruncie art. 59 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. W piśmiennictwie wskazuje się, że ustawodawca niedopuszczalność egzekucji administracyjnej rozumie jako wynikające z obowiązujących unormowań prawnych wszelkie procesowe przeszkody podmiotowe i przedmiotowe, uniemożliwiające wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej. Jeśli chodzi o przeszkody podmiotowe, wynikają one z przepisów ustawowych, wykluczających prowadzenie egzekucji administracyjnej w stosunku do określonej kategorii podmiotów. Natomiast przeszkody przedmiotowe wynikają także z przepisów ustawowych i dotyczą sytuacji, gdy określone obowiązki nie mogą być wyegzekwowane w toku egzekucji administracyjnej, np. wtedy, gdy właściwa jest droga egzekucji sądowej, bądź też gdy nie jest dopuszczalna egzekucja administracyjna z określonych składników majątkowych. Przez pojęcie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w znaczeniu użytym w art. 59 § 1 pkt 1 ww. ustawy, należy rozumieć wyłącznie przeszkody procesowe, formalne, uniemożliwiające w sposób trwały prowadzenie egzekucji administracyjnej. Natomiast w tym pojęciu nie mieszczą się przeszkody materialnoprawne (A. Cudak, Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, C.H.Beck, Warszawa 2022, s. 138-139). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę całkowicie zgadza się
z powyższym stanowiskiem.
W związku z powyższym przepis art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. nie może stanowić podstawy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie egzekwowanych należności. Z tych względów zarzut naruszenia
art. 24 ust. 4-5b u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 oraz art. 29 § 1 u.p.e.a., a także art. 2 Konstytucji RP jest niezasadny.
Podstawy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi
na przedawnienie egzekwowanych należności może natomiast stanowić
art. 59 § 1a pkt 1 w zw. z art. 33 pkt 5 u.p.e.a. Zgodnie ze wskazanymi przepisami postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2 pkt 5. Przyczyna tą,
w świetle art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., jest natomiast wygaśnięcie obowiązku. Z kolei stosownie do art. 59 § 1pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia.
Z powołanych przepisów jednocześnie wynika, że prawo do złożenia wniosku o umorzenie postępowania z uwagi na wygaśnięcie (w tym przedawnienie) zobowiązania przysługuje wyłącznie wierzycielowi. Z tej przyczyny postępowanie egzekucyjne może być również umorzone z urzędu jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem.
W niniejszej sprawie natomiast wniosek złożył dłużnik, tj. podmiot nieuprawniony w świetle przywołanych wyżej przepisów. Już ta okoliczność zobowiązywała organ do wydania postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Pomimo tego organ rozpoznał wniosek skarżącej i szczegółowo odniósł się do kwestii przedawnienia zaległości z tytułu składek. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ dokonał prawidłowej wykładni art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Zgodzie z treścią
art. 24 ust. 5b u.s.u.s. - bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń
z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Treść przywołanego przepisu jest jasna i nie wymaga skomplikowanej wykładni prawa. W regulacji tej wprost jest mowa o przesłankach zawieszenia postępowanie. Nie reguluje ona natomiast kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia, jak sugeruje skarżąca. Wskazany przepis określa w istocie dwie przesłanki skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Jedną stanowi podjęcie przez organ pierwszej czynności, która zmierza do egzekwowania należności składkowych, drugą zaś - powiadomienie dłużnika o podjęciu tej czynności. Skutecznego zawieszenie biegu terminu przedawnienia ustawodawca nie uzależnia zatem od kolejnych czynności egzekucyjnych, na co zwraca uwagę skarżąca.
W niniejszej sprawie z ustaleń organu oraz akt sprawy wynika, że w stosunku do spornych zaległości obie przesłanki zawieszenia biegu terminu zostały spełnione. Organ egzekucyjny, a następnie organ nadzoru przedstawili wyczerpująco, w tym
w ujęciu tabelarycznym zestawienie wymagalnych składek z wyszczególnieniem rodzaju składki, okresu objętego postępowaniem egzekucyjnym, terminu płatności każdej ze składek oraz daty rozpoczęcia zawieszenia biegu terminu przedawnienia (daty doręczenia upomnienia). Należy jednocześnie zauważyć, że postępowania egzekucyjne prowadzone w celu realizacji należności z tytułu składek za okresy wskazane przez organ egzekucyjny nie zostały zakończone, a zatem bieg terminu przedawnienia tych składek nadal jest zawieszony i nie można określić terminu jego zakończenia. Zatem obowiązek zapłaty zaległych składek zus za okresy wymienione w zaskarżonym postanowieniu nie wygasł, bowiem zaległości te nie uległy przedawnieniu.
Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być umorzone
w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Zobowiązana we wniosku z 4 lipca 2025 r., wnioskując o umorzenie prowadzonych wobec niej postepowań egzekucyjnych, wskazała wprost podstawę umorzenia tych postępowań, tj. przedawnienie dochodzonych należności. Skoro skarżąca żąda umorzenia postępowania egzekucyjnego i wskazuje na jakiej konkretnie przesłance opiera swoje żądanie, to rolą organu nie jest ocena każdej z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale ocena zasadności żądania opartego na skonkretyzowanej przez zobowiązanego przesłance. Dodatkowo należy wyjaśnić, że
rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że organ egzekucyjny, stwierdzając, że koszty egzekucyjne będą prawdopodobnie wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania, jest uprawniony do kontynuowania postępowania i nie ciąży na nim obowiązek umorzenia postępowania (zob. np. wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r., II FSK 2827/16, CBOSA).
Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.