oraz
• art. 71a §9 u.p.e.a. poprzez niesłuszne uznanie, iż zawarte pomiędzy Skarżącą a zobowiązanym P. M. porozumienie w sprawie płatności należności z dnia 26 września 2024 r. nie stanowi okoliczności prawnej umożlwiającej Skarżącej uchylenie się od przekazania organowi zajętej wierzytelności, a co za tym idzie wadliwego przyjęcia, iż Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu w sytuacji gdy wierzytelności P. M. wobec Skarżącej nie są jeszcze wymagalne.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji a ponadto o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę podniosła, że nie uchyla się bezpodstawnie od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności ponieważ zawarła z zobowiązanym porozumienie w sprawie płatności należności z którego jednoznacznie wynika, że strony dokonały skutecznej zmiany terminu zapłaty kwoty 3.593.612,00 zł oraz że porozumienie to stanowi czynność prawną, której dokonanie jest w pełni dopuszczalne i skuteczne w świetle prawa cywilnego a tylko przez przeoczenie nie przedstawiła Naczelnikowi tego porozumienia, co jednak uczyniłaby gdyby ten przeprowadził stosowną kontrolę.
*
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935 – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku zaś nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.
Równocześnie wskazać należy, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym w sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W sprawie niniejszej zaistniały warunki do rozpoznania skargi w trybie uproszczonym, przy czym sąd poruszając się w wyżej zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą prawną określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności stanowi w sprawie niniejszej art. 71a § 9 u.p.e.a zgodnie z którym jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
W orzecznictwie przyjmuje się iż zwrot normatywny art. 71a § 9 u.p.e.a "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania bądź przekazania jej części w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny; por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 155/18; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 314/20; wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2287/16 oraz z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3576/16; por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, str. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 780).
W sprawie niniejszej bezspornym jest, że Skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek warunkujących byt postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Sporne jest natomiast, czy to nieprzekazanie miało charakter bezpodstawny. Skarżąca swojego uprawnienia do usprawiedliwionego uchylenia się od przekazania organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajętej wierzytelności upatruje w zawartym ze zobowiązanym porozumieniu prolongującym terminy płatności wystawionych przezeń faktur. Natomiast Dyrektor jest zdania, że uchylanie się przez Skarżącą od przekazania organowi zajętych kwot wierzytelności jest bezpodstawne, bo po pierwsze Skarżąca w żadnym z pism kierowanych do Naczelnika nie podnosiła, że prowadzi z zobowiązanym rozmowy ugodowe w przedmiocie ratalnej spłaty zadłużenia. Po drugie nie poinformowała Naczelnika o zawarciu takiego porozumienia choć była do tego zobowiązana po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu z 3 października 2024 r. Po trzecie porozumienie to ma na celu jedynie udaremnienie egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego jak również uwolnienie Skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności od odpowiedzialności za nieprzekazaną kwotę wierzytelności. Przyjęcie bowiem, że zobowiązany prowadząc działalność gospodarczą na wolnym rynku i posiadając wymagalne na dzień 26 września 2024 r. zobowiązania wobec Skarżącej na kwotę 3.726.452 zł zawiera w tym dniu porozumienie w którym wyraża zgodę na zapłatę tych należności w 10 równych ratach z terminem płatności pierwszej raty odroczonej do dnia 31 marca 2025 r. a ostatniej na dzień 30 czerwca 2027 r. jest niezgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Po czwarte zobowiązany nie mógł zawrzeć umowy zmieniającej datę płatności już wymagalnych i zajętych wierzytelności, bo w myśl art. 89 §3 pkt 2 u.p.e.a. zobowiązanemu nie wolno rozporządzać zajętą kwotą. I po piąte Skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności powinna zrealizować zajęcia w dniu ich otrzymania, gdyż w tych dniach posiadała wymagalne wierzytelności zobowiązanego w wysokości przekraczającej kwotę widniejącą na zajęciach czego jednak nie uczyniła.
W sporze tym zdaniem Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na aprobatę.
Przede wszystkim, skoro Skarżąca w chwili otrzymania zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną nr [...] z 12.06.2024 r. na kwotę 163.229,02 zł oraz nr [...] z 5.08.2024 r. na kwotę 249.454,78 zł posiadała wymagalne zobowiązania względem zobowiązanego na kwoty wielokrotnie przewyższające te zajęcia co wynika z przedłożonych przez nią kopii faktur i jednocześnie wierzytelności tych nie podważała ani ich nie kwestionowała co z kolei wynika z jej oświadczeń zawartych w pismach z 25 czerwca 2024 r. oraz 2 września 2024 r. to w istocie jako dłużnik zajętej wierzytelności powinna była zrealizować te zajęcia w dniu ich otrzymania, gdyż w tych dniach posiadała wymagalne wierzytelności zobowiązanego w wysokości przekraczającej kwotę widniejącą na zajęciach. Tego zaś nie uczyniła.
Po wtóre, zawarte w dniu 26 września 2024 r. przez Skarżącą i zobowiązanego porozumienie zdaniem nie uniemożliwiało zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a, w sytuacji gdy na podstawie przedstawionego przez skarżącą w dniu 25 września 2024 r. zestawienia stwierdzono istnienie wymagalnych na dzień 24 września 2024 r. zobowiązań z przedstawionych przez skarżącą faktur. W szczególności porozumienie to nie stanowiło odnowienia o którym traktuje Tytuł VIII Księgi III Kodeksu Cywilnego. Uwypuklić bowiem należy, że w myśl art. 506 §2 k.c. w razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia Z przepisu tego wynika, że nowacji się nie domniemywa. Strony muszą wyrazić zamiar umorzenia istniejącego zobowiązania. Animus novandi powinien wynikać z wyraźnego oświadczenia stron lub w sposób niewątpliwy z okoliczności sprawy. (zob. wyrok SA w Katowicach z 19 lutego 2016 r. I ACa 816/15). Tymczasem z przedstawionego przez Skarżącą dokumentu porozumienia w żaden sposób nie wynika taki zamiar. Przeciwnie porozumienie to jest dodatkowym dowodem na potwierdzenie istnienia wymagalnych zobowiązań, gdyż strony wyraźnie i zgodnie oświadczyły w nim oraz potwierdziły, że Skarżąca posiada nieuregulowane zobowiązania wobec Zobowiązanego wynikające z tytułu wymienionych w tym porozumieniu faktur (vide: §1 porozumienia). Innymi słowy prolongowanie tym porozumieniem tylko terminów płatności istniejących, wymagalnych i nie kwestionowanych przez Skarżącą zobowiązań, nie miało znaczenia, gdyż powinność dłużnika i działania organów w tym zakresie należało ocenić wyłącznie w oparciu o treść art. 71a § 9 u.p.e.a. Tym bardziej, że zobowiązania te uznawała bo wynika to także ze złożonych przez Skarżącą toku postępowania w dniu 25 czerwca 2024 r. jak również w dniu 9 września 2024 r. oświadczeń (a więc po doręczeniu jej przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną nr [...] z 12.06.2024 r. na kwotę 163.229,02 zł oraz nr [...] z 5.08.2024 r. na kwotę 249.454,78 zł) gdzie podała, że kwoty wynikające z wystawionych przez zobowiązanego faktur zostaną przekazane organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności wynikających z tytułów wykonawczych a ponadto, że część zobowiązań, które stanie się dopiero wymagalna tez będzie przekazywać sukcesywnie organowi. W tej sytuacji, porozumienie zawarte przez Skarżącą z Zobowiązanym w dniu 25 września 2024 r. nie modyfikuje więc treści art. 71a § 9 u.p.e.a.
Wreszcie, co się natomiast tyczy milczenia Skarżącej po odebraniu przez nią w dniu 3 października zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną nr [...] z 3.10.2024 r. na kwotę 138.513,34 zł to zauważyć trzeba, iż na tle regulacji art. 89 §3 pkt. 1 lit. a-c u.p.e.a. choć termin na złożenie oświadczenia dotyczącego tego, czy dłużnik zajętej wierzytelności a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność nie ma charakteru zawitego, to jednak brak takiego oświadczenia lub złożenia nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone, mogą zostać potraktowane jako ich przyznanie (por. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., II FSK 1449/20). W sprawie niniejszej Skarżąca nie złożyła oświadczenia, w którym kwestionowałaby istnienie oraz wymagalność wierzytelności zobowiązanego wynikających z przedstawionego przez nią zestawienia faktur po skierowaniu do niej w dniu 3 października 2024 r. jako dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu praw majątkowych na kwotę 138.513 zł. Zatem w świetle dotychczasowego, wcześniejszego stanowiska skarżącej, gdzie poinformowała organ egzekucyjny o tym, że po 1) bez zgody organu egzekucyjnego nie będzie uiszczać Zobowiązanemu należności, po 2), że kwoty wynikające z wystawionych przez Zobowiązane faktur zostaną przekazane organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności wynikających z tytułów wykonawczych i po 3), że gdyż część zobowiązań stanie się wymagalna to będzie je przekazywać sukcesywnie organowi organ mógł potraktować to milczenie Skarżącej jako przyznanie z jej strony istnienia oraz uznania także i tej zajętej wierzytelności na kwotę 138.513 zł.
W konsekwencji, powyżej przedstawionych rozważań skoro skarżąca mimo braku przeszkód nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny wierzytelności, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a przez organ egzekucyjny uznać należało za zasadne. Innymi słowy zasadnie organ egzekucyjny uznał, że zachowanie Skarżącej polegające na nieprzekazaniu wymagalnych wierzytelności organowi nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu. Zasadnie też przyjął, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela a tego Skarżąca w sprawie niniejszej nie wykazała.
Odnosząc się natomiast do argumentacji Skarżącej, że gdyby Naczelnik przeprowadził kontrolę o której mowa w art. 71a §9 u.p.e.a. to ona przedstawiłaby organowi egzekucyjnemu owo porozumienie czego nie zrobiła jedynie przez przeoczenie wyjaśnić należy, że kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a, została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazuje na to sformułowanie "organy egzekucyjne uprawnione są". Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane, zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a (por. wyroki NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10; z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 34/20; z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 1153/15 - dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie prezentowany jest też pogląd, że ustalenie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności może nastąpić alternatywnie na podstawie zgromadzonego w sprawie egzekucyjnej materiału dowodowego lub poprzez przeprowadzenie kontroli (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2010 r., I SA/Po 196/10, wyroki WSA w Gdańsku z 14 września 2010 r., I SA/Gd 571/10 z 27 września 2011 r., I SA/Gd 633/11; wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r.) Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 618/21, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności nie stanowi bezwzględnej przesłanki określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.
Sąd nie dopatrzył się również zarzucanego organom naruszenia art. 7 k.p.a. w myśl którego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli z którego to przepisu i sformułowanej w nim zasady prawdy obiektywnej wynika z jednej strony rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek określenia, jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz ich poszukiwania i realizacji a z drugiej strony konieczność dokonania oceny dowodów z art. 80 k.p.a., która winna uwzględniać wymogi logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu organom rozpatrującym kontrolowaną sprawę nie można bowiem zarzucić, że nie podjęły czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy bądź też by dokonana przez nie ocena dowodów nie uwzględniała wymogów logicznego rozumowania czy też zasad doświadczenia życiowego.
Mając to wszystko na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał więc, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające go postanowienie organu I instancji nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.