Nadto skoro podatnik był spółką holdingową - jego celem było powiększanie udzielanego mu kapitału (poprzez rozwój biznesu i skali płatnika jak i innych podmiotów zależnych), jak również pozyskanie zaufania samych inwestorów w celu ewentualnego otrzymania dodatkowych środków na zwiększenie działalności inwestycyjnej (np. zakup innych spółek - jak M. S.r.o., czy rozwój parku maszynowego).
Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego odnośnie do posiadania niskiego kapitału zakładowego i wysokiego agio. Wyjaśniła, że posiadanie wysokiego agio (nadwyżki ponad wartość nominalną udziału) w stosunku do kapitału zakładowego jest praktyką powszechnie akceptowaną i legalną biznesowo. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby obejmować udziały po cenie wyższej od wartości nominalnej. Powstała w ten sposób nadwyżka tworzy kapitał zapasowy spółki, a dokładniej jego część określaną jako agio. W celu zapewnienia elastyczności finansowej, spółki często decydują się na utrzymanie kapitału zakładowego na niskim poziomie, jednocześnie gromadząc środki poprzez obejmowanie udziałów po cenie przewyższającej ich wartość nominalną, co skutkuje powstaniem agio. Taka struktura kapitału nie ma jednak żadnego wpływu na niezależność Spółki, jej zdolność do samodzielnego podejmowania decyzji ani na status rzeczywistego właściciela otrzymanych dywidend czy innych należności.
Ponadto Spółka podkreśliła, że charakter jej działalności nie uzasadnia posiadania istotnej substancji majątkowo-osobowej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga nie jest usprawiedliwiona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa
Główne punkty sporu w sprawie stanowi różnica stanowisk między organem i podatnikiem co do istotności statusu rzeczywistego właściciela należności z tytułu dywidendy dla zastosowania zwolnienia od zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. oraz stawek tego podatku na podstawie art. 10 ust. 2 UPO, a także – jeżeli przyjąć, że cecha rzeczywistego właściciela jest istotna – czy w okolicznościach faktycznych sprawy podatnik posiadał taki status w stosunku doi dywidendy wypłaconej prze płatnika.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.p.d.o.p., podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W stosunku do niektórych przychodów uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podmioty zagraniczne, obowiązek potrącenia podatku spoczywa na podmiocie polskim dokonującym wypłaty należności będącej źródłem tego przychodu. Takie rodzaje przychodów zostały określone m.in. w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. Stosownie do tego przepisu, podatek dochodowy od określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1 przychodów z dywidend oraz innych przychodów (dochodów) z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustala się w wysokości 19% uzyskanego przychodu (dochodu).
Ustawą z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2193), od 1 stycznia 2019 r. wprowadzone zostały zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2019 r. w zakresie zadań płatnika (art. 26 u.p.d.o.p.). Obowiązki płatnika, w przypadku, gdy wypłaty należności z tytułu wskazanego w art. 22 ust. 1 nie przekraczają w roku podatkowym na rzecz tego samego podatnika łącznie kwoty 2 000 000,00 zł, uregulowane zostały w art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p., z kolei w przypadku przekroczenia kwoty 2 000 000,00 zł - obowiązki płatnika uregulowane zostały w art. 26 ust. 2e u.p.d.o.p.
W myśl art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p., osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych m.in. w art. 22 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b, 2d i 2e, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji. Przy weryfikacji warunków zastosowania stawki podatku innej niż określona w art. 22 ust. 1, zwolnienia lub warunków niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności. Przy ocenie dochowania należytej staranności uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez płatnika oraz powiązania w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 5 płatnika z podatnikiem.
Z kolei w myśl art. 26 ust. 2e u.p.d.o.p., jeżeli łączna kwota należności wypłacanych z tytułów wymienionych w art. 22 ust. 1 na rzecz podmiotu powiązanego przekroczyła w roku podatkowym obowiązującym u wypłacającego te należności łącznie kwotę 2 000 000,00 zł na rzecz tego samego podatnika, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami są obowiązane jako płatnicy pobrać, z zastrzeżeniem ust. 2g, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat według stawki podatku określonej w art. 22 ust. 1 od nadwyżki ponad kwotę 2 000 000,00 zł: 1) z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e; 2) bez możliwości niepobrania podatku na podstawie właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, a także bez uwzględniania zwolnień lub stawek wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.
Jak wynika z art. 26 ust. 7a u.p.d.o.p., przepisu ust. 2e nie stosuje się, jeżeli płatnik złożył oświadczenie, że 1) posiada dokumenty wymagane przez przepisy prawa podatkowego dla zastosowania stawki podatku albo zwolnienia lub niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania; 2) po przeprowadzeniu weryfikacji, o której mowa w ust. 1, nie posiada wiedzy uzasadniającej przypuszczenie, że istnieją okoliczności wykluczające możliwość zastosowania stawki podatku albo zwolnienia lub niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 7a, płatnik jest obowiązany złożyć do organu podatkowego wskazanego w art. 28b ust. 15, nie później niż ostatniego dnia drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym doszło do przekroczenia kwoty określonej w ust. 2e, przy czym wykonanie tego obowiązku po dokonaniu wypłaty nie zwalnia płatnika z obowiązku dochowania należytej staranności przed jej dokonaniem (art. 26 ust. 7c u.p.d.o.p.).
Na mocy wskazanej wyżej nowelizacji przepisów, z dniem 1 stycznia 2019 r., do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych dodany został nadto przepis art. 28b, który reguluje kwestie zwrotu podatku z tytułu pobranych należności z tytułów wymienionych w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. Zgodnie z art. 28b ust. 1 u.p.d.o.p., organ podatkowy zwraca, na wniosek, podatek pobrany zgodnie z art. 26 ust. 2e. Wysokość podatku do zwrotu określa się na podstawie zwolnień lub stawek wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. W myśl art. 28b ust. 2 u.p.d.o.p., wniosek o zwrot podatku może złożyć: 1) podatnik, w tym podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 2, który w związku z uzyskaniem należności, od której został pobrany podatek, osiąga przychód podlegający opodatkowaniu zgodnie z przepisami niniejszej ustawy, 2) płatnik, jeżeli wpłacił podatek z własnych środków i poniósł ciężar ekonomiczny tego podatku - zwany dalej "wnioskodawcą". Wniosek o zwrot podatku zawiera oświadczenie co do zgodności z prawdą faktów przedstawionych we wniosku oraz co do zgodności z oryginałem dokumentacji załączonej do wniosku. Obowiązek złożenia oświadczenia, o którym mowa w zdaniu pierwszym, istnieje także na dalszym etapie postępowania w odniesieniu do przedstawianych kolejnych faktów oraz przekazywanej uzupełniającej dokumentacji (art. 28b ust. 3 u.p.d.o.p.). Zgodnie z art. 28b ust. 4 u.p.d.o.p., do wniosku o zwrot podatku dołącza się dokumentację pozwalającą na ustalenie jego zasadności (przepis wymienia przykładowe dokumenty, które należy złożyć w tym celu).
Z art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że za nadpłatę uważa się kwotę: 1. nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku; 2. podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej; 3. zobowiązania zapłaconego przez płatnika lub inkasenta, jeżeli w decyzji, o której mowa w art. 30 § 4, określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej; 4. zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę, jeżeli w decyzji o ich odpowiedzialności podatkowej lub decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej. Jak wynika z art. 72 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej na równi z nadpłatą traktuje się część wpłaty, która została zaliczona na poczet odsetek za zwłokę, jeżeli wpłata ta dotyczyła zaległości podatkowej.
W niniejszej sprawie skarżąca będąca podatnikiem, z majątku której uiszczono podatek dochodowy u źródła (potrącono bowiem tę należność z kwoty dywidendy) podnosiła, że nadpłata powstała z tytułu preferencji podatkowej w postaci obniżonej wobec stawki krajowej stawki podatku zgodnie z postanowieniami UPO.
Zgodne z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: 1) wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2) uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania; 3) spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1; 4) spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Zwolnienie, o którym mowa w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółka uzyskująca dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, posiada udziały (akcje) w spółce wypłacającej te należności w wysokości, o której mowa w ust. 4 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat (art. 22 ust. 4a ustawy). Zgodnie z art. 22 ust. 4d u.p.d.o.p., zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, stosuje się: 1) jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 4 pkt 3, wynika z tytułu własności; 2) w odniesieniu do dochodów uzyskanych z udziałów (akcji) posiadanych na podstawie tytułu: a) własności, b) innego niż własność, pod warunkiem, że te dochody (przychody) korzystałyby ze zwolnienia, gdyby posiadanie tych udziałów (akcji) nie zostało przeniesione.
Jak wynika z art. 22a u.p.d.o.p., przepisy art. 20-22 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. W myśl art. 22b ustawy, zwolnienia i odliczenia wynikające z przepisów art. 20-22 stosuje się pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego innego niż Rzeczpospolita Polska państwa, w którym podatnik ma swoją siedzibę lub w którym dochód został uzyskany.
Zwolnione od podatku dochodowego od osób prawnych są zatem dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, jeśli zostały łącznie spełnione wskazane wyżej warunki, a równocześnie nie dochodzi do przewidzianych ustawą wyłączeń. Wypełnienie warunków choćby jednego z tych wyłączeń powoduje, że nie można zastosować zwolnienia, a co za tym idzie – wniosek o zwrot podatku nie może zostać uwzględniony.
W niniejszej sprawie należy wskazać także na art. 10 UPO (przed organem pierwszej instancji podatnik, wskazywał na tę podstawę usprawiedliwiającą zwrot WHT, a dodatkowo na art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p.). Według art. 10 UPO dywidendy wypłacane przez spółkę mającą siedzibę w Umawiającym się Państwie osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie (ust. 1). Jednakże, zgodnie z ust. 2, dywidendy takie mogą być opodatkowane także w Umawiającym się Państwie, w którym spółka wypłacająca dywidendy ma swoją siedzibę, i zgodnie z prawem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do dywidend ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek tak ustalony nie może przekroczyć: a) 0 procent kwoty dywidend brutto, jeżeli osobą uprawnioną jest spółka (inna niż spółka osobowa), która posiada bezpośrednio nie mniej niż 10 procent udziałów (akcji) w kapitale spółki wypłacającej dywidendy przez nieprzerwany 24 miesięczny okres; b) 5 procent kwoty dywidend brutto we wszystkich pozostałych przypadkach. Postanowienia tego ustępu nie dotyczą opodatkowania spółki w odniesieniu do zysków, z których dywidendy są wypłacane. Użyte w tym artykule określenie "dywidendy" oznacza dochody z akcji lub innych praw związanych z udziałem w zyskach i nie odnoszących się do roszczeń z tytułu wierzytelności, jak również dochody z innych udziałów w spółce, które są traktowane w ten sam sposób, jak dochód z akcji, zgodnie z ustawodawstwem podatkowym Państwa, w którym spółka dokonująca jego podziału ma siedzibę (ust. 3). Jeżeli spółka, której siedziba znajduje się w Umawiającym się Państwie, osiąga zyski albo dochody z drugiego Umawiającego się Państwa, to drugie Państwo nie może ani obciążać podatkiem dywidend wypłacanych przez tę spółkę, z wyjątkiem przypadku, gdy takie dywidendy są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w tym drugim Państwie, lub w przypadku, gdy udział, z tytułu którego dywidendy są wypłacane, rzeczywiście wiąże się z działalnością zakładu lub stałej placówki położonej w tym drugim Państwie, ani też obciążać nie wydzielonych zysków spółki podatkiem od nie wydzielonych zysków, nawet gdy wypłacone dywidendy lub nie wydzielone zyski całkowicie lub częściowo pochodzą z zysków albo dochodów osiągniętych w drugim Państwie (ust. 5).
W niniejszej sprawie wbrew stanowisku skarżącej, wynikającemu z zarzutów skargi, organ odwoławczy w rzeczywistości ocenił, że podatnik nie spełnia warunków zwolnienia lub preferencji przewidzianych nie tylko w UPO, ale także w u.p.d.o.p., bowiem przeanalizował kwestię czy podatnik miał status rzeczywistego właściciela otrzymanych od płatnika należności z tytułu dywidendy - a taki warunek wskazuje zarówno ustawa dla zwolnienia od podatku jak i UPO, dla zastosowania stawki zerowej lub zmniejszonej. Ograniczenie się przez organ pierwszej instancji do powołania się na art. 10 ust. 2 UPO nie wpływało ostatecznie na prawidłowy zakres rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy, zarówno w kontekście art. 10 ust. 2 UPO, jak i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, której jedną z konsekwencji jest merytoryczne rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy. Warunek statusu rzeczywistego właściciela dywidendy dla zastosowania zwolnienia należności dywidendowych z podatku wynika zarówno z art. 10 ust.2 UPO, jak i z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. Organ odwoławczy analizując wskazaną przesłankę w ostateczności odniósł się w swojej argumentacji do obydwu wskazanych wyżej podstaw zwolnienia (u.p.d.o.p.) oraz zastosowania stawek preferencyjnych (UPO), a także do art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p.
Organ odwoławczy wprost stwierdził, że przy badaniu spełnienia przesłanek do zwrotu WHT na podstawie art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. posiadanie statusu beneficjenta rzeczywistego jest jednym z warunków zwrotu podatku od wypłaconych dywidend Wyjaśnił, że ta przesłanka w przedmiotowej sprawie nie została spełniona. Argumentował prawidłowo, że dla ustawodawcy "uzyskujący przychód" według art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. jest odbiorcą należności o cechach, charakterystyce właściwej dla rzeczywistego właściciela należności. Ustawodawca nadał tym zwrotom taką samą prawną istotę przyjmując, że ten, kto nie jest rzeczywistym właścicielem należności nie uzyskuje przecież przychodu, czyli przysporzenia majątkowego w aspekcie nie tyle formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym. Zgodnie z powyższym organ odwoławczy prawidłowo uznał, że Spółka nie jest rzeczywistym beneficjentem otrzymanych dywidend, zgodnie z klauzulą "beneficial owner", co wyłącza zastosowanie preferencji zarówno na podstawie art. 10 ust. 2 UPO, jak i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. Pojęcie "rzeczywistego właściciela" zostało zdefiniowane w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., w sposób odpowiadający intencjom wyrażonym w Komentarzu do Modelowej Konwencji OECD (por. wyroki WSA w Lublinie z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 281/22, z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 289/22).
Nie jest uzasadniony zarzut skarżącej Spółki naruszenia art. 10 ust. 2 UPO w związku z art. 8 ust. 1 Konwencji MLI w związku z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. w związku z art. 22a oraz art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p.- poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odwołanie się do art. 8 ust. 1 Konwencji MLI uzasadnia odniesienie się do definicji zawartej w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. w sytuacji, gdy art. 8 ust. 1 Konwencji MLI nie ma zastosowania do UPO.
Według skarżącej z literalnej wykładni art. 10 ust. 2 UPO wynika, że przepis ten odwołuje się do przesłanki "właściciela" należności dywidendowych, a nie "rzeczywistego właściciela", o którym mowa m.in. w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. Skarżąca zarzuciła, że organ nieprawidłowo wywiódł, że przesłanka rzeczywistego właściciela dywidendy jakkolwiek niesformułowana wprost w art. 10 ust. 2 lit. a i b UPO - wynika z art. 8 ust. 1 Konwencji MLI. Organ miał dostrzegać konieczność odczytywania pojęcia "właściciel" jako "rzeczywisty właściciel" poprzez odwołanie się do art. 8 ust. 1 Konwencji MLI, która to Konwencja posługuje się pojęciem "rzeczywisty właściciel".
Według skarżącej powołanie się na ten przepis jest jednak niedopuszczalne w odniesieniu do UPO. W Oświadczeniu Rządowym wskazano, że Wielkie Księstwo Luksemburga zastrzegło prawo do niestosowania art. 8 Konwencji MLI w całości w odniesieniu do zawartych przez nie Umów Podatkowych, do których ma zastosowanie Konwencja MLI, w tym do UPO. Zastrzeżenie to ma moc prawną polegającą na tym, że postanowienia MLI objęte zastrzeżeniami poszczególnych państw nie mają zastosowani do umów zawartych przez te Państwa. Innymi słowy, skoro na podstawie art. 8 ust. 3 lit. a Konwencji MLI, Wielkie Księstwo Luksemburga zastrzegło brak stosowania art. 8 Konwencji MLI dla umów podatkowych z Luksemburgiem, to organ nie ma podstawy prawnej do dokonywania rozszerzającej wykładani użytego w art. 10 ust. 2 UPO pojęcia "właściciel" w oparciu o art. 8 ust. 1 Konwencji MLI, to jest stosowania koncepcji rzeczywistego właściciela.
Ponadto, według skarżącej, w żadnym przypadku organ nie może też stosować ustawowej definicji rzeczywistego właściciela zawartej w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. Po pierwsze, skoro UPO nie posługuje się takim pojęciem, to art. 3 ust. 2 UPO nie pozwala na odwołanie do polskiej legalnej definicji przewidzianej w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. Po drugie, z komentarza do Modelowej Konwencji OECD (pkt 12.1 komentarza do art. 10 ust. 2 Modelowej Konwencji OECD) wyraźnie wynika, że pojęcie używane w tym przepisie nie może być interpretowane przez odesłanie do krajowych porządków prawnych. W rezultacie, odniesienie się przez organ, przy wykładni art. 10 ust. 2 UPO do art. 8 ust. 1 Konwencji MLI oraz przepisów u.p.d.o.p. stanowi nieuprawnioną wykładnię rozszerzającą.
Zarzuty te nie są uzasadnione.
Organ odwoławczy rzeczywiście w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził między innymi, że "ze względu na przyjęcie Konwencji MLI przez obie strony umowy polsko-luksemburskiej, do celów zastosowania wykładni przepisów z niej wynikających należy odnieść się również do samej Konwencji MLI [...]. W artykule 8 ust. 1 Konwencji MLI jest wprost wskazane, że postanowienia umowy podatkowej (w tej sprawie UPO) w zakresie stosowania zwolnienia lub zmniejszenia stawki podatku od dywidend mają odniesienie jedynie do rzeczywistego beneficjenta tych dywidend".
Jednak przepis art. 8 ust. 1 Konwencji MLI w rzeczywistości nie jest wystarczającym argumentem za tezą, że właściciel to rzeczywisty beneficjent. Według tego przepisu bowiem postanowienia Umowy Podatkowej, do której ma zastosowanie [...] Konwencja, które zwalniają z opodatkowania dywidendy wypłacane przez spółkę posiadającą siedzibę na terytorium Umawiającej się Jurysdykcji lub zmniejszają stawkę, którą takie dywidendy mogą być opodatkowane, pod warunkiem, że rzeczywisty beneficjent tych dywidend albo osoba je otrzymująca jest spółką posiadającą siedzibę na terytorium drugiej Umawiającej się Jurysdykcji i która jest właścicielem, posiada lub kontroluje większą niż określona część kapitału, udziałów, akcji, głosów, praw głosu lub podobnych praw własnościowych w spółce wypłacającej dywidendy, znajdą zastosowanie tylko wówczas, jeśli warunki własnościowe opisane w tych postanowieniach są spełnione przez cały okres 365 dni, który obejmuje dzień wypłaty dywidend (w celu obliczania tego okresu nie będą brane pod uwagę zmiany własnościowe bezpośrednio wynikające z reorganizacji, takich jak połączenie lub podział spółki, która posiada udziały lub akcje bądź spółki, która wypłaca dywidendy).
Według ustępu 2 tego artykułu minimalny okres posiadania, przewidziany w ustępie 1, będzie miał zastosowanie w miejsce lub w przypadku braku postanowień dotyczących minimalnego okresu posiadania w Umowie Podatkowej, do której ma zastosowanie niniejsza Konwencja, o której mowa w ustępie 1.
Jak zatem można odczytać z tych postanowień Konwencji MLI nie chodzi o przesądzenie jak należy rozumieć pojęcie właściciela na tle umów podatkowych, do których ma zastosowanie Konwencja, lecz na wskazaniu warunków pod jakimi stosuje się preferencje umowne przy opodatkowaniu niektórych wypłat dywidend. Mianowicie chodzi o to, preferencje te znajdą zastosowanie tylko wówczas, jeśli warunki własnościowe opisane w tych postanowieniach są spełnione przez cały okres 365 dni, który obejmuje dzień wypłaty dywidend (w celu obliczania tego okresu nie będą brane pod uwagę zmiany własnościowe bezpośrednio wynikające z reorganizacji, takich jak połączenie lub podział spółki, która posiada udziały lub akcje bądź spółki, która wypłaca dywidendy). Z części wstępnej art. 8 ust. 1 Konwencji MLI wynika, że stosuje się to postanowienie zarówno do rzeczywistego beneficjenta dywidend, ale także osoby, która takim beneficjentem nie jest ("albo osoba je otrzymująca").
W związku tym okoliczność, że Wielkie Księstwo Luksemburga przy ratyfikacji Konwencji MLI złożyło zastrzeżenie zgodnie z art. 8 ust. 3 lit. a Konwencji, nie ma istotnego znaczenia dla możliwości przyjęcia, że w art. 10 ust. 2 UPO chodzi o rzeczywistego właściciela dywidendy. Zastrzeżenie o niestosowaniu art. 8 Konwencji MLI w całości dotyczy tylko zakresu regulacji tego postanowienia Konwencji, czyli wskazania warunków pod jakimi stosuje się preferencje umowne przy opodatkowaniu niektórych wypłat dywidend, niezależnie od tego czy chodzi o rzeczywistego beneficjenta dywidend czy o osobę je otrzymującą. Można stwierdzić, że te dwie rzeczywistości występujące w umowach podatkowych są przez art. 8 Konwencji MLI "tolerowane", jeżeli nie da się uniknąć zaakceptowania na tle konkretnej umowy braku statusu rzeczywistego właściciela.
Rozstrzygnięcie czy właściciel dywidend, o którym mowa w art. 10 ust. 2 UPO ma mieć status "beneficial owner" wymaga innego podejścia. W związku tym słuszne było odwołanie się przez organ drugiej instancji do Modelowej Konwencji OECD, przewidującej, że postanowienia umów podatkowych w zakresie stosowania zwolnienia lub zmniejszenia stawki podatku od dywidend mają odniesienie jedynie do rzeczywistego beneficjenta tych dywidend. W komentarzu do Modelowej Konwencji OECD zostało wskazane, że określenie "rzeczywisty właściciel" zostało wprowadzone do ustępu 2 artykułu 10 w celu wyjaśnienia znaczenia słów "wypłacone [...] osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę" w jakim są one użyte w ustępie 1 artykułu 10 w celu jasnego sprecyzowania, że państwo źródła nie jest zobowiązane do zrezygnowania z prawa do opodatkowania dochodu z dywidend jedynie dlatego, że taki dochód został wypłacony bezpośrednio osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym państwo źródła zawarło konwencję." Określenie "rzeczywisty właściciel" - jak wskazuje ustęp 12.1 Modelowej Konwencji OECD - zostało dodane w celu rozstrzygnięcia trudności, jakie mogą wyniknąć przy stosowaniu określeń wskazanych wyżej, dlatego uznano, że powinno być ono interpretowane w tym kontekście bez odniesienia do innych technicznych znaczeń, jakie mogłoby nasuwać prawo wewnętrzne jakiegokolwiek państwa. Zarówno więc w odniesieniu do odsetek jak i dywidendy Konwencja przyjmuje jednakowo, że odbiorca tych należności to podmiot, który ma faktyczne prawo do korzystania i rozporządzania należnościami bez ograniczenia wynikającego ze zobowiązania kontraktowego lub ustawowego do przekazania uzyskanej wypłaty osobie drugiej. W efekcie rzeczywistym właścicielem jest ten, kto prawnie, ekonomicznie oraz faktycznie sprawuje kontrolę nad otrzymanym dochodem (a nie tylko jest jego formalno-prawnym właścicielem). Postanowienia Modelowej Konwencji OECD odnoszące się do unikania podwójnego opodatkowania w zakresie dotyczącym dywidend mają zastosowanie jedynie w przypadku, gdy podmiot uzyskujący dywidendy posiada status rzeczywistego odbiorcy, czyli jest podmiotem, którego prawo do dysponowania otrzymaną płatnością nie ma wyłącznie formalnego charakteru. Co do zasady, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest na rzecz pośrednika będącego rezydentem określonego państwa, który następnie przekazuje tę płatność ostatecznemu odbiorcy, państwo, w którym powstaje dana płatność nie jest zobowiązane do zastosowania, wobec tego pośrednika postanowień umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę pojęcie rzeczywistego właściciela należności zawarte u.p.d.o.f. w jest zbieżne z jego rozumieniem na gruncie UPO.
Odnosząc się doi pozostałych argumentów skarżącej należy wskazać, że okoliczność, że w art. 10 ust. 2 UPO chodzi o "rzeczywistego właściciela dywidendy" jest wystarczająca do sprecyzowania cech tego podmiotu na podstawie art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. (zgodnie z art. 3 ust. 2 UPO), mimo że w art. 10 ust. 2 UPO mowa jest expressis verbis o "właścicielu dywidend".
Ponadto, jak stwierdziła skarżąca, z komentarza do Modelowej Konwencji OECD (pkt 12.1 komentarza do art. 10 ust. 2 Modelowej Konwencji OECD) wynika, że pojęcie używane w tym przepisie nie może być interpretowane przez odesłanie do krajowych porządków prawnych. Jednak wniosek z tego stwierdzenia jest inny niż proponowany przez skarżącą. Postanowienia funkcjonujące w krajowych porządkach prawnych (a także w międzynarodowych umowach podatkowych) mogą być interpretowane przez odesłanie do Modelowej Konwencji OECD.
Sąd nie podzielił zarzutów skargi w szczególności, gdy odnoszą się one do potrzeby oceny przesłanki rzeczywistego beneficjenta otrzymywanych należności dywidendowych, zarówno na tle art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. jak i na tle art. 10 ust.1 UPO. Sąd miał na uwadze, że w orzecznictwie wypowiadany jest niekiedy pogląd o braku istotności statusu rzeczywistego właściciela dywidendy dla zastosowania zwolnienia z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. (np. wyroki NSA: z dnia 9 października 2024 r., sygn. akt II FSK 78/22, z dnia 9 stycznia 2025 r., sygn. akt II FSK 562/22, oraz II FSK 563/22), jednak stwierdzić należy, że poza nimi dominującą jest ta linia orzecznicza, w której uznano istotność statusu rzeczywistego beneficjenta dywidendy dla możliwości skorzystania ze zwolnienia podatkowego, o którym mowa w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. (m.in. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II FSK 1588/20, z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II FSK 1642/20, z dnia 6 października 2023 r., sygn. akt 1333/22, z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt II FSK 583/21, z dnia 13 czerwca 2024 r. sygn. akt II FSK 1209/21, a także wszystkie dotychczasowe wyroki WSA w Lublinie dotyczące tej kwestii). Zatem zastosowanie zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. jest możliwe, gdy podmiot uzyskujący dywidendę jest jej rzeczywistym właścicielem. Tak bowiem - zdaniem Sądu - należy odczytywać treść sformułowania: "uzyskujący dochody (przychody) z dywidend", użytego w pkt 2. powołanego ustępu. Zauważyć należy, że definicja rzeczywistego właściciela została wprowadzona do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych od dnia 1 stycznia 2017 r. (art. 2 pkt 2 lit. c ustawy zmieniającej – Dz.U. z 2016 r. poz. 1550) i była nowelizowana od 1 stycznia 2019 r. (art. 2 pkt 3 lit. b ustawy nowelizującej – Dz.U. z 2018 r. poz. 2193), a następnie od 1 stycznia 2022 r. (art. 2 pkt 5 kolejnej ustawy nowelizującej – Dz.U. z 2021 r. poz. 2105). Uzasadniając kolejne nowelizacje zwracano uwagę na potrzebę weryfikacji uprawnień odbiorców należności, głębszej weryfikacji zasadności stosowania preferencji, substancji biznesowej rzeczywistego właściciela i w związku z tym na konieczność dookreślenia pojęcia rzeczywistego właściciela w celu zagwarantowania pewności prawa oraz wyeliminowania nadużyć podatkowych ze względu na tworzenie sztucznych struktur (por. druki sejmowe VIII.2860, IX 1532 - system elektroniczny LEX). W szczególności ostatnia nowelizacja była motywowana prawem unijnym, w tym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W stanie prawnym obowiązującym do końca 2016 r. również art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. brzmiał inaczej. Formułował on bowiem jako warunek zwolnienia podatkowego, aby odbiorcą należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, byli spółka, o której mowa w pkt 2, albo zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony. W uzasadnieniu projektu nowelizacji od 1 stycznia 2017 r. (por. druk sejmowy VIII.669 - system elektroniczny LEX) powołano się na art. 1 ust. 4 dyrektywy 2003/49 i stwierdzono, że w dotychczasowej redakcji przepisu art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. ustawodawca posługiwał się pojęciem "odbiorcy należności", co mogło rodzić wątpliwości interpretacyjne, pomimo że ustawodawca rozróżnia "odbiorcę należności" od "uzyskującego przychód". W związku z tym, jak wynika z tego uzasadnienia, "należało doprecyzować przepis jednoznacznie przesądzając, iż spółka otrzymująca należności licencyjne i odsetki musi być ich rzeczywistym właścicielem co oznacza, że otrzymuje je dla własnej korzyści, a nie jako pośrednik na rzecz innych podmiotów. Podobnie zagraniczny zakład dla skorzystania ze zwolnienia musi być właścicielem odsetek co oznacza, że wierzytelność, prawo lub wykorzystanie informacji, w odniesieniu do których powstają odsetki i należności licencyjne, są rzeczywiście związane z tym zakładem."
Zdaniem Sądu, powyższy argument wprost oznacza, że dla ustawodawcy "uzyskujący przychód" według art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. bez wątpliwości był synonimem odbiorcy należności o cechach rzeczywistego właściciela w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., stąd nie widział on potrzeby ingerencji w treść tego przepisu i zawartego w nim pojęcia, inaczej niż w wypadku art. 21 ust. 3 tej ustawy. Nadał on sformułowaniom "uzyskujący przychód" oraz "rzeczywisty właściciel" taką samą prawną istotę przyjmując, że ten kto nie jest rzeczywistym właścicielem należności nie uzyskuje przychodu, czyli przysporzenia majątkowego w aspekcie nie tyle formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym, to jest pozwalającym mu samodzielnie i swobodnie dysponować uzyskanym przychodem. Przyjmując taką argumentację ustawodawca nie widział potrzeby nowelizacji art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., który w pkt 2 przewiduje, że zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli m.in uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania.
Jakkolwiek na gruncie wykładni językowej, mającej zasadnicze znaczenie w procesie wykładni prawa podatkowego, obowiązuje zakaz wykładni synonimicznej poprzez nadawanie tego samego znaczenia różnym zwrotom, to jednak zauważyć trzeba, że od tego zakazu istnieją pewne odstępstwa. Zastosowanie zakazu wykładni synonimicznej nie może bowiem nie uwzględniać specyfiki konkretnej regulacji i jej celów (por. szerzej L. Morawski, "Zasady wykładni prawa", Toruń 2010 s. 117 i nast.). Zatem wprawdzie z perspektywy granic wykładni językowej można byłoby powiedzieć, że "uzyskujący przychody" z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. to inny podmiot (podmiot o innych cechach, co istotne – niezdefiniowanych w ustawie, co powoduje, że w procesie stosowania należy tę normę i tak odpowiednio odczytać) niż "rzeczywisty właściciel" należności z art. 21 ust. 3 pkt 4 tej ustawy. Zdaniem Sądu, takiemu stanowisku przeczy wewnętrzna systematyka ustawy podatkowej, skoro chociażby art. 26b ust. 3 pkt 1 (dotyczący przesłanek wydania opinii o stosowaniu preferencji podatkowej), ale także art. 26 ust. 1 i ust. 7a u.p.d.o.p. (dotyczący zobowiązania do weryfikacji statusu odbiorcy dywidendy przez płatnika, który przy poborze podatku u źródła stosuje preferencję podatkową), art. 22c ust. 1 tej ustawy stawiają na równi art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 względem wymienionych w nich przesłanek, w tym również przesłanki beneficjenta rzeczywistego. Ta przesłanka pozostaje także istotna dla preferencji wynikających z art. 10 UPO.
Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 13 czerwca 2024 r. sygn. akt II FSK 1209/21 podkreślił, że omawiane przepisy art. 22 ust. 4 i art. 22c u.p.d.o.p. realizują cel dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz.U. L 345 z 29.12.2011, s. 8). Jest nim zwolnienie dywidendy i innych form podziału zysku, wypłacanych przez spółki zależne na rzecz ich spółek dominujących, od podatków potrącanych u źródła dochodu oraz eliminacja podwójnego opodatkowania takiego dochodu na poziomie spółki dominującej. W preambule dyrektywy Rady 2015/121 z dnia 27 stycznia 2015 r. zmieniającej dyrektywę 2011/96/UE podkreślono, że: "Niezbędne jest zapewnienie, aby dyrektywa 2011/96/UE nie była nadużywana przez podatników objętych zakresem jej stosowania." Za niezgodną z jej celem należy uznać sytuację, w której nie jest opodatkowana wypłata dywidendy spółce z kraju UE (EOG), która nie będąc jej rzeczywistym właścicielem pośredniczy jedynie w jej przekazaniu do kolejnej spółki (...). Wówczas zamiast eliminacji podwójnego opodatkowania mamy do czynienia ze zjawiskiem tzw. podwójnego nieopodatkowania (double non-taxation). Dotyczy to nie tylko rzeczywistego beneficjenta spoza UE (został on w taki sposób określony jedynie przykładowo), ale także odbiorcy należności z państwa członkowskiego, w którym nie jest odprowadzony podatek. Można zatem uznać, że nałożenie na płatnika, który wypłaca dywidendę, obowiązku dokonania weryfikacji statusu podatnika jest realizacją funkcji zapobiegania nadużywaniu przepisów służących eliminowaniu podwójnego opodatkowania. Powinność ta nie jest zatem nadmiernym obciążeniem płatnika w kontekście zasady proporcjonalności. Naczelny Sąd Administracyjny za uzasadnione uznał odwołanie się do orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 26 lutego 2019 r. w sprawach C-116/16 i 117/16 (publ. Dz.U.UE.C.2019/139/7, zwanych dalej wyrokami duńskimi). Były one przedmiotem wielu komentarzy w literaturze, a także były przywoływane w wyrokach wydawanych przez sądy krajowe państw Unii Europejskiej, w tym NSA (por. F. Majdowski, Recepcja wyroków Trybunału Sprawiedliwości w sprawach duńskich przez judykaturę państw członkowskich UE/EFTA – nihil novi sub sole ?, cz. 1, PP 2021/7/39 i n., cz. 2 PP 2021/08/31 i n.; wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 1230/21, LEX nr 3417791). Zdaniem NSA, z wyroków duńskich jednoznacznie wynika, że mechanizmy stworzone w dyrektywie nie mogą być stosowane niezgodnie z jej celem. Z pewnością nie mogą one być stosowane w sytuacji, gdy odbiorcą dywidendy nie będzie jej rzeczywisty beneficjent.
W powołanych powyżej orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny za zgodne z przepisami dyrektywy uznał te przepisy krajowe, które przy poborze podatku u źródła uzależniają stosowanie preferencji podatkowej od zachowania należytej staranności przez płatnika poprzez przeprowadzenie weryfikacji tego, czy odbiorcą dywidendy jest jej rzeczywisty beneficjent. Przy czym, nawet brak wyraźnego uregulowania w zakresie weryfikacji podmiotu będącego odbiorcą dywidendy nie zwalnia – w ocenie tego Sądu - płatnika od sprawdzenia, czy podatnik jest jej rzeczywistym beneficjentem. Bez znaczenia dla tej oceny pozostaje i to, że ani w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., ani w dyrektywie nie zawarto expressis verbis tego wymogu, bo wypłata dywidendy bez poboru podatku u źródła byłaby traktowana jako nadużycie prawa. Przeciwstawianie tej regulacji przepisom odnoszącym się do zwolnienia z podatku u źródła na podstawie art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. i dyrektywy nr 2011/96, czyli przepisom regulującym zasady zwolnienia z podatku u źródła m.in. odsetek od pożyczek i należności licencyjnych nie przesądza, że brak jest obowiązku weryfikacji statusu podatnika przy wypłacie dywidendy.
Jak już powiedziano, takiej samej weryfikacji statusu podatnika dokonać należy w przypadku oceny przesłanek wydania opinii o stosowaniu preferencji, bowiem przepis art. 26b § 1 u.p.d.o.p. nie różnicuje warunków wydania tej opinii wobec należności wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. W ust. 3 pkt 2 tego przepisu wskazano m.in., że jedną z podstaw do odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji jest istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym dołączonej do wniosku dokumentacji lub oświadczenia podatnika, że jest rzeczywistym właścicielem należności. Do pojęcia rzeczywistego beneficjenta odwołuje się wprost UPO w art. 10 ust. 2, który uzależnia preferencje stawkowe podatku m.in. od tego statusu.
Wszystkie te okoliczności świadczą o istotności omawianej kwestii dla poboru podatku u źródła oraz dla zastosowania zwolnienia z tego podatku, a tym samym i dla jego zwrotu. Wystarczy w tej kwestii przywołać przepis art. 22a u.p.d.o.p., zgodne z którym przepisy art. 20-22 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.
Ważne jest również to, że w przypadku spółki państwa członkowskiego brak przymiotu rzeczywistego beneficjenta należności jest zwykle integralnym elementem konstrukcji sztucznie stworzonych zasadniczo w tym celu, aby uniknąć opodatkowania, o czym mowa w art. 22c u.p.d.o.p. Innymi słowy, podmiot stojący organizacyjnie i finansowo, a tym samym decyzyjnie i ekonomicznie za spółką państwa członkowskiego, chce w ten sposób wpisać się w system unikania podwójnego opodatkowania. To z kolei ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia celów dyrektywy PS wskazanych m.in. w pkt 5 i 7 Preambuły.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, uzyskujący przychody z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. to podatnik, który spełnia wszystkie cechy rzeczywistego właściciela tych przychodów na gruncie prawa krajowego, umów międzynarodowych oraz prawa unijnego, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Tym samym jest to podmiot, do którego przychody należą nie tyle w ujęciu formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym. Natomiast władztwo w rozumieniu ekonomicznym wyklucza sytuacje, w których podatnik o formalnym statusie spółki państwa członkowskiego uzyskuje należności, ale jego wielopłaszczyznowe relacje z innym podmiotem są tak ułożone, że należności te albo trafiają do tego innego podmiotu, albo ten inny podmiot w rzeczywistości decyduje o aktywności podatnika, steruje tą aktywnością i w rezultacie kontroluje losy tych należności.
Analogiczne stanowisko wyrażone zostało w zamieszczonych 9 lipca 2025 r. w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej Ministerstwa Finansów, objaśnieniach podatkowych Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r. dotyczących stosowania tzw. klauzuli rzeczywistego właściciela dla celów podatku u źródła. Zdaniem Sądu, wskazany w tych objaśnieniach sposób rozumienia warunku "rzeczywistego beneficjenta" odpowiada w istocie argumentacji przyjętej w tym zakresie w zaskarżonej decyzji.
Nie są uzasadnione liczne zarzuty o charakterze prawnoprocesowym, nawiązujące do sposobu gromadzenia i oceny dowodów oraz przedstawienia stanowiska organu w treści decyzji (art. 120, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 w związku z art 121 § Ordynacji podatkowej). Organ przeprowadził bowiem zupełne postępowanie dowodowe, zaś zebrany materiał ocenił z uwzględnieniem zasad wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Stanowisko w tym przedmiocie wyczerpująco przedstawiono w uzasadnieniu decyzji. Wbrew stanowisku skarżącej, przyjęta przez organ argumentacja nie opiera się na wadliwie ocenionym materiale dowodowym, ale na określonej wykładni prawa, z którą nie godzi się skarżąca. Organ odniósł się też do jej twierdzeń, choć równocześnie podkreślenia wymaga, że istotą uzasadnienia faktycznego i prawnego jest nade wszystko przedstawienie argumentacji dla tez przyjętych w podstawie rozstrzygnięcia. Nie ma być to zatem polemika z poglądami i twierdzeniami strony, ale rzetelne i wyczerpujące przedstawienie uzasadnienia dla stanowiska organu. Zdaniem Sądu, nie można uznać, by organ pominął część materiału dowodowego, nadając w sposób nieuzasadniony (profiskalny) walor dominujący pozostałym dowodom lub też potraktował je selektywnie, albo – pomijając współpracę ze stroną – nie zgromadził tego materiału w niezbędnym zakresie. Strona nie wykazała też, aby organ złamał zasady składające się na swobodę oceny materiału dowodowego, w tym działał wbrew wiedzy prawnej, logice, doświadczeniu. Z uwzględnieniem tych zasad organ ocenił materiał dowodowy zaoferowany przez stronę, na jego podstawie dokonał stosownych ustaleń stanu faktycznego w obrębie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, a następnie ocenił te fakty przez pryzmat obowiązującego prawa.
Organ odwołał się w treści zaskarżonego aktu do konkretnych dokumentów źródłowych (sprawozdań finansowych) i wyjaśnień samej strony. W tych okolicznościach nie można uznać za zasadne zarzutów naruszenia wskazanych wyżej przepisów Ordynacji podatkowej. Organ nie tylko przywołał te okoliczności, które świadczą o braku realizacji przez podatnika przesłanek zwolnienia, ale wsparł je danymi odnoszącymi się do jego indywidualnej sytuacji.
Organ wskazał na podstawie sprawozdania finansowego podatnika za 2021 i 2022 r., że jest on finansowany z kapitału zapasowego ze sprzedaży udziałów powyżej wartości nominalnej (dalej również: agio). Wartość agio oscylowała w tych latach na wysokości 97,3 mln EUR przy sumie bilansowej wynoszącej 96,2 mln EUR. Z kolei po stronie aktywów największym składnikiem były aktywa finansowe w postaci udziałów w jednostkach powiązanych - Spółka posiadała udziały jedynie w płatniku w wysokości przekraczającej 96 mln EUR - niemal 100% sumy bilansowej. Z analizy rachunku zysków i strat wynika, że największym składnikiem przychodów Spółki są dywidendy od płatnika w wysokości 9,4 mln EUR w 2022 r. i w wysokości 13,5 mln EUR w 2021 r. Pozostałe przychody z tytułu odsetek w wysokości 3,8 tys. EUR w 2022 r. i 1,2 tys. EUR w 2021 r. stanowią marginalną część całości przychodów. Największym wykazywanym przez Spółkę kosztem jest strata z tytułu umorzenia udziałów klasy G w wysokości 9,1 mln EUR w 2022 r. i strata z umorzenia udziałów klasy H w wysokości 13,2 mln EUR w 2021 r. Spółka wykazywała również koszty zewnętrzne w wysokości około 120 tys. EUR w 2022 r. i około 136 tys. EUR w 2021 r. oraz koszty personelu w wysokości około 11 tys. EUR w 2022 r. i około 9 tys. EUR w 2021 r. W rezultacie wykazywała zysk po opodatkowaniu w wysokości około 155 tys. EUR za 2022 r. i około 120 tys. EUR za 2021 r. Podatek w badanym okresie wyniósł 4.815 EUR. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym podatnika za 2020 r. strata za ten rok w wysokości 14,7 mln EUR wynikała z umorzenia (odkupienia) udziałów klasy J.
W oparciu o powyższe dane organ uznał, że podatnik osiąga głównie przychody pasywne z tytułu dywidendy wypłaconej przez płatnika i środki te praktycznie w całości transferuje na rzecz swoich udziałowców poprzez regularne umarzanie udziałów. Zatem przeznacza je na użytek udziałowców i tym samym nie jest ich beneficjentem rzeczywistym. Podkreślił nadto krótki okres między wypłatą dywidendy a umorzeniem udziałów. Dywidenda została wypłacona 16 grudnia 2022 r. w kwocie 9 424 129,08 EUR, a 22 grudnia 2022 r. podjęto decyzję o obniżeniu kapitału zakładowego Spółki poprzez umorzenie udziałów serii G. Łączna cena wykupu wyniosła 9 331 286,00 EUR, w tym 198 358,00 EUR wartości nominalnej i straty z tytułu umorzenia 9 132 748,00 EUR. W ocenie organu, kwota stanowiąca stratę z tytułu umorzenia udziałów pełni rolę faktycznego wynagrodzenia udziałowców podatnika, w formie swoistej ukrytej dywidendy. Spółka także potwierdziła, że dywidenda została przeznaczona na wypłatę wynagrodzenia do udziałowców z tytułu umorzenia udziałów własnych podatnika. Nadto organ zwrócił uwagę, że 67,55% udziałów w kapitale Spółki posiada A.. z siedzibą w J. (dalej również: "Fundusz"). Pozostałe 32,45% posiadają udziałowcy mniejszościowi. Fundusz zarządzany przez A.1 zainwestował w zakup większościowego udziału w płatniku, zaś podatnik był tylko "narzędziem" bądź pośrednikiem w tej transakcji, bowiem na stronie internetowej A.1 wprost wskazano inwestycje w płatnika jako inwestycje A.1, która rozpoczęła się w maju 2018 r. i zakończyła się wyjściem z tej inwestycji w marcu 2024 r. poprzez sprzedaż udziałów innemu funduszowi (szwajcarskiemu P. ). W trakcie inwestycji A.1, płatnik zwiększył sprzedaż 2,5-krotnie, płatnik 5-krotnie rozszerzył działalność eksportową, znacznie przewyższając pierwotny plan inwestycji pod względem wyników finansowych i rozwoju strategicznego. W 2020 roku spółka sfinalizowała akwizycję M., największego producenta papierowych artykułów higienicznych w C. . Organ słusznie akcentował, że beneficjentem nie była Spółka tylko podmioty, które zainwestowały, a w szczególności większościowy udziałowiec podatnika i zgromadzeni wokół funduszu inwestorzy. Nadto organ dodał, że płatnik jest kontrolowany przez A.1, a nie przez podatnika. Od 2018 r. do 2024 r. członkami rady nadzorczej byli: P. G., T. K., M. N., którzy należą do zespołu A.1. Natomiast członkami zarządu klasy A podatnika są G. P. - dyrektor ds. operacji inwestycyjnych A.1 oraz P. P. - była partner w A.1. Tak więc powiązania osobowe i kapitałowe wskazują, że to A.1 kontrolował nie tylko działalność płatnika jak również podatnika, sprowadzając rolę spółki do działań wykonawczych nakierowanych na rozwój działalności płatnika, a więc inwestycji Funduszu, zarządzanego przez A.1.
Podkreślić należy, co zaakcentował organ, że pomimo braku umownego zobowiązania do przekazywania otrzymanych należności na rzecz innych podmiotów, podatnik w rzeczywistości ogranicza swoją działalności do transferowania dywidendy od płatnika w krótkim czasie do swoich udziałowców. Zobowiązanie takie może wynikać z formalnie zawartej umowy, jednak w przypadku, gdy pomimo braku takiego zobowiązania, okoliczności faktyczne świadczą o istnieniu zobowiązania do przekazania należności, należy domniemywać istnienia zobowiązania faktycznego. Większościowy udziałowiec podatnika - A. . oraz większość pozostałych spółek posiadających udziały podatnika, posiada swoją rezydencję poza obszarem Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Podatnik w badanym okresie posiadał tylko jedną spółkę zależną, to jest płatnika i nie wykorzystał otrzymanych środków finansowych w postaci dywidend na własny użytek, tylko transferował dalej te środki do udziałowców. Nie dokonywał żadnych innych inwestycji. Decyzje takie jak nabycie czeskiej spółki M. czy planowana inwestycja w spółkę A.2 sp. z o.o. (ostatecznie nie doszła do skutku) miały na celu zwiększyć wartość płatnika, a więc z perspektywy A.1, zwiększyć wartość inwestycji i w dalszej kolejności zwiększyć zysk przy wyjściu z inwestycji. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym podatnika za 2018 r. wartość godziwa udziałów płatnika wynosiła około 109 mln EUR, natomiast wartość godziwa tych udziałów zgodnie ze sprawozdaniem podatnika za 2023 r. przekraczała już 428 mln EUR. Zatem inwestycja A.1 zwróciła się z dużym zyskiem
W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe, organ zasadnie uznał, że podatnik nie jest beneficjentem rzeczywistym należności otrzymywanych od płatnika, nie ma autonomii w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych i nie ma wystarczającego substratu majątkowo osobowego. Spółka dysponuje kapitałem zgromadzonym przez inwestorów, ale to oni w porozumieniu z podmiotem zarządzającym decydują, gdzie i jak mają przebiegać inwestycje kierując się jedynym celem, który sprowadza się do generowania jak największego zysku z zainwestowanego kapitału. To finalnie ich kapitał jest inwestowany i jednocześnie narażony na ryzyko utraty. Podatnik pełni jedynie rolę pośrednika i narzędzia w realizacji inwestycji dla podmiotów powiązanych. Realizuje cel inwestycyjny Funduszu zarządzanego przez A.1, a nie swój własny. W komunikatach płatnika rola podatnika w zakresie podejmowania decyzji inwestycyjnych jest w zasadzie pomijana. Podatnik nie podejmuje samodzielnych decyzji co do zarządzania i inwestowania środkami finansowymi. Strategiczne decyzje inwestycyjne są bowiem podejmowane na poziomie inwestorów Funduszu bądź na poziomie podmiotu zarządzającego Funduszem. Zgodzić należy się z organem, że podatnik pełni jedynie rolę pośrednika i wykonawcy tych decyzji. Nadto nie posiada własnych rzeczowych aktywów trwałych. Prowadzi działalność w wynajętym biurze w L. na podstawie umowy z A.1 od 2018 r., które dzieli z 6 powiązanymi podmiotami. Opłaty związane z wynajmem powierzchni biurowej w latach 2020-2022 wyniosły 7.200 euro rocznie - 600 euro miesięcznie. Członkowie zarządu za 2022 rok otrzymali łączne średnie wynagrodzenie na poziomie 6.188,52 EUR - każdy średnio - 1.546,13 EUR rocznie, odpowiednio 128,93 EUR miesięcznie. Spółka nie wykazywała kosztów związanych z wynagrodzeniem członków zarządu, którzy pełnią także różne funkcje na rzecz innych podmiotów powiązanych (od 6 do 91 podmiotów). Organ wskazał, że wykazywane wynagrodzenie pracownika administracyjnego jest na poziomie znacznie poniżej najniższego wynagrodzenia w L.
Dlatego organ prawidłowo wskazał, że podatnik nie ma charakteru w pełni funkcjonalnego, aby prowadzić własną, w pełni autonomiczną działalność gospodarczą. Brak jest odpowiedniego i stabilnego substratu osobowego i majątkowego, brak decyzyjności podatnika w zakresie prowadzonych spraw, brak przejawów realnej działalności tego podmiotu. Okoliczności te potwierdzają, że skarżąca nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej i nie jest beneficjentem rzeczywistym otrzymanych dywidend. Pełni rolę pośrednika i dystrybutora osiąganych dochodów.
Powyższe prowadzi do wniosku, że nie został spełniony warunek zastosowania zwolnienia podatkowego zgodnie z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. i zastosowania stawek podatkowych wskazanych w art. 10 ust. 2 UPO.
Końcowo wskazać należy, że bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 Umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej a Rządem Królestwa Belgii i Rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, sporządzonej w Warszawie dnia 19 maja 1987 r. w związku z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. oraz w związku z art. 87 oraz art. 91 ust. 1 Konstytucji RP.
Według skarżącej dywidenda wypłacana przez polskiego rezydenta podatkowego na rzecz luksemburskiego rezydenta podatkowego powinna zostać uznana za inwestycję w rozumieniu Umowy a tym samym podlegać szczególnej ochronie – to jest być traktowana na podstawie polskich przepisów sprawiedliwie i niedyskryminacyjnie oraz nie podlegać uregulowaniom, które mogłyby utrudnić zarządzanie lub osiągnięcie korzyści z tej inwestycji. Jej zdaniem odmowa zwrotu nadpłaty powstałej w wyniku niezasadnego pobrania WHT przy wypłacie dywidendy stanowi w rzeczywistości działanie dyskryminacyjne w rozumieniu umowy i prowadzi do bezzasadnego ograniczenia korzyści osiąganych z wypłaty dywidendy.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 Umowy o inwestycjach pojęcie "inwestycje" oznacza wszystkie części majątku i wszystkie wkłady bezpośrednie lub pośrednie wniesione do wszystkich spółek lub przedsiębiorstw mieszanych działających w jakiejkolwiek dziedzinie gospodarki [...]. Jakakolwiek zmiana formy prawnej, w której majątek i kapitały zostały zainwestowane lub reinwestowane, nie zmienia ich charakteru jako "inwestycji" w rozumieniu niniejszej umowy.
Według art. 2 ust. 1 Umowy każda Umawiająca się Strona będzie popierać inwestycje drugiej Umawiającej się Strony i dopuści te inwestycje na swoim terytorium zgodnie ze swoim prawem.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 każda z Umawiających się Stron zapewni na swoim terytorium, inwestycjom dokonanym przez inwestorów drugiej Umawiającej się Strony, traktowanie sprawiedliwe i równe oraz wykluczy wszelkie środki nieuzasadnione lub dyskryminacyjne, które mogłyby utrudnić zarządzanie, utrzymanie, wykorzystanie, osiąganie korzyści z tych inwestycji lub ich likwidację. Według ustępu 2 art. 3 z wyjątkiem środków niezbędnych dla dobra publicznego, inwestycje te będą korzystały ze stałego bezpieczeństwa i ochrony, które będą nie gorsze niż te, z których korzystają kraje najbardziej uprzywilejowane.
Wskazana wyżej Umowa inwestycyjna została wypowiedziana przez Rzeczpospolitą Polską oświadczeniem z dnia 22 marca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 790). Zgodnie z art. 10 ust. 1 Umowy straciła ona moc obowiązującą dnia 2 sierpnia 2921 r, przy tym jednak – zgodnie z art. 10 ust. 2 Umowy inwestycje dokonane przed upływem ważności umowy, pozostają objęte jej postanowieniami do dnia 2 sierpnia 2031 r.
Na podstawie tej Umowy skarżąca nie może domagać zwolnienia z podatku, które może być przyznane tylko przepisem ustawy podatkowej lub postanowieniem umowy międzynarodowej. Niezależnie od tego wymierzenie podatku w wysokości i według zasad niedyskryminujących w stosunku do innych podmiotów nie może być uznane za niesprawiedliwe, nierówne i dyskryminacyjne traktowanie.
Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) .