Wyrok WSA z dnia 12 lutego 2026, sygn. I SA/Ke 503/25

Dyrektor wyjaśnił, że żądanie umorzenia zaległości podatkowej podatnik może zgłosić wtedy, gdy zaległość ta istnieje. Oznacza to, że w momencie złożenia wniosku o umorzenie zaległości zobowiązanie podatkowe musi się już przekształcić w zaległość podatkową wskutek niezapłacenia podatku w terminie i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej, a zatem np. wskutek zapłaty podatku. W przeciwnym razie postępowanie o przyznanie ulgi jest bezprzedmiotowe i organ powinien odmówić jego wszczęcia na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem Dyrektora organ I instancji zobowiązany był do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie żądania podatniczki, skoro w dniu jego złożenia (8 sierpnia 2025 r.) oczywistym było, że nie istnieje przedmiot wniosku, tzn. nie ma zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2025 r., co oznacza, że wniosek o "podjęcie decyzji o całkowitym umorzeniu 19% podatku od wzbogacenia" nie może zostać rozpatrzony.

Z uwagi na tytuł wniosku oraz podnoszony w zażaleniu wniosek o "zmianę postanowienia z 11 sierpnia 2025 roku o odstąpieniu od konieczności odprowadzenia podatku od zasądzonych odsetek ustawowych" Dyrektor podniósł, że wydane przez Naczelnika postanowienie nie rozstrzyga o odmowie umorzenia zaległości i w związku z tym nie stanowi o "konieczności odprowadzenia stosownej kwoty podatku od wartości zasądzonego odsetkowania", na co wskazuje skarżąca w zażaleniu.

Skarżone postanowienie nie jest "decyzją odmowną". Postanowienie to jest bowiem rozstrzygnięciem formalnym, nie zaś merytorycznym. Organ I instancji nie rozstrzygnął więc o odmowie umorzenia podatku, lecz o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego w tym zakresie, ponieważ nie miał podstaw prawnych do prowadzenia takiego postępowania.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze E. Ś. zaskarżyła postanowienie z 24 października 2025 r. w całości wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu wskazała, że jest osobą samotną (wdową), jest zmuszona do dodatkowej opieki nad pełnoletnim synem, którego stan zdrowia wymaga pomocy osób trzecich. Wniosła o zwolnienie z opłaty, które jest przedmiotem sporu tj. kwoty [...]zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy podatkowe zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego wskazanej we wniosku skarżącej z 7 sierpnia 2025 r.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 165a O.p. Zgodnie z tym przepisem gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowany został pogląd, że użyty w powołanym przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt I FSK 2446/21, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżąca złożyła do organu wniosek o "odstąpienie od opłaty opodatkowania 19% od kwoty zasądzonych odsetek ustawowych" od zasądzonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. sygn. akt I ACa [...] zadośćuczynienia pieniężnego w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 8.862,43. Przedmiotem wniosku było więc udzielenie ulgi w spłaci zobowiązań podatkowych o jakiej mowa w art. 67a § 1 pkt 3 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Warunkiem koniecznym stosowania przez organ ulgi w spłacie podatku poprzez podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości, jest istnienie tej zaległości. Oznacza to, że w momencie złożenia wniosku o umorzenie zaległości zobowiązanie podatkowe musi się już przekształcić w zaległość podatkową wskutek niezapłacenia podatku w terminie i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 §1 O.p. Jeżeli natomiast strona domaga się umorzenia zaległości podatkowej, która nie istnieje, postępowanie w przedmiocie tego wniosku toczyć się nie może (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2016 r., sygn. akt II FSK 1917/14 - CBOSA).

Skoro art. 165a O.p. wymienia wśród przesłanek odmowy wszczęcia postępowania fakt, że "z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte", to w ocenie Sądu brak istnienia zaległości podatkowej w dacie złożenia wniosku o jej umorzenie jest taką właśnie okolicznością.

Z akt administracyjnych niniejszego postępowania wynika, że w dacie złożenia wniosku skarżąca nie ma zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych – nie istniał więc przedmiot wniosku w postaci zaległości, która mogłaby być umorzona. W rozpatrywanej sprawie zaistniała zatem przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, przy czym bezprzedmiotowość ta istniała już przed wszczęciem postępowania. Tym samym organy podatkowe zasadnie odmówiły skarżącej wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie, gdyż było ono bezprzedmiotowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę