d. niezawierającego wykazania przesłanki ustawowej - tj. że żądane dokumenty dotyczą zdarzeń mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość zobowiązań podatkowych bądź innych należności publicznoprawnych
e. naruszającego zasadę minimalizacji danych wynikającą z art. 5 ust. 1 lit. c RODO;
2. Naruszenie art. 45 ust. 1 u.k.a.s poprzez uznanie, że organ I instancji w treści uzasadnienia przedmiotowego postanowienia precyzyjnie i wyczerpująco wskazał okoliczności, z których wynika konieczność pozyskania przez organ żądanych informacji i dokumentów, stwierdzając iż "w ramach czynności analitycznych prowadzona jest weryfikacja prawidłowości zadeklarowanych przez podmioty podstaw opodatkowania w podatku od towarów i usług I podatku dochodowym", podczas gdy nie jest to ani precyzyjne ani wyczerpujące, a przede wszystkim nie spełnia przesłanki ustawowej, tj. nie wskazuje, że żądane dokumenty dotyczą zdarzeń mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość zobowiązań podatkowych bądź innych należności publicznoprawnych;
3. Naruszenie art. 45 ust. 2 u.k.a.s., poprzez żądanie Informacji, do których organ ma dostęp dysponując ustawowymi kanałami dostępu do danych bankowych i raportów operatorów płatności (m.in. w trybie STIR, JPK, informacji podatkowych od instytucji finansowych).
4. Naruszenie art. 45 ust. 3 u.k.a.s. poprzez wyznaczenie zbyt krótkiego (14-dnlowego) terminu na przygotowanie i przekazanie żądanych zestawień, mimo że ich opracowanie wymagałoby znacznych nakładów organizacyjnych i przetwarzania danych - czego ustawodawca nie dopuszcza w trybie art. 45 KAS.
Dodatkowo, postanowieniu organu II instancji Skarżąca zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenie zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i zasady zaufania do organów podatkowych (art. 120 Ordynacji podatkowej), poprzez skierowanie do Spółki żądania o charakterze nieograniczonym, masowym i potencjalnie obejmującym setki tysięcy transakcji, co wykracza poza niezbędny I racjonalny zakres czynności analitycznych.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżącą wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935 – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku zaś nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.
Równocześnie wskazać należy, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym w sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W sprawie niniejszej zaistniały warunki do rozpoznania skargi w trybie uproszczonym, przy czym sąd poruszając się w wyżej zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Problem prawny pojawiający się w rozpoznawanej sprawie dotyczy tego, czy organy podatkowe miały prawo żądać od Spółki opisanych w postanowieniu Naczelnika informacji (danych) na podstawie art. 45 ust. 1 u.k.a.s.
Jak wynika z treści tego przepisu, organy KAS w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10, 13-15, 17a i 20a, mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego, a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe.
Problematyka będąca osią sporu w niniejszej sprawie była przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, między innymi Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 324/22 (powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), którego tezy Sąd podziela i wykorzysta w dalszej części uzasadnienia.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że art. 45 ust. 1 u.k.a.s. w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2019 r. wskazywał, że organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6 i 8, mogą zbierać i wykorzystywać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość zobowiązania podatkowego lub należności celnych, oraz przetwarzać je w rozumieniu ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 922), a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe, także bez wiedzy i zgody osoby, której dane te dotyczą. Na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2354, dalej jako: ustawa zmieniająca) treść art. 45 ust. 1 u.k.a.s. uległa zmianie, na mocy art. 1 pkt 13 ustawy zmieniającej i została wcześniej przytoczona.
W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej wskazano, że celem nowelizacji była zmiana regulacji ustawowych w związku z potrzebą udoskonalenia przepisów dotyczących procedur, zakresu zadań KAS oraz doprecyzowanie regulacji odnoszących się do zatrudnienia w KAS i pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej (VIII kadencja - druk sejm. nr 2905). W poprzedniej wersji art. 45 ust. 1 ustawy o KAS uprawniał organ do "zbierania i wykorzystywania" wskazanych w tym przepisie informacji oraz ich "przetwarzania", natomiast po nowelizacji cytowany przepis uprawnia organy KAS tylko do "przetwarzania" wskazanych informacji. Zmianę przepisu należy zatem potraktować jako zmianę doprecyzowującą kompetencje organów KAS w zakresie możliwości żądania udostępnienia (udzielenia) przez stronę informacji i granic obowiązku udostępnienia dokumentów zawierających informacje.
Sposób interpretacji art. 45 ust. 1 u.k.a.s. determinuje okoliczność, że zawarta w nim norma ma charakter normy kompetencyjnej. Przepisy kompetencyjne, przyznające organom administracji publicznej określone uprawnienia i obowiązki, wymagają ścisłej wykładni. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta znajduje wyraz w przepisach proceduralnych, m.in. w zasadzie praworządności i legalności zawartej w art. 120 O.p. Oznacza to, że organ administracji publicznej w obrębie przyznanych mu zadań publicznoprawnych powinien realizować swoje kompetencje na podstawie upoważnienia ustawowego i ściśle w granicach w tym upoważnieniu określonych. Wszelkie wątpliwości co do istnienia lub zakresu upoważnienia ustawowego należy interpretować jako brak przyznanego ustawą umocowania organu do działania. Nie jest dopuszczalne domniemywanie kompetencji organu ani ich rozszerzenie w drodze wykładni normy kompetencyjnej.
Przepis art. 45 ust. 1 u.k.a.s. dotyczy szczególnej formy działania organu, umożliwiając mu przetwarzanie określonych informacji i żądanie udostępnienia dokumentów zawierających określone informacje, a korzystanie z tej formy obwarowane jest ograniczeniami. Podstawowe ograniczenie wynika z samego faktu, że organ określone tym przepisem zadania realizuje poza jakimkolwiek postępowaniem (czynności sprawdzające, kontrole, postępowanie podatkowe). Należy zatem uznać, że na podstawie tego przepisu organ nie ma uprawnień do podejmowania czynności, które są właściwe i zastrzeżone dla prowadzenia sformalizowanego postępowania. Skoro jest to szczególny tryb, to także szczególne warunki ciążą na organie. Nie można zatem tego przepisu rozumieć jako przepisu przyznającego organowi te same uprawnienia, jakie ma organ w postępowania jurysdykcyjnym, gdyż prowadziłoby to do nieuzasadnionego obejścia tych przepisów i wszystkich formalnoprawnych rygorów w nich przewidzianych.
W konsekwencji nie jest dopuszczalna sytuacja, kiedy organ zbiera materiały dowodowe jeszcze przed wszczęciem jakiegokolwiek postępowania i to pod rygorem kary pieniężnej. Należy podkreślić, że w art. 45 ust. 1 u.k.a.s. prawodawca wskazuje wyłącznie na "informacje". W praktyce taki sposób działania "poza postępowaniem", mógłby prowadzić do pozbawienia strony postępowania jej praw procesowych. Z kolei jeżeli organ wszczął już postępowanie wobec innego podmiotu, to ma możliwość pozyskiwania dowodów na potrzeby tego postępowania również od innych osób (np. świadków), ale następuje to również z zachowaniem reguł i gwarancji sformalizowanego postępowania jurysdykcyjnego.
W ocenie Sądu, dokonując wykładni art. 45 ust. 1 u.k.a.s. należy wziąć również pod uwagę, że przepis ten został wprowadzony w celu umożliwienia organom uzyskania informacji o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość m.in. zobowiązań podatkowych w sposób "odformalizowany" (organ nie sporządza żadnej dokumentacji, np. protokołu) i szybszy (to organ wyznacza termin, w którym mają zostać udostępnione informacje). Jednocześnie z założenia żądanie informacji na podstawie powyższego przepisu ma być mniej uciążliwe dla strony niż np. kontrola celno-skarbowa lub kontrola podatkowa. Istotne znaczenie ma również okoliczność, że udzielenie informacji ma nastąpić nieodpłatnie (art. 45 ust. 3 u.k.a.s.), a więc koszty z tym związane w całości ponosi strona. Zebranie informacji żądanych przez organ nie powinno zatem być czasochłonne, a także nie powinno wymagać od strony przetwarzania posiadanych informacji w celu uzyskania informacji żądanych przez organ.
W ocenie Sądu Naczelnik nie wezwał Spółki o przedłożenie danych dotyczących posiadanych informacji (które mógłby zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 45 ust. 1 "przetwarzać"), lecz przez wezwanie próbował gromadzić materiał dowodowy, co jest właściwe dla postępowania jurysdykcyjnego, natomiast nie jest dopuszczalne na podstawie art. 45 ust. 1 u.k.a.s. Wyraźnie bowiem wskazano w uzasadnieniu postanowienia Naczelnika, że pozyskane informacje posłużą do weryfikacji poprawności rozliczeń podatkowych poszczególnych podmiotów po otrzymaniu dokumentów od Spółki. Z tego wynika, że zasadniczym celem Naczelnika było jednak pozyskanie materiału dowodowego, który następnie mógłby zostać wykorzystany w sformalizowanych postępowaniach prowadzonych wobec podmiotów korzystających z aplikacji Spółki co do których ma dane na podstawie informacji przedłożonych przez Spółkę i te n/n podmioty m.in. w ramach JPK czy deklaracji CIT/PIT. W ocenie Sądu nie temu jednak służy regulacja zawarta w powyższym przepisie.
Ponadto wskazać należy, że jak już wcześniej wspomniano, będący podstawą materialnoprawną zaskarżonego postanowienia art. 45 ust. 1 u.k.a.s. jest przepisem kompetencyjnym, określającym organ właściwy m.in. do występowania do podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe. Przepis ten nie zawiera jednak przesłanek kreujących obowiązek podmiotów, adresatów wystąpienia, do sporządzania, czy gromadzenia dokumentów. Jakkolwiek art. 45 u.k.a.s. jest zatytułowany "Obowiązek udostępnienia dokumentów i informacji", w sensie materialnoprawnym takiego obowiązku nie nakłada na adresata wezwania. Jego treść zawiera jedynie upoważnienie dla organów KAS, których działanie określono co do formy, zaskarżalnym postanowieniem (ust. 3 i 6). W tym przypadku nałożenie obowiązku na Spółkę jest tworzeniem prawa (obowiązku) w postaci indywidualnej i pozostaje w przestrzeni jurysdykcji administracyjnej (podatkowej), co oznacza konieczność wskazania normy prawa materialnego ustanowionego przez prawodawcę, jako podstawy konkretnego obowiązku adresata, tak do przedmiotu jak i podmiotu. W zaskarżonym postanowieniu takiej normy nie wykazano. Organ na żadnym etapie postępowania nie wykazuje materialnoprawnej podstawy obowiązku Spółki tworzenia czy gromadzenia konkretnych dokumentów o które została wezwana.
Z normy zawartej w art. 45 ust. 1 u.k.a.s. nie można wyprowadzić nałożenia na podmiot będący adresatem wezwania obowiązku wykonywania określonych czynności związanych z przetwarzaniem danych, sporządzania zestawień, czy też podejmowania innych czynności, aby uczynić zadość wezwaniu. Nawet zatem gdyby uznać, że spełnione zostały przesłanki z tego przepisu do przedłożenia określonych danych, Spółka byłaby zobowiązana to uczynić, gdyby danymi tymi dysponowała. Tymczasem, aby uczynić zadość wezwaniu Naczelnika, Spółka byłaby zobligowana do wykonania szeregu pracochłonnych czynności polegających na przygotowaniu zestawienia nieistniejącego w momencie dokonania wezwania. Nie byłaby on w związku z tym zobowiązania do "udostępnienia dokumentów zawierających informacje" o czym stanowi art. 45 ust. 1 u.k.a.s., lecz do dokonania całego zespołu czynności, których końcowym efektem, byłoby powstanie dokumentu, którego zażądał Naczelnik. Takiej kompetencji dla organu podatkowego nie można jednak wyprowadzić z treści analizowanego przepisu.
W konsekwencji Naczelnik nie tyle żądał "przekazania dokumentów", co podjęcia przez Spółkę czynności, których końcowym efektem byłoby dopiero przedłożenia żądanego dokumentu. Do nałożenia takiego obowiązku nie jest jednak wystarczająca kompetencja przyznana organom podatkowym w art. 45 ust. 1 u.k.a.s.
Zgodzić należało się także z zarzutem, że wyznaczony przez Naczelnika termin był zbyt krótki na przygotowanie i przekazanie żądanych zestawień z czego nolens volens organ zdawał sobie sprawę od samego początku. Podkreślić zaś należy, że przekazanie informacji żądanych przez organ podatkowy nie powinno być czasochłonne, a także nie powinno wymagać od strony przetwarzania posiadanych informacji w celu uzyskania informacji żądanych przez organ.
Z tych wszystkich powodów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora zaś w oparciu o art. 135 p.p.s.a., uchyleniu podlegało postanowienie Naczelnika o czym orzeczono jak w punkcie I sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie II na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis od skargi.
Jednocześnie ponieważ w sprawie zaistniała różnica (nadpłata) między kwotą kosztów pobranych (uiszczono 200 zł tytułem wpisu od skargi) a kosztami należnymi (100 zł) wynikającymi z §2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U.2021.535) więc na podstawie art. 225 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie III sentencji.