W oparciu o powyższe zarzuty, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Puławach, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.
W uzasadnieniu skargi argumentowała, że organ egzekucyjny zajął wszelkie jej składniki majątkowe, w związku z czym nie posiada ona środków pieniężnych, którymi może dysponować swobodnie. W jej ocenie, dokonane czynności egzekucyjne uniemożliwiają zapłatę bieżących zobowiązań podatkowych, a działania prowadzone przez organ stanowią nadmierną dolegliwość, która nie jest uzasadniona konkretnymi przepisami prawa. Spółka zwróciła uwagę, że cyklicznie składała wnioski o wypłatę środków pieniężnych zabezpieczonych bądź zajętych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Puławach, a organ co do zasady zwalniał środki pieniężne na zapłatę bieżących zobowiązań podatkowych.
Zdaniem spółki, w niniejszej sprawie istnieje ważny interes i wynika on z faktu, że spółka chce opłacić bieżące zobowiązania w podatku VAT. Bez uiszczania przedmiotowych zobowiązań podatkowych nie będzie możliwe prowadzenie przez nią dalszej działalności i dojdzie do wszczęcia kolejnych postępowań podatkowych w stosunku do niej.
Strona nie zgadza się również z argumentacją organu odwoławczego jakoby z rozwiązania przewidzianego w art. 13 u.p.e.a. próbowała czynić źródło finansowania bieżących zobowiązań, gdyż to organ nie wyraża zgody na zwolnienie środków na zapłatę należności publicznoprawnych. Ponadto strona nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych, podczas gdy to organ stosując szereg środków egzekucyjnych sam doprowadza do wystąpienia tych trudności. W ocenie spółki działania organu pozbawiają ją możliwości prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".
Zgodnie z jego treścią, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi natomiast wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie dotyczące odmowy zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego spółki.
Zakreślając ramy prawne sprawy, należy zwrócić w pierwszym rzędzie uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że organ stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na zasadę celowości, będącą jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11, oznacza ona podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.
Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego, o czym stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a. Przez zwolnienie spod egzekucji należy rozumieć niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego (art. 1a pkt 21 u.p.e.a.). Celem instytucji zwolnienia z egzekucji jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Pozwala ona na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego.
Jak wynika z treści powyższego przepisu, podstawową przesłanką warunkującą zwolnienie danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym ważnego interesu zobowiązanego. Przesłanka ta stanowi swoistego rodzaju klauzulę generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyroki NSA w sprawie III FSK 2977/21 i II FSK 789/08; P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el.2023, komentarz do art. 13).
Należy jednak podkreślić, że uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Należy przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, uzależniając od jego zgody możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.
W tym zakresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym funkcjonuje pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (zob. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, WSA w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, WSA w Gdańsku z 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13).
Stanowisko to wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (zob. wyrok WSA w Lublinie z 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10).
Dodać również należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (zob. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96, wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13).
To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do uwzględnienia wniosku zobowiązanego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie.
Zdaniem sądu, w sprawie w sposób prawidłowy rozważono przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznano, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku strony.
Spółka swój wniosek o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego, uzasadniała potrzebą spłaty bieżących zobowiązań w podatku VAT. W ocenie sądu ten argument nie może świadczyć o zaistnieniu szczególnie ważnego interesu spółki w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a.
Trudno bowiem uznać, że bieżące zaległości podatkowe winny mieć charakter priorytetowy wobec zabezpieczonych środków na poczet zaległości podatkowych. W szczególności biorąc pod uwagę, że dochodzona z tytułu zaległości podatkowych kwota jest znacznej wysokości (powyżej 1 000 000 zł), a także, to że jedyną możliwością na jej uregulowanie jest zastosowanie środków egzekucyjnych.
Podnoszone argumenty mówiące, o tym, że zastosowany środek egzekucyjny prowadzi do wystąpienia trudności finansowych spółki i perturbacji w jej funkcjonowaniu, co w konsekwencji może skutkować zamknięciem jej działalności, również nie świadczą o zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego.
W tym zakresie należy mieć na uwadze, że uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, ponieważ sensem postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym.
W rozpoznawanej sprawie zarówno we wniosku o zwolnienie spod zabezpieczenia, jak i w zażaleniu zobowiązana spółka nie wskazała innego majątku, do którego można by skierować egzekucję, stanowiącego alternatywę dla dokonanych zajęć środków pieniężnych. Jak zostało wyżej wyjaśnione, zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela i nie może prowadzić do stanu, w którym egzekucja okaże się bezskuteczna.
Ponadto zasadnie organy podnoszą, że nie można z rozwiązania przewidzianego w art. 13 § 1 u.p.e.a. czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań spółki poprzez uwzględnianie składanych kolejno wniosków. Przeciwnie, to skarżąca decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych z tą działalnością związanych. Niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji zajętego składnika majątkowego zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakiejkolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na nim obowiązku lub wydłużyłoby znacznie prowadzone postępowanie i mogłoby w perspektywie czasu prowadzić do bezskuteczności egzekucji.
Tym samym uprawnione było stanowisko organów odmawiające zwolnienia z egzekucji wskazanego składnika majątkowego z powodu niewykazania przesłanki ważnego interesu, co szczegółowo umotywowano w zaskarżonym postanowieniu. Co istotne skarżąca nie wskazała innych składników swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję. Ponownie odwołać należy się do istoty i celu postępowania egzekucyjnego, którego podstawą jest ochrona interesów wierzyciela.
Należy także podkreślić, że nawet gdyby zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny miałby prawo odmówić przedmiotowego zwolnienia, albowiem decyzja o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter "fakultatywny", co oznacza, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku.
Wobec powyższego sąd uznał, że w omawianym zakresie granice obowiązków organu wyznaczone przez normy prawne zawarte w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 nie zostały naruszone. W tym stanie rzeczy zamierzonego rezultatu nie mogły również odnieść zarzuty dotyczące uchybienia przepisom u.p.e.a., które zostały prawidłowo zastosowane przez organ.
Mając na względzie powyższe, sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa. Tak więc na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.