W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy podatkowe obu instancji wydały zaskarżone decyzje wyłącznie w oparciu o złożoną informację podatkową i dane z ewidencji gruntów i budynków. Zaniechanie zebrania materiału dowodowego doprowadziło do rozpatrzenia odwołania przez Kolegium bez zweryfikowania wyjaśnień zawartych w odwołaniu, a w konsekwencji do błędnego uznania, że Skarżąca nie prowadzi wraz z mężem gospodarstwa rolnego. Według Skarżącej zgromadzony przez organ podatkowy materiał dowodowy jest niewystarczający do wyczerpującego rozpatrzenia sprawy i odniesienia się w decyzji do przedstawionych w odwołaniu argumentów.
Już w złożonym odwołaniu Skarżąca wyjaśniła, że od 2005 r. prowadzi wraz z mężem gospodarstwo rolne o pow. 1,0957 ha. Zabudowania należące do gospodarstwa rolnego to:
1) budynek mieszkalny: pomieszczenia o wysokości powyżej 220 cm - 40 m2,
pomieszczenia o wysokości od 140 do 220 cm - 22 m2, piwnice i kotłownie - 24 m2,
2) budynek mieszkalny: pomieszczenia o wysokości powyżej 220 cm - 100 m2,
pomieszczenia o wysokości od 140 do 220 cm - 40 m2, piwnice i kotłownie - 15 m2,
3) budynek gospodarczy o pow. 62 m2.
Grunt o pow. 0,4240 ha oraz budynek opisany w pkt 1 stanowi własność Skarżącej od 2004 roku, natomiast grunt o pow. 0,6717 ha i budynki opisane w pkt 2 i 3 stanowią własność męża od 2005 roku. W małżeństwie obowiązuje wspólność ustawowa małżeńska.
Po nabyciu nieruchomości Skarżąca z mężem stawili się w Urzędzie Gminy Jerzmanowice-Przeginia celem złożenia stosownych dokumentów niezbędnych do ustalenia podatku. Uzyskali informację, że z uwagi na fakt, iż łączna powierzchnia Jej nieruchomości położonej w S. i nieruchomości męża położonej w P. przekracza 1 ha, mogą złożyć wniosek o wspólne opodatkowanie tych nieruchomości, co uczynili, składając w dniu 20 stycznia 2005 r. stosowny wniosek.
W latach 2005-2022 zgodnie z decyzjami wydawanymi przez Wójta grunty małżonków stanowiły gospodarstwo rolne i był ustalany podatek od gospodarstwa rolnego, natomiast budynki mieszkalne były opodatkowane podatkiem od nieruchomości.
Odnosząc się do zawiadomienia Starostwa Powiatowego w Krakowie z 2022 r. o zmianie w danych ewidencji gruntów i budynków wprowadzonej w oparciu o przeprowadzoną modernizację Skarżąca zauważyła, że modernizacja dotyczyła danych przedmiotowych. Oznacza to, że w wyniku modernizacji nie nastąpiła zmiana właściciela nieruchomości. Zarówno przed modernizacją jak i po niej działki nr [...] i [...] położone w miejscowości S. stanowią własność Skarżącej, natomiast działki położone w miejscowości P. stanowią własność Jej męża.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 123 § 1 O.p. poprzez zaniechanie wydania postanowienia w trybie art. 200 O.p. Skarżąca podniosła, że organ podatkowy nie tylko naruszył Jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania, ale również uniemożliwił wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego i jego uzupełnienie.
Fakt, że sporne grunty stanowią gospodarstwo rolne potwierdzają zdaniem Skarżącej decyzje wydawane w latach 2005-2022 przez Wójta w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego oraz zaświadczenia wydawane przez Wójta z dnia 20 stycznia 2006 r. nr FN.3118/75/2006 (celem przedłożenia w Urzędzie Pracy) oraz z dnia 26 czerwca 2020 r. nr FN.3140.62.2020.DB (celem przedłożenia w KRUS).
W dniu 20 stycznia 2005 r. w Urzędzie Gminy Jerzmanowice-Przeginia Skarżąca złożyła z mężem pismo zawierające prośbę o wspólne opodatkowanie gruntów, ponieważ prowadzą razem gospodarstwo rolne o powierzchni 1,0917 ha. Do 2022 r. grunty małżonków były opodatkowane jako gospodarstwo rolne.
Kolejno Skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu decyzji wydanych w latach 2005-2022 wskazywano, że są one wydawane na podstawie złożonej przez podatnika informacji oraz danych z ewidencji gruntów i budynków.
Strona wskazała, że dane z ewidencji gruntów i budynków obejmują dane właściciela/władającego oraz dane nieruchomości. Oznacza to, że organ podatkowy od 2005 roku dysponował informacją, że nieruchomość położona w S. stanowi własność Skarżącej a nieruchomość w P. własność Jej męża. Nie zmieniła tego faktu przeprowadzona w 2022 r. modernizacja, w oparciu o którą Starostwo Powiatowe w Krakowie wprowadziło zmiany w danych ewidencji gruntów i budynków.
Przez 18 lat organ podatkowy traktował nieruchomości małżonków jako gospodarstwo rolne. Po przeprowadzeniu modernizacji przez Starostwo Powiatowe w Krakowie, która dotyczyła danych przedmiotowych, organ podatkowy zmienił zdanie i uznał, że nieruchomości nie są już gospodarstwem rolnym. W decyzji nie wyjaśniono dlaczego grunty przestały być gospodarstwem rolnym i aktualnie są opodatkowane podatkiem od nieruchomości.
Po modernizacji Skarżąca z mężem nadal posiadają grunty o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha. Działania podejmowane przez organ podatkowy nie budzą zaufania a wręcz nasuwają wątpliwości, czy są one zgodne z obowiązującym prawem.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone wart. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).
Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że do podatków (w tym podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego, będących przedmiotem niniejszej sprawy), opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe, stosuje się przepisy O.p., o czym stanowi wprost art. 2 § 1 pkt 1 tej ustawy.
W sprawie nie było sporne opodatkowanie budynków należących do Skarżącej. Jedyną kwestią sporną było opodatkowanie gruntów rolnych, które zdaniem Skarżącej wraz z gruntami Jej męża stanowią gospodarstwo rolne, zatem powinny być opodatkowane preferencyjną stawką.
Nie było w sprawie kwestionowane przez organy podatkowe, że w latach 2005-2022 Wójt uwzględniał fakt posiadania przez Skarżącą i Jej męża gospodarstwa rolnego o wielkości 1,0957 ha (1,0255 albo 1,04 ha przeliczeniowego). Organy nie zaprzeczyły również, że Wójt potwierdzał ww. fakt zaświadczeniami z 2006 i 2020 r., a także że opodatkowanie gospodarstwa rolnego do 2022 r. następowało w związku z wnioskiem małżonków z dnia 20 stycznia 2005 r.
Skarżąca jest osobą fizyczną. Tym samym zobowiązanie podatkowe w łącznym zobowiązaniu pieniężnym powstaje w Jej przypadku z mocy decyzji ustalającej to zobowiązanie. Decyzja ta ma charakter decyzji konstytutywnej, co oznacza, że dopiero wydanie i doręczenie decyzji kreuje to zobowiązanie podatkowe, czyli tworzy stosunek prawny zobowiązania podatkowego określając wierzyciela i dłużnika, przedmiot oraz treść tego stosunku.
Obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości regulowany jest przez przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają m.in. grunty oraz budynki (art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l.).
Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej (art. 2 ust. 2 u.p.o.l.). Podatnikami podatku od nieruchomości są m.in. osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.).
Jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 4a-6 (art. 3 ust. 4 u.p.o.l.).
Obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku (art. 6 ust. 1 u.p.o.l.). Osoby fizyczne, z zastrzeżeniem ust. 11, są obowiązane złożyć właściwemu organowi podatkowemu informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzoną na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w ust. 3 (art. 6 ust. 6 u.p.o.l.). Podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, z zastrzeżeniem ust. 11, ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego (art. 6 ust. 7 u.p.o.l.). W przypadku, gdy grunt jest sklasyfikowany w ewidencji gruntów jako użytek rolny, podlega opodatkowaniu podatkiem rolnym, poza przypadkami, gdy grunt taki jest zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza (art. 1 u.p.r.). Podatnikami podatku rolnego są, m.in., właściciele gruntów sklasyfikowanych jako użytki rolne (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.r.).
Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.r. za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.
W myśl art. 3 ust. 5 u.p.r. jeżeli grunty, o których mowa w art. 1, stanowią współwłasność lub znajdują się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowią odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem rolnym, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach (posiadaczach), z zastrzeżeniem ust. 6 i 7.
Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 6 u.p.r. jeżeli grunty, o których mowa w ust. 5, stanowią gospodarstwo rolne, obowiązek podatkowy ciąży na tej osobie będącej współwłaścicielem (posiadaczem), która to gospodarstwo prowadzi w całości.
W judykaturze i doktrynie zgodnie przyjmuje się przy tym, że posiadanie samoistne może być wykonywane przez większą liczbę osób i nie stanowi wówczas odrębnej kategorii posiadania. Dotyczy to sytuacji, gdy wobec jednej rzeczy kilka osób zachowuje się jak właściciele (współposiadanie). Posiadanie może stanowić składnik majątku wspólnego małżonków. Dopuszczalna jest również sytuacja, gdy władztwo faktyczne sprawują wspólnie zarówno właściciel, jak i osoby, wobec których właściciel ustąpił z woli władania co do całości prawa, w wyniku czego osoby niebędące właścicielami uzyskują przymiot samoistnych posiadaczy w zakresie praw odpowiadających prawu współwłaścicieli, tj. w odniesieniu do udziałów we współwłasności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt IV CSK 341/08, LEX nr 511006).
Osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym) - art. 6c ust. 1 u.p.r. Łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Jeżeli gospodarstwo rolne prowadzi w całości jedna z tych osób, nakaz płatniczy wystawia się na tę osobę (art. 6c ust. 2 u.p.r.).
Zauważyć trzeba, co podkreśla się w literaturze przedmiotu, że w przypadku podatnika posiadającego grunty rolne na terenie kilku gmin, nie można wydać nakazu płatniczego, w którym zostałby ustalony podatek od nieruchomości i podatek rolny od ich sumy. Jest to niedopuszczalne, mimo że grunty te wchodzą w skład gospodarstwa rolnego tego podatnika. Wynika to z brzmienia ww. art. 6c ust. 1, w którym stwierdza się jednoznacznie, że forma łącznego zobowiązania pieniężnego jest właściwa, o ile dotyczy podatków od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego należnych na terenie tej samej gminy.
W związku z tym, jeżeli grunty rolne znajdują się na terenie dwóch gmin, każda gmina dokonuje wymiaru podatków, uwzględniając wyłącznie te grunty czy budynki, które znajdują się na jej terytorium. Obowiązkiem organów podatkowych jest jednak zsumowanie powierzchni gruntów rolnych, którymi włada podatnik również w innych gminach dla ustalenia, czy spełniona jest norma obszarowa gospodarstwa rolnego. W tym przypadku granice gmin nie mają znaczenia (L. Etel, B. Pahl, M. Popławski [w:] L. Etel, B. Pahl, M. Popławski, Podatek rolny. Komentarz, LEX/el. 2021, art. 6(c).
Zważając na powyższe uregulowania należy uwypuklić, że decyzja podatkowa jest aktem, który w sposób jednostronny i władczy kształtuje prawa i obowiązki imienne oznaczonego adresata w indywidualnej sprawie podatkowej. Prawidłowe określenie przedmiotu opodatkowania obciąża organy podatkowe.
Trzeba zauważyć, co podkreślał organ II instancji, że wedle treści art. 21 ust. 1 P.g.k., podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.
W orzecznictwie sądów administracyjnych dość powszechnie przyjmowany jest pogląd, w świetle którego - stosownie do przywołanej regulacji - organ podatkowy nie może samodzielnie dokonywać klasyfikacji funkcji nieruchomości, lecz powinien odwołać się do odpowiednich zapisów ewidencji gruntów i budynków (por. m.in. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FPS 1/09 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że co do zasady o sposobie kwalifikacji gruntu (budynku), dla celów podatkowych w podatku od nieruchomości, nie tyle decyduje sposób rzeczywistego wykorzystania nieruchomości, ile jej funkcje wskazane w ewidencji gruntów i budynków.
Jednakże, na co również zwracał uwagę NSA, m.in. w uchwale z dnia 18 listopada 2013 r., sygn. akt II FPS 2/13, wskazana reguła bezwzględnego związania danymi ewidencyjnymi w pewnych przypadkach może zostać w ramach postępowania podatkowego podważona, bez potrzeby zmiany samej ewidencji.
Uwzględniając kryterium mocy wiążącej ewidencji gruntów i budynków dla wymiaru podatku od nieruchomości, zawarte w niej dane należy podzielić na dwie kategorie. Pierwszą z nich tworzą dane bezwzględnie wiążące organ podatkowy. Drugą kategorię stanowią natomiast dane o względnej mocy wiążącej, tj. takie, których zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być przy wymiarze podatku weryfikowana, przy zastosowaniu dopuszczalnych instrumentów procesowych (art. 180 § 1 w zw. z art. 194 § 3 O.p.). Do pierwszej grupy zaliczyć można dane ewidencyjne dotyczące przeznaczenia, funkcji, obszaru i granic działek gruntu, a także rodzaju zabudowy i powierzchni użytkowej położonych na tych gruntach budynków.
W tym miejscu powołać warto tezę z wyroku NSA z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 3935/13, którą w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Mianowicie dane o względnej mocy wiążącej, których zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być w pewnych - niejako wyjątkowych - sytuacjach przy wymiarze podatku weryfikowana (druga wskazana wyżej kategoria), przy zastosowaniu dopuszczalnych instrumentów proceduralnych. Może to mieć miejsce m.in. w sytuacji, gdy dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków pozostają w sprzeczności z danymi zamieszczonymi w innych rejestrach publicznych, których pierwszeństwo (przed danymi ewidencyjnymi) wynika z regulujących ich prowadzenie bezwzględnie obowiązujących przepisów, lub też w przypadku, gdy posłużenie się wyłącznie danymi ewidencyjnymi musiałoby się wiązać z pominięciem przepisów zawartych w ustawie podatkowej, mających wpływ na wymiar podatku (np. możliwe do zastosowania symbole ewidencyjne nie przewidują oznaczenia dla pewnych przedmiotów opodatkowania, wymienionych wprost w ustawie podatkowej).
W takiej sytuacji organ podatkowy zobligowany jest do pominięcia informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, sprzecznych z prawnie wiążącymi danymi innego rejestru publicznego lub tych danych ewidencyjnych, które wykluczają zastosowanie regulacji zawartych w ustawie podatkowej, mających znaczenie dla wymiaru podatku (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 458/16).
W orzecznictwie funkcjonuje również pogląd, że treść art. 21 P.g.k. nie pozwala na ustalenie właściciela nieruchomości w sposób wiążący. Podanie osoby, na której ciąży obowiązek podatkowy nie mieści się bowiem w pojęciu wymiaru podatku (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt II FSK 1489/09).
Przy tym podkreślenia wymaga, że to rzeczą organu podatkowego jest prawidłowe ustalenie przedmiotu opodatkowania.
W przypadku wątpliwości co do powyższego w niniejszej sprawie, które musiały się pojawić najpóźniej po analizie odwołania Skarżącej, obowiązkiem organu podatkowego było przeprowadzenie postępowania mającego na celu wyjaśnienie tych wątpliwości i ustalenie, czy Skarżąca z mężem jest, czy nie jest w posiadaniu gospodarstwa rolnego.
Tymczasem organ I instancji, w sposób zupełnie niezrozumiały dla Skarżącej, zmienił swoją dotychczasową praktykę wydając m.in. decyzję z dnia 10 lutego 2025 r., uzasadniając ww. decyzję dosłownie jednym zdaniem.
Z kolei organ II instancji de facto zignorował stanowisko Skarżącej, z którego wynika, że grunty pozyskane przez małżonków w 2004 r. i 2005 r. mogły być nabywane do ich majątku wspólnego wynikającego z ustawy. Organ odwoławczy nie zbadał podnoszonych przez Skarżącą w odwołaniu okoliczności, ograniczając się do stwierdzenia, że wymiar podatku ustalono zgodnie z informacją podatnika na formularzach IN-1 i IR-1 za 2022 r. oraz powołania się na związanie danymi z ewidencji gruntów i budynków. Organ II instancji zupełnie nie odniósł się również do podnoszonej w odwołaniu kwestii gruntów rolnych męża Skarżącej, które mają stanowić dopełnienie gospodarstwa rolnego małżonków.
W konsekwencji w postępowaniu tym doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p., które miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organy obu instancji zaniedbały działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy co do istotnych jej okoliczności. Takie działanie organów niewątpliwie uchybia również art. 121 O.p.
Co znamienne, organ II instancji dopuścił się w sprawie także naruszenia art. 123 § 1 w zw. z art. 200 O.p.
Stwierdzone przez Sąd naruszenia przepisów świadczą też o naruszeniu przez Kolegium określonej w art. 127 O.p. zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego.
Zasada ta jest zasadą konstytucyjną ustanowioną w art. 78 Konstytucji RP, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa.
Zasada dwuinstancyjności postępowania podatkowego stanowi konkretyzację przepisu art. 78 Konstytucji RP, a jednocześnie element szerszej zasady sprawiedliwości proceduralnej, która obejmuje dwa istotne elementy, a mianowicie obowiązek uzasadniania swoich rozstrzygnięć przez organy władzy publicznej oraz prawo do zaskarżania przez strony i uczestników postępowania rozstrzygnięć wydanych w pierwszej instancji, zagwarantowane w art. 78 Konstytucji (por. wyrok TK z dnia 14 czerwca 2006 r., sygn. akt K 53/05, OTK ZU 2006, nr 6A, poz. 66). Artykuł 78 Konstytucji stanowi bowiem także gwarancję obiektywnej i realnej kontroli instancyjnej, której celem jest zapobieganie pomyłkom i arbitralności w pierwszej instancji (por. wyrok TK z dnia 12 czerwca 2002 r., P 13/01, OTK ZU 2002, nr 4A, poz. 42, s. 564).
Skutki naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania są doniosłe. Wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności, obowiązującej w postępowaniu podatkowym, godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela. Z zasady dwuinstancyjności, określonej w art. 127 O.p., wynika obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w II instancji (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1267/15). Zasada dwuinstancyjności jest zrealizowana wtedy, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone.
Sąd zauważa, że gdyby organ odwoławczy w sposób prawidłowy wypełnił powyższe standardy i wnikliwie rozpoznał odwołanie Skarżącej, to powinien dojść do analogicznych jak Sąd spostrzeżeń, ponieważ wystarczyło poddać analizie akta sprawy przekazane przez organ I instancji i dostrzec, że Wójt nie sprostał nałożonym na niego obowiązkom i nie uzasadnił przekonująco przyjętego w decyzji przedmiotu opodatkowania.
W szczególności sam fakt, że Skarżąca składając w 2024 r. do organu odpowiednie formularze, grunt o powierzchni 590 m2 zawarła w informacji o nieruchomościach (IN-1), a nie o gruntach (IR-1), wobec pozostałych stwierdzonych okoliczności sprawy, nie może automatycznie przesądzać o nierolnym charakterze ww. gruntu.
Skoro organ II instancji nie przeprowadził prawidłowego, ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, oznacza to naruszenie zasady dwuinstancyjności określonej w art. 127 O.p. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 O.p. oraz w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.
Dlatego też w tym zakresie w ponownie prowadzonym postępowaniu organ podatkowy I instancji uzupełni zgromadzony materiał dowodowy. Rzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego jest konieczne do dokonania oceny, czy nieruchomości rolne Skarżącej i Jej męża stanowią w 2025 r. łącznie gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.r.
Z powołanych względów Sąd za przedwczesne uznał przesądzanie o wyniku postępowania podatkowego, ponieważ Sąd nie może zastępować organu podatkowego w rozstrzyganiu spraw podatkowych.
Podsumowując Sąd wskazuje, że stwierdzone braki w ustaleniach organów i zgromadzonym materiale dowodowym skutkują konkluzją, że decyzje organów obydwóch instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 122 i art. 187 § 1 O.p. i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu podatkowego I instancji.
Wyjaśniając zakres dokonanego uchylenia (zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji), Sąd wskazuje, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a, sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny legalności sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i nie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Ponieważ uchybienia wyżej wskazane dotyczą w większości zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia 10 lutego 2025 r., zasadne stało się uchylenie obydwóch decyzji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.
Przepis art. 200 P.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Kwotę zasądzonych kosztów postępowania w wysokości 100,00 zł stanowi kwota wpisu od skargi uiszczoną na podstawie przepisu § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 535).