Wyrok WSA z dnia 08 maja 2025, sygn. I SA/Ke 59/25

z wynagrodzenia za pracę oraz egzekucja ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Na marginesie dyrektor wskazał, że podniesione w piśmie z 27 sierpnia

2024 r. przez podatnika kwestie stanowiące w swojej istocie zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.) nie mogły być przedmiotem rozpoznania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Kwestie te są badane przez wierzyciela - naczelnika w odrębnym postępowaniu.

Na powyższe postanowienie J. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach.

W piśmie procesowym z 15 marca 2025 r, stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący wskazał, że 30.04.2024 r. złożony został do Urzędu Skarbowego

w S. wniosek o rozłożenie na raty zobowiązania podatkowego wynikającego z rozliczenia rocznego PIT 37 za rok 2023. Wniosek ten został złożony przed upływem terminu płatności tego zobowiązania, który to termin upływał 30 kwietnia 2024. Ponadto skarżący regularnie dokonywał wpłat z tytułu zobowiązania podatkowego PIT 37 za rok 2023 zgodnie z zaproponowanym harmonogramem spłat ratalnych. Na przestrzeni maj - lipiec wpłaty zostały dokonane na łączną kwotę [...]w terminach i wysokościach wskazanych we wniosku z 30.04.2024 o rozłożenie na raty zobowiązania podatkowego. Naczelnik 02.08.2024 wydał decyzję w sprawie odmowy udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Decyzja doręczona została 19.08.2024. Skarżący podkreślił, że jest to decyzja I instancji i na dzisiaj jest ona nieostateczna. Termin na złożenie odwołania upływa 2.09.2024. W dniu 06.08.2024 wystawiony został tytuł wykonawczy nr [...] co spowodowało wszczęcie egzekucji. W ocenie skarżącego zarówno samo wszczęcie egzekucji (2.08.2024) przed doręczeniem decyzji w sprawie odmowy udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych (19.08.2024) jak również uprawomocnieniem się tej decyzji jest niezgodne zobowiązującymi przepisami prawa (termin na złożenie odwołania od przedmiotowej decyzji mijał 02.09.2024). Ponadto opisane działanie naczelnika jest irracjonalne i stoi w sprzeczności z ciążącym na nim obowiązku doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego uiszczenia należnych kwot

z tytułu podatków. Skarżący wskazał na fragmenty ww. decyzji oraz zaskarżonego postanowienia. Wynika z nich, że naczelnik był świadomy, że pozostała do zapłaty kwota jest zbliżona do zadeklarowanej we wniosku ostatniej raty, której wskazany termin zapłaty przypadał na 10.08.2024 czyli zaledwie 8 dni od daty wydania przedmiotowej decyzji oraz zaledwie 4 dni od wydania tytułu egzekucyjnego.

W ocenie skarżącego trudno oprzeć się wrażeniu, że takie działanie naczelnika nie miało na celu jak najszybszego i najskuteczniejszego wyegzekwowania należnej kwoty podatku a było jedynie formą represji i próbą obciążeniem mnie bez żadnego uzasadnienia, dodatkowymi kosztami w postaci kosztów egzekucyjnych. Wszczęta przez naczelnika egzekucja na 4 dni przed deklarowanym przez skarżącego terminem zapłaty ostatniej raty podatku nie tylko nie przyspieszyła wyegzekwowania należnego podatku, ale wręcz przeciwnie w sposób znaczący opóźniła płatność tego podatku. W ocenie skarżącego takie działanie naczelnika było działaniem zarówno na jego szkodę jak również na szkodę Skarb Państwa.

Naczelnik naruszył nie tylko zasadę celowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, naruszone zostały również m. in. zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucji, zasada niezbędności egzekucji, zasada poszanowania minimum egzystencji, zasada prowadzenia egzekucji w sposób najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Pomimo przekazania przez bank do organu egzekucyjnego 12.08.2024 wyegzekwowanej z rachunku bankowego kwoty

[...] zł, organ egzekucyjny do 22.08.2024 nie ograniczył dokonanego zajęcia wynagrodzenia oraz świadczenia emerytalnego. Kolejnym przykładem naruszenia przytoczonych powyżej zasad prowadzenia egzekucji jest fakt, iż pomimo dobrowolnych wpłat dokonanej w dniach 21-22.08.2024 w kwocie [...]oraz

w kwocie [...]i okazaniu dowodów wpłat 23.08.2024 organ egzekucyjny zażądał dokonania kolejnej wpłaty 23.08.2024 w wysokości 88,85 twierdząc, że jest to brakująca kwota niezbędna do zamknięcia egzekucji

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 24 marca 2025 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Dodatkowo wskazał m.in., że w jego ocenie niska kwota zobowiązania nie wymagała tak szeroko zakrojonej egzekucji z zastosowaniem aż trzech środków egzekucyjnych. Wystarczającym byłoby wszczęcie egzekucji jedynie z rachunku bankowego, gdyż wszystkie wypłaty zarówno wynagrodzenia jak i świadczenia emerytalnego odbywają się za pośrednictwem rachunku bankowego co pozwalałoby skutecznie wyegzekwować całą kwotę. Gdyby nie podjęte przez skarżącego działania wszczęcie egzekucji z wszystkich dostępnych źródeł doprowadziłoby do trzykrotnego wyegzekwowania kwoty objętej egzekucją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak

i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane

w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, co na podstawie powołanego art. 119 pkt 3 p.p.s.a. pozwoliło na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (pkt 1) lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (pkt 2).

W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1324/18; wyrok NSA z 17 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 583/21; CBOSA). W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność

z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.

Zastosowany w sprawie środki egzekucyjne, wymienione zostały w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. i uregulowane w art. 72 (zajęcie wynagrodzenia za pracę), art. 79 (zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego), art. 80 (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego) u.p.e.a.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy sąd stwierdził, przez pryzmat prawidłowo powołanych przez organ ww. przepisów, brak uchybień formalnych

w dokonanych czynnościach w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego

i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę. Wykonując dyspozycje zawarte w ww. przepisach prawa, organ egzekucyjny prawidłowo dokonał zajęcia rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego skarżącego. Podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa

w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia

i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu (art. 67 § 2 u.p.e.a.). Zawiadomienia o ww. zajęciach doręczono skarżącemu 22 sierpnia 2024 r.

Nie budzi wątpliwości, że na wymienione czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego przysługuje skarga przewidziana w art. 54 § 1 u.p.e.a. Jak wynika

z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Wymienione czynności są jednym ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a, stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a taka należność była egzekwowana w drodze przymusu od skarżącego.

Skarżący, co do zasady nie kwestionuje poprawności formalnej dokonanych czynności egzekucyjnych. Podnosi natomiast zarzut naruszenia zasady prowadzenia egzekucji w sposób najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. W ocenie skarżącego dokonanie opisanych czynności egzekucyjnych, przy jednoczesnej opieszałości organu egzekucyjnego w ograniczeniu prowadzonej egzekucji o uzyskane kwoty doprowadziłoby do potrójnego wyegzekwowania kwoty wskazanej w tytule wykonawczym co skutkowałoby pozbawieniem skarżącego środków do życia

i możliwości regulowania innych zobowiązań w tym kredytów bankowych.

Zdaniem sądu zarzut ten jest niezasadny.

Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego wynikają dwie zasady, tj. zasada celowości (stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka.

Wymaga wyjaśnienia, że w sytuacji, gdy cel egzekucji tego wymaga,

np. z uwagi na wysokość dochodzonych należności, organ egzekucyjny może stosować jednocześnie wszystkie dostępne środki egzekucyjne. Przy czym zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. W toku danego postępowania egzekucyjnego prowadzący je organ powinien ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym.

Sąd stwierdza, że zastosowane w realiach sprawy środki egzekucyjne nie były zbyt uciążliwe. Istotne przy tym jest, że z zajęcia dokonanych u pracodawcy oraz

w [...] organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych środków. Z kolei z banku otrzymał informację, że bank przystąpi do realizacji zajęcia w terminie późniejszym.

Okoliczności te potwierdzają, że zastosowanie przez organ egzekucyjny rożnych środków egzekucyjnych było zasadne. Sąd ponadto podziela stanowisko organu, że z uwagi na wysokość kwoty do wyegzekwowania nie zachodziła

w niniejszej sprawie obawa, że działania organu mogą doprowadzić do zubożenia majątku skarżącego.

Organ prawidłowo także wskazał na przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, prawie bankowym, ustawie o rentach i emeryturach

z funduszu ubezpieczeń społecznych, kodeksie pracy instrumenty prawne chroniące zobowiązanego przed pozbawieniem go środków do życia, czego wyrazem jest zasada poszanowania minimum egzystencji (art. 8 u.p.e.a.).

Skarżący został przy tym ograniczony w korzystaniu z rachunków bankowych jedynie do wysokości należności podlegającej egzekucji. Jak bowiem wynika

z przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a., strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Zatem nawet jeśli tak zastosowany środek stanowił niedogodność dla strony, to nie sposób przyjąć, że organ naruszył zasadę zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Zarzuty skarżącego koncentrują się ponadto na naruszeniu zasad: celowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zasady niezbędności egzekucji, zasady poszanowania minimum egzystencji. Skarżący zarzuca również organowi opieszałość w działaniu. Uważa ponadto, że wszczęcie egzekucji (2.08.2024) przed doręczeniem decyzji w sprawie odmowy udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych (19.08.2024) jak również uprawomocnieniem się tej decyzji jest niezgodne zobowiązującymi przepisami prawa.

Odnosząc się do wymienionych zarzutów należy powtórzyć, że

w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Co istotne,

w kontekście zarzutów skargi, w postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 17 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 583/21; CBOSA). Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, bądź egzekutora, mając na względzie przepisy regulujące sposób

i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 48/18; CBOSA).

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym nie warunkuje przy tym podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, nie wymaga również uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny ponadto nie bada zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym,

z urzędu bada jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Istotne przy tym jest, że postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Zakres kognicji organu egzekucyjnego - nawet jeżeli przyjmie się, że organem egzekucyjnym jest wierzyciel - jest zatem ściśle oznaczony.

W realiach sprawy podstawą prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego był tytuł wykonawczy wystawiony 6 sierpnia 2024 r. Do egzekucji skierowane zostały nieuiszczone należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Kwota wykazana w tytule wykonawczym wynosiła [...] zł

i obejmowała zaległości skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-37 za 2023 rok). Powyższa kwota jest niższa niż kwota pierwotnej zaległości

w podatku dochodowym od osób fizycznych, w wyniku dokonanych przez skarżącego wpłat w okresie od maja do lipca 2024 r.

Wpływu na treść rozstrzygnięcia nie ma również zarzut opieszałości działania organu. Z akt sprawy wynika, że w związku z częściową realizacją zajęć 12 sierpnia 2024 r. poprzez przekazanie organ egzekucyjny 13 sierpnia 2024 r. dokonał aktualizacji zajęć, o czym poinformował skarżącego oraz dłużników zajętej wierzytelności. Z kolei po zaspokojeniu dochodzonej należności w całości

i zakończeniu egzekucji 23 sierpnia 2024 r. organ egzekucyjny niezwłocznie tj. tego samego dnia uchylił dokonane zajęcia informując o tym skarżącego oraz dłużników zajętej wierzytelności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady niezbędności egzekucji, należy wskazać, że zasada ta wynika z treści art. 7 § 3 u.p.e.a., który stanowi, że stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Z chwilą wykonania obowiązku przestaje bowiem istnieć podstawa do dalszego stosowania środków egzekucyjnych. Podobnie jest

w przypadku bezprzedmiotowości obowiązku; okoliczność ta stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W stanie faktycznym niniejszej sprawy natomiast skarżący, choć dokonał wpłat na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2023 r., to uczynił to częściowo. Z kolei złożenie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności czy brak prawomocności decyzji

o odmowie udzielenia takiej ulgi nie obliguje organu do powstrzymania się przed wszczęciem egzekucji. Powyższe zrodziło konieczność wszczęcia egzekucji

i wyegzekwowania pozostałej kwoty zaległości. W tej sytuacji nie można zatem uznać, że ziściły się przesłanki opisane w art. 7 § 3 u.p.e.a., a w konsekwencji, że doszło do naruszenia omawianej zasady.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.