Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 13 marca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy, organ), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r., poz. 111; dalej także: o.p.), po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej: skarżąca, strona, podatnik), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chełmie (dalej: Naczelnik, organ pierwszej instancji) z 4 października 2024 r., znak: 0604-SPM.4104.293.2022, ustalającą skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn w kwocie 5.611 zł.
Jak wskazał organ, Naczelnik ustalił ww. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn uznając, że w drodze dziedziczenia po R. J. (dalej: osoba zmarła) skarżąca nabyła:
1. udział 1/8 w nieruchomości składającej się z działek nr ewid. [...], [...], [...], [...] i [...], stanowiących grunty orne, o łącznej pow. 0,5816 ha, położonych w C. przy drodze polnej od ul. [...] przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...] [...], dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; wartość udziału – 5.089 zł;
2. udział 1/8 w nieruchomości składającej się z działki nr ewid. 186/2, stanowiącej tereny zurbanizowane przeznaczone pod zabudowę, o pow. 0,1337 ha, położonej w C. przy al[...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] wartość udziału – 23.115 zł;
3. udział 1/16 w nieruchomości składającej się z działek nr ewid. [...] i [...], stanowiących łąki trwałe, o łącznej pow. 0,5073 ha, położonych w C. przy ul. [...], dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; wartość udziału – 6.341,00 zł;
4.udział 1/8 w środkach pieniężnych zgromadzonych w depozycie – 4.580 zł.
Utrzymując w mocy decyzję Naczelnika, Dyrektor wyjaśnił, że okres przedawnienia, na który powołuje się strona, zgodnie z art. 70 § 1 o.p., wynosi 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Termin płatności podatku został określony w decyzji Naczelnika z 4 października 2024 r., zgodnie z którą zobowiązanie podatkowe należy zapłacić w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, co nastąpiło 16 października 2024 r. Termin przedawnienia zobowiązania upłynie zatem najwcześniej 31 grudnia 2029 r. Zdaniem organu, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie było podstaw do zaliczenia przez organ pierwszej instancji hipoteki wpisanej do księgi wieczystej o numerze [...] do ciężarów obciążających spadek. Z księgi tej wynika, że hipoteka obciąża jedynie udział należący do M. N.. Nie istnieje w tym przypadku hipoteka łącznej, która obciążałaby także udział należący do osoby zmarłej. Organ nie zgodził się też z zarzutami strony dotyczącymi wadliwej oceny przez Naczelnika operatu szacunkowego z 6 czerwca 2024 r. sporządzonego przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego. Biegły wskazał prawidłowo podstawę prawną operatu oraz wyczerpująco przeanalizował wszystkie okoliczności mające wpływ na ustalenie wartości odziedziczonego przez stronę udziału w działce nr [...]. Jak ocenił Dyrektor, zastosowana przez biegłego metoda i procedura szacowania, przeprowadzona analiza rynku i jej wynik (s. 18 operatu) oraz obliczenie wartości wycenionego udziału w nieruchomości (s. 22-23 operatu) są prawidłowe, starannie uzasadnione, zgodne z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Dodatkowo niezasadność zarzutów strony potwierdza pismo biegłego z 28 stycznia 2025 r.
Podsumowując organ wskazał, że nabycie przez skarżącą spadku po osobie zmarłej (siostrze ciotecznej ojca strony) w 1/8 części, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. (dalej: Sąd Rejonowy), prawomocnym od 4 października 2022 r., podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej. W sprawie nie wystąpiły okoliczności uprawniające stronę do skorzystania z ulg lub zwolnień przewidzianych w art. 4 i 16 u.p.s.d. W związku z tym, że łączna wartość nabytych rzeczy (praw majątkowych) wynosiła 39.125 zł, a stronie nie przysługiwały żadne zwolnienia, podstawa opodatkowania (czysta wartość rzeczy lub praw majątkowych) wyniosła 39.125 zł, a podatek należny – 5.611 zł.
W skardze i w piśmie procesowym z 8 sierpnia 2025 r. (data złożenia) skarżąca zarzuciła organowi:
1. naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2024 r. poz. 1837, dalej: u.p.s.d., ustawa) poprzez błędne ustalenie wartości spadku;
2. niezbadanie treści ksiąg wieczystych nr [...] i [...], w tym ich działów III i IV, na okoliczność istnienia wpisu hipotek na dzień nabycia spadku oraz błędne "przyjęcie" postanowienia Sądu Rejonowego z 20 czerwca 2023 r., sygn. akt [...], o sprostowaniu usterki wpisu do księgi wieczystej;
3. błędne zastosowanie przez biegłego rzeczoznawcę rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U. z 2023 r. poz. 1832; dalej: rozporządzenie MRiT z 5 września 2023 r.), które weszło w życie 9 września 2023 r., gdyż biegły miał obowiązek ocenić wartość spadku na dzień powstania obowiązku podatkowego – 4 października 2022 r.;
4. błędne przyjęcie ustaleń biegłego rzeczoznawcy z operatu szacunkowego.
W związku z tym strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.
Strona podnosiła, że zaskarżoną decyzję wydano mimo upływu 31 grudnia 2023 r. pięcioletniego okresu przedawnienia. Zdaniem strony, organ błędnie ustalił wartość udziału w nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdyż oparł się na wadliwym operacie szacunkowym, w którym biegły błędnie zastosował metodę porównawczą. Wynika to z tego, że działka nr [...] jest przeznaczona częściowo pod drogi i zieleń, a zgodnie z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego, taka nieruchomość nie podlega swobodnemu obrotowi, w związku z czym nie istnieją w obrocie nieruchomości podobne. W opinii strony, organ odwoławczy błędnie uznał, że sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy jest dokumentem urzędowym, przez co przyznał operatowi szczególną moc dowodową i przyjął bezrefleksyjnie określoną w nim wartość udziału w nieruchomości. Organ nie dostrzegł, że operat szacunkowy został oparty na błędnej podstawie prawnej, gdyż biegły powołał w operacie przepisy rozporządzenia MRiT z 5 września 2023 r. Zdaniem strony, organ błędnie nie zaliczył do ciężarów spadku hipoteki łącznej wpisanej w księdze wieczystej nr [...], która obciąża w równym stopniu każdy z udziałów własności nieruchomości. Organ nie miał podstaw, aby uwzględnić treść ww. postanowienia Sądu Rejonowego z 20 czerwca 2023 r. o sprostowaniu usterki wpisu do księgi wieczystej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem m.in. dziedziczenia.
Obowiązek podatkowy w tym przypadku ciąży na osobie, która nabyła w drodze dziedziczenia własność rzeczy i praw majątkowych (art. 5 u.p.s.d.).
Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy, jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.
W myśl art. 7 ust. 1 u.p.s.d., podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpi ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmuje się stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a odszkodowanie za ubytek należne z tytułu ubezpieczenia wlicza się do podstawy wymiaru.
W świetle art. 9 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 14 ust. 1-3 ustawy, opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 4 902 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona – tak jak skarżąca – do III grupy podatkowej. Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca, przy czym zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe. Przy tym, do grupy I zalicza się: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów, a do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych. Z uwagi na stosunek skarżącej do osoby zmarłej, nie jest ona osobą wymienioną wyżej (w grupie I bądź II), zatem zaliczyć ja należy do grupy III – innych nabywców (spadkobierców).
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy, podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku. Od nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej podatek wynosi: 12% do kwoty 10.278 zł; 1.233,40 zł i 16% od nadwyżki ponad 10.278 zł w zakresie kwot ponad 10.278 zł do 20.556 zł; 2.877,90 zł i 20% od nadwyżki ponad 20.556 zł. Natomiast art. 15 ust. 3 ustawy stanowi, że przy ustalaniu wysokości podatku przyjmuje się kwoty wartości rzeczy i praw majątkowych określone w art. 4 ust. 1 pkt 5 i w art. 9 ust. 1 oraz skale podatkowe określone w ust. 1 obowiązujące w dniu powstania obowiązku podatkowego, z zastrzeżeniem niemającym zastosowania w niniejszej sprawie.
Jak trafnie wyjaśniono w zaskarżonej decyzji, przepisy Ordynacji podatkowej rozróżniają pojęcie obowiązku i zobowiązania podatkowego. Obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach (art. 4 o.p.). Zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonych w przepisach prawa podatkowego (art. 5 o.p.). Obowiązek podatkowy powstaje z mocy prawa, w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Dla jego powstania nie ma zatem znaczenia wola podatnika ani działanie organu podatkowego. Zachowanie podatnika może zaś mieć znaczenie dla powstania zobowiązania podatkowego, które stanowi konkretyzację obowiązku podatkowego. Konkretyzacji podlega wysokość, miejsce i termin zapłaty podatku. Treścią tego zobowiązania jest obowiązek zapłaty podatku na rzecz wierzyciela podatkowego (zob. A. Mariański, Komentarz do art. 21 i art. 68, [w:] A. Mariański (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2023; J. Rudowski, Komentarz do art. 21 i art. 68, [w:] S. Babiarz, B. Dauter, W. Gurba, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, A. Olesińska, J. Rudowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2024). Obowiązek podatkowy wyprzedza powstanie zobowiązania podatkowego. W konsekwencji zobowiązanie podatkowe nie zaistnieje w sytuacji, gdy nie powstał obowiązek podatkowy.