Uzasadnienie
I SA/Lu 263/26
UZASADNIENIE
Zaskarżoną interpretacją indywidualną z 15 maja 2026 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, po rozpoznaniu wniosku S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. (strona, spółka, skarżąca), uznał stanowisko spółki w zakresie skutków prawnych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób prawnych za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu zaskarżonego aktu wskazano, że skarżąca w opisie stanu faktycznego wskazała, że jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych i podlega opodatkowaniu w Polsce od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania (jest rezydentem podatkowym w Polsce). Działa w ramach grupy podmiotów powiązanych zajmującej się m.in. produkcją i sprzedażą wyrobów alkoholowych. Rokiem rachunkowym i podatkowym spółki jest okres od 1 października do 30 września. W skład grupy wchodzą/wchodziły m.in.: podmiot czeski, który podobnie jak skarżąca zajmuje się produkcją i sprzedażą wyrobów alkoholowych oraz podmiot niemiecki, który na moment realizacji zdarzenia, o którym mowa we wniosku, należał do grupy i był destylarnią - produkował alkohol rektyfikowany na rzecz skarżącej i podmiotu czeskiego. Alkohol rektyfikowany stanowi surowiec do dalszej własnej produkcji obu tych podmiotów.
Sprzedaż alkoholu do skarżącej i spółki czeskiej odbywała się na podstawie umowy wewnątrzgrupowej I. zawartej w 2018 r. Na podstawie tej umowy podmiot niemiecki pełnił funkcję producenta kontraktowego (contract manufacturer), tj. wytwarzał alkohol zgodnie ze specyfikacjami otrzymanymi od skarżącej i spółki czeskiej. Specyfikacje te mogły być zmieniane przez te podmioty. Wielkość i harmonogram produkcji wynikały z prognoz i zamówień. Podmiot niemiecki nie posiadał praw do receptur - prawa te należały do skarżącej i podmiotu czeskiego. Podmiot niemiecki nie prowadził innych funkcji operacyjnych, komercyjnych ani strategicznych na rzecz grupy. Ponadto nie obsługiwał on również innych klientów. Funkcjonował faktycznie jako zakład produkcyjny dedykowany wyłącznie na potrzeby grupy i nie posiadał realnych perspektyw i zasobów do dywersyfikacji działalności. Wynagrodzenie tego podmiotu było kalkulowane według metody odkosztowej - na podstawie ponoszonych bezpośrednich i pośrednich kosztów związanych z produkcją i sprzedażą alkoholu powiększonych o narzut zysku w wysokości 5%. Model rozliczeń zakładał mechanizm ex post: w trakcie roku podatkowego stosowano koszty budżetowane, a po zakończeniu roku strony dokonywały korekt, aby zapewnić zgodność rozliczeń z formułą odkosztową (baza kosztowa + narzut 5%). W przypadku, gdy rzeczywista rentowność za dany rok podatkowy była inna od założonej, strony dokonywały korekty cen transferowych (true-up) w celu wyrównania poziomu rentowności podmiotu niemieckiego do poziomu docelowego. Rynkowy charakter modelu koszty plus 5% narzutu zysku był weryfikowany w dokumentacji i analizie cen transferowych sporządzanych dla transakcji dostawy surowca.
W 2024 r. skarżąca uruchomiła własną destylarnię w Polsce i zaczęła korzystać z wytworzonego w niej alkoholu rektyfikowanego. Budowa własnej destylarni stanowiła strategiczną inwestycję, która miała na celu trwałe uniezależnienie spółki od dostawców rektyfikatu, poprawę efektywności kosztowej oraz integrację kluczowych procesów produkcyjnych w ramach krajowej struktury operacyjnej. Nowa destylarnia umożliwia produkcję alkoholu rektyfikowanego w wolumenach pokrywających zapotrzebowanie skarżącej i podmiotu czeskiego co sprawiło, że kontynuowanie równoległej współpracy z podmiotem niemieckim stało się ekonomicznie nieuzasadnione. W tych okolicznościach skarżąca i podmiot czeski zdecydowały o zakończeniu współpracy.
W konsekwencji, grupa podjęła decyzję o zakończeniu produkcji przez podmiot w Niemczech w grudniu 2024 r. Następnie, w okresie od stycznia do września 2025 r. podmiot ten prowadził czynności likwidacyjne, obejmujące w szczególności stopniowe wygaszanie operacji, redukcję zatrudnienia, demontaż infrastruktury produkcyjnej oraz czynności porządkowe i administracyjne związane z zakończeniem działalności.
W związku z zakończeniem współpracy z podmiotem niemieckim, skarżąca oraz podmiot czeski i podmiot niemiecki zawarli umowę Termination Agreement. Na jej podstawie strony potwierdziły wygaśnięcie I. z dniem 30 września 2025 r. oraz dokonały rozliczenia końcowego z tytułu współpracy (true-up) za lata podatkowe 2023/2024 i 2024/2025. Rozliczenie końcowe zostało skalkulowane w taki sposób, aby podmiot niemiecki miał pokryte wszystkie koszty bezpośrednio związane z produkcją alkoholu rektyfikowanego na rzecz skarżącej i spółki czeskiej (w tym koszty ogólne, koszty bieżące i koszty utrzymania zakładu produkcyjnego) i uzyskał z tego tytułu narzut zysku w wysokości 5% (zgodnie z dotychczasowym modelem współpracy); miał pokryte koszty nadzwyczajne związane z zamknięciem swojego zakładu produkcyjnego, odpisy aktualizujące wartość środków trwałych, koszty odpraw oraz wszelkie koszty doradcze dotyczące procesu zamknięcia; jako koszty nadzwyczajne - zostały rozliczone bez narzutu zysku; mógł uwzględnić w nim odwrócenie strat z tytułu utraty wartości aktywów trwałych lub rozwiązanie rezerw utworzonych wcześniej na przewidywane straty zmniejszające należności. Strony uzgodniły, że takie rozliczenie końcowe stanowi pokrycie kosztów poniesionych przez podmiot niemiecki w związku z zaprzestaniem składania przez skarżącą i podmiot czeski zamówień oraz zakończeniem produkcji na ich rzecz. Sposób kalkulacji true-up i jego wysokość stanowi zatem finalne rozliczenie z tytułu zakończenia współpracy.
Jednocześnie, udziały w podmiocie niemieckim zostały zbyte przez grupę na rzecz niepowiązanego podmiotu trzeciego.
Łączna kwota rozliczenia końcowego true-up została alokowana pomiędzy skarżącą i podmiot czeski proporcjonalnie do wolumenów alkoholu nabywanego przez każdy z tych podmiotów odpowiednio w roku 2023/2024 i 2024/2025. Kwoty rozliczenia końcowego true-up przypadające na skarżącą zostały udokumentowane wystawionymi przez podmiot niemiecki: fakturą za rok 2023/2024 (zwiększenie kosztów zakupu alkoholu) oraz notą kredytową za rok 2024/2025 (zmniejszenie kosztów zakupu). Spółka ujęła zarówno fakturę, jak i notę kredytową w księgach rachunkowych za rok 2024/2025.
Termination Agreement przewidywała dodatkowo możliwość dokonania dalszych korekt rozliczeń do dnia 31 grudnia 2025 r. (w praktyce dotychczas ich nie przeprowadzono, z uwagi na brak zmian w kosztach przyjętych do kalkulacji).
W tych realiach skarżąca postawiła do rozstrzygnięcia organu interpretacyjnego następujące pytania:
1. czy koszty poniesione przez skarżącą w związku z rozliczeniem końcowym true-up za lata 2023/2024 i 2024/2025 opisanym w stanie faktycznym stanowią dla niej koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.;
2. czy koszty rozliczenia końcowego true-up za lata 2023/2024 i 2024/2025 opisanego w stanie faktycznym stanowią korektę cen transferowych w rozumieniu art. 11e u.p.d.o.p.;
3. w przypadku odpowiedzi negatywnej na pytanie 2, czy wskazane koszty stanowią koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami (koszty pośrednie) potrącalne zgodnie z art. 15 ust. 4d-4e u.p.d.o.p. oraz czy - w świetle faktu ujęcia księgowego w 2024/2025 r. - są potrącalne podatkowo w 2024/2025 r.
W ocenie spółki, opisane w stanie faktycznym koszty poniesione przez nią na rzecz podmiotu niemieckiego w związku z rozliczeniem końcowym true-up za lata 2023/2024 i 2024/2025 i zakończeniem współpracy, stanowią koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Nie ulega wątpliwości, że w analizowanym stanie faktycznym koszty rozliczenia końcowego true-up zostały poniesione i mają charakter definitywny - wynikają z końcowego rozliczenia współpracy w zakresie produkcji i dostaw alkoholu rektyfikowanego. Rozliczenie końcowe true-up ma charakter ekonomicznego rozliczenia dotychczasowego modelu współpracy. Działalność podmiotu niemieckiego była w pełni determinowana prognozami, zamówieniami i specyfikacjami przekazywanymi przez skarżącą i podmiot czeski. Podmiot niemiecki ponosił jedynie ograniczone ryzyko rynkowe i nie posiadał potencjału do dywersyfikacji działalności. Zgodnie z przyjętym odkosztowym modelem współpracy, skarżąca i podmiot czeski byli zobowiązani do pokrywania kosztów związanych z działalnością produkcyjną podmiotu niemieckiego. W tym kontekście, to decyzja o rozpoczęciu produkcji alkoholu rektyfikowanego w nowo otwartej destylarni w Polsce doprowadziła do zakończenia współpracy z podmiotem niemieckim, a co za tym idzie w dalszej kolejności do zamknięcia zakładu produkcyjnego oraz powstania po stronie podmiotu niemieckiego kosztów związanych z likwidacją tego zakładu. Poniesienie przez skarżącą kosztów rozliczenia końcowego true-up było zatem działaniem racjonalnym, ukierunkowanym na zabezpieczenie źródła przychodów poprzez przebudowę modelu produkcyjnego i integrację procesów w ramach własnej destylarni. Inwestycja w zakład w Polsce oraz zakończenie współpracy stanowiły niewątpliwie element długoterminowej strategii mającej na celu zapewnienie ciągłości dostaw surowca, kontroli nad całym procesem produkcyjnym oraz poprawy efektywności kosztowej. Dlatego, w ocenie strony, poniesione koszty związane z zakończeniem poprzedniego modelu operacyjnego polegającego na współpracy z podmiotem niemieckim są bezpośrednio powiązane z utrzymaniem możliwości wytwórczych skarżącej i w rezultacie mają charakter kosztów zabezpieczających źródło przychodów podatkowych, a w efekcie powinny stanowić koszty uzyskania przychodów spółki. Są one gospodarczo uzasadnione i pozostają w związku z prowadzoną działalnością spółki, dotyczą bowiem zabezpieczenia dostaw kluczowego surowca oraz zmiany modelu w sposób umożliwiający dalsze efektywne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Przyjęty mechanizm kalkulacji rozliczenia końcowego true-up miał charakter minimalizujący obciążenie (rozliczenie oparte na kosztach rzeczywiście poniesionych przez podmiot niemiecki). Koszty rozliczenia końcowego true-up nie są również objęte wyłączeniami z art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p.
Zdaniem organu, takie stanowisko spółki nie jest prawidłowe. Jak podkreślono, każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej analizie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach należy natomiast zbadać istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem kosztu a powstaniem przychodu ze źródła przychodu lub realną szansą powstania przychodu podatkowego, bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła jego uzyskiwania. Dla kwalifikacji prawnej danego kosztu istotne znaczenie ma więc cel, w jakim został poniesiony. Wydatek zostanie uznany za koszt uzyskania przychodów, jeżeli pomiędzy jego poniesieniem, a powstaniem, zwiększeniem bądź też możliwością powstania przychodu istnieje związek przyczynowy. Aby wydatek poniesiony przez podatnika stanowił dla niego koszt uzyskania przychodu, musi spełnić następujące warunki: musi być poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi on zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią kosztu uzyskania przychodu podatnika wydatki, które zostały poniesione na działalność podatnika przez osoby inne niż podatnik), być definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona, pozostawać w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą, być poniesiony w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów lub wpływu na wielkość osiągniętych przychodów, zostać właściwie udokumentowany, nie może znajdować się w grupie wydatków, których nie uważa się za koszty uzyskania przychodów zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Związek przyczynowy pomiędzy poniesieniem wydatku a osiągnięciem przychodu bądź zachowaniem lub zabezpieczeniem jego źródła należy oceniać indywidualnie w stosunku do każdego wydatku. Z oceny tego związku powinno wynikać, że poniesiony wydatek obiektywnie może przyczynić się do osiągnięcia przychodu bądź służyć zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów. Podatnik oceniając związek wydatku z prowadzoną działalnością gospodarczą winien zakładać, że dany koszt może obiektywnie przyczynić się do osiągnięcia przychodu. Ponadto, należy mieć na względzie, że podatnik uznając wydatek za koszt uzyskania przychodu odnosi ewidentne korzyści, ponieważ o ten koszt zmniejsza podstawę opodatkowania. Na nim więc spoczywa ciężar udowodnienia, że określony wydatek jest kosztem uzyskania przychodu. Z kolei, katalog wyłączeń z kategorii kosztów uzyskania przychodów zawarty w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. ma charakter zamknięty.