Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: p.p.s.a.).
Zaskarżony postanowieniem Dyrektor uznał, że prawidłowo orzeczono na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., który w sprawie znajduje zastosowanie, zgodnie z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. Ze stanowiskiem takim nie sposób się jednak zgodzić.
Celem wprowadzenia art. 61a § 1 do k.p.a. była potrzeba wyraźnego odróżnienia postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej lub innego aktu lub podjęciem czynności z zakresu administracji publicznej. W intencji ustawodawcy rozwiązanie takie w sposób bardziej zrozumiały dla wnioskodawców odróżnia etap wstępny dotyczący wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku (por. wyrok NSA z 29 października 2024 r., sygn. akt I OSK 1375/21 – powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie z treści tego przepisu wyprowadzić można wniosek, że tryb w nim przewidziany odnosi się do odmowy wszczęcia postępowania głównego (mającego na celu merytoryczne rozpoznanie sprawy poprzez wydanie decyzji), niemniej jednak może on mieć zdaniem Sądu również zastosowanie do postępowań wpadkowych w toku postępowania głównego, jeżeli żaden obowiązujący przepis nie przewiduje możliwość merytorycznego rozpoznania złożonego wniosku. Stanowisko takie jest przede wszystkim uzasadnione w toku egzekucji z nieruchomości, która dzieli się na kilka etapów w trakcie których rozstrzygane są zagadnienia ograniczone jedynie do tego etapu. Możliwość stosowania tego trybu w postępowaniach wpadkowych w toku postępowania egzekucyjnego, wynika np. z wyroku NSA z 4 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 375/24.
Dla zastosowania trybu przewidzianego w art. 61a § 1 k.p.a., konieczne jest jednak stwierdzenie, że postępowanie nie może zostać wszczęte z przyczyn podmiotowych, bądź przedmiotowych. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że odmówiono wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącego z przyczyn przedmiotowych, gdyż w ocenie Dyrektora postępowanie w przedmiocie ponownego opisu i oszacowania może zostać wszczęte jedynie z urzędu i z tego powodu wniosek zobowiązanego nie może postępowania takiego uruchomić.
Zdaniem Sądu pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że postępowania o którym mowa w art. 110u § 2 u.p.e.a., może zostać wszczęte jedynie z urzędu, jest nieprawidłowy. W przepisie tym wskazano, że jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Przewidziano w nim zatem przesłankę związaną z "istotnymi zmianami" w stanie nieruchomości. Jest to okoliczność faktyczna, której stwierdzenie otwiera możliwość przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Regulacja tego przepisu zobowiązuje organ egzekucyjny do dokonania ustaleń faktycznych związanych z wystąpieniem przesłanki "istotnej zmiany", zaś następnie w razie jej stwierdzenia do podjęcia decyzji w sprawie dokonania dodatkowego opisu i oszacowania.
W omawianej regulacji nie zostało natomiast przewidziane, że z inicjatywą wszczęcia postępowania w tym przedmiocie nie może wystąpić strona postępowania egzekucyjnego, w tym zobowiązany. Ustawodawca nie użył bowiem sformułowania np., że "postępowanie może zostać wszczęte jedynie z urzędu", czy też "organ egzekucyjny wszczyna postępowanie z urzędu". Prowadzi to zaś do wniosku, że zgodnie z ogólnymi regułami obowiązującymi w k.p.a., postępowanie może zostać wszczęte z urzędu, bądź na wniosek strony (por. art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a.).
Pogląd, że postępowanie w przedmiocie dodatkowego opisu i oszacowania, może zostać zainicjowane również na wniosek strony, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Tytułem przykładu wskazać można na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2024 r., sygn. akt III FSK 213/23, w którym wyraźnie stwierdzono, że na postanowienie w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, o którym mowa art. 110u § 2 u.p.e.a., przysługuje zażalenie. Wyrok ten wydany został w sprawie w której wszczęcie postępowania w omawianym przedmiocie nastąpiło na wniosek zobowiązanych, zaś organ egzekucyjny wydał merytoryczne rozstrzygnięcie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania. Gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, kwestia ta w ogóle nie byłaby przedmiotem rozważań, gdyż należałoby uznać, że postępowanie nie mogło być wszczęte.
Sąd nie może przy tym merytorycznie odnieść się do argumentacji Dyrektora, że postępowanie przewidziane w art. 110u § 2 u.p.e.a., może być wszczęte jedynie z urzędu, gdyż takowa w istocie nie została zaprezentowana. W zaskarżonym postanowieniu po przytoczeniu treści tego przepisu, Dyrektor stwierdził jedynie, że tryb w nim przewidziany nie może zostać zastosowany na wniosek strony. Jak już jednak wcześniej wskazano, z językowej treści tego przepisu, wniosku takiego wyprowadzić nie można.
Dlatego też Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Ponieważ postanowienie Naczelnika dotknięte jest tożsamymi uchybieniami, również i ono zostało uchylone na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu, Naczelnik rozpozna wniosek Skarżącego i w zależności od aktualnego stanu egzekucji z nieruchomości, podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis od skargi w wysokości 100 zł (uiszczony do sprawy o sygn. akt I SA/Kr 430/24, która została połączona z niniejszą sprawą). Wprawdzie Skarżący nie złożył wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, niemniej jednak wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym. Zastosowanie znajduje zatem regulacja przewidziana w art. 210 § 2 p.p.s.a. Jak wynika z treści tego przepisu, przepis § 1 (konieczność złożenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania) nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu. Skarżący nie był reprezentowany przez żadnego z wymienionych powyżej pełnomocników i dlatego istniały podstawy do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.