Odpowiadając na zarzuty naruszenia przepisów postępowania organ odwoławczy wskazał, że przy ich ocenie kluczowa jest zasada legalizmu (art. 7 i art. 120 O.p.). Ze względu na nią, zasada zaufania wynikająca z art. 121 § 1 O.p. nie może być rozumiana jako konieczność wydawania decyzji sprzecznych z obowiązującym prawem i powielających wcześniejsze błędy. Analizując poprzednie rozstrzygnięcia organów, które stwierdzały nadpłatę na rzecz spółki, organ odwoławczy zaznaczył, że zapadały one w odmiennym stanie faktycznym.
Końcowo w uzasadnieniu decyzji zaznaczono, że zostały podjęte wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wystarczający odtworzono rzeczywisty obraz sprawy, uzyskano podstawy do właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Sam fakt, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został przez organ oceniony odmiennie niż oczekiwał tego podatnik, nie świadczy o naruszeniu zasad postępowania.
W skardze na powyższą decyzję E. z siedzibą w A. , USA wniosła o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zdaniem skarżącej, decyzja jest sprzeczna z art. 6 ust. 1 pkt 10 oraz art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a u.p.d.o.p. w zw. z art. 18 i art. 63 TFUE Niezgodność z powyższymi przepisami polega, w jej ocenie, na błędnej wykładni przepisu krajowego, polegającej na uznaniu, że w przypadku funduszu inwestycyjnego będącego nierezydentem z kraju trzeciego, mającego status podmiotu transparentnego podatkowo w kraju jego siedziby, warunek podlegania opodatkowaniu podatkiem dochodowym w kraju siedziby od całości swoich dochodów nie będzie spełniony, co doprowadziło do stwierdzenia, że spółka nie ma prawa do korzystania ze zwolnienia z podatku u źródła w Polsce. Tymczasem, prawidłowa wykładnia tego przepisu, uwzględniająca unijne zasady swobody przepływu kapitału oraz zakazu dyskryminacji, a także orzecznictwo TSUE, powinna prowadzić do wniosku, że zasady opodatkowania funduszu inwestycyjnego w kraju siedziby nie powinny mieć znaczenia dla oceny porównywalności tych podmiotów z podmiotami zwolnionymi z opodatkowania na podstawie prawa krajowego i nie mogą stanowić podstawy do uznania podmiotu z państwa trzeciego za niespełniający warunku porównywalności. Ponadto, wskazane przepisy naruszono przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu obowiązku prowspólnotowej interpretacji przepisów krajowych, która skutkowała dyskryminacyjnym traktowaniem strony, mimo obiektywnej porównywalności jej sytuacji z sytuacją funduszy krajowych, podczas gdy istnienie porównywalnego charakteru sytuacji transgranicznej i sytuacji wewnętrznej lub jego brak należy badać z uwzględnieniem celu realizowanego przez rozpatrywane przepisy krajowe, tj. zwolnienia z opodatkowania porównywalnych, a nie identycznych w zakresie ram prawnych działania nierezydentów.
Strona zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 57 oraz art. 17 ust. 1 pkt 58 u.p.d.o.p. w zw. z art. 18 i art. 63 TFUE przez ich błędną wykładnię w świetle zasad prawa wspólnotowego oraz orzecznictwa TSUE prowadzącą do odmowy ich zastosowania w sprawie, ograniczeniu zakresu podmiotowego tych przepisów tylko do funduszy działających na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz podmiotów z siedzibą w UE oraz EOG. Prawidłowa wykładnia uwzględniająca obowiązek dokonywania prowspólnotowej interpretacji przepisów prowadzi do wniosku, że powinny obejmować one swym zakresem również podmioty z państw trzecich spełniające analogiczne funkcje, jak te wskazane w ww. przepisach prawa krajowego.
Skarżąca sformułowała nadto zarzut naruszenia art. 120 O.p. przez pominięcie wiążącego prawa wspólnotowego i ignorowanie sprzeczności przepisów prawa krajowego z prawem wspólnotowym oraz odmowę zastosowania w sprawie zasady swobodnego przepływu kapitału na podstawie przesłanki nieznajdującej pokrycia w przepisach traktatowych, dotyczących odstępstw od stosowania tej swobody.
Zdaniem skarżącej, analiza przepisów została przez organ przeprowadzona w oparciu wyłącznie o ich literalną wykładnię, pomijającą prawo wspólnotowe, a nadto stanowisko o braku porównywalności pozbawione jest uzasadnienia o znaczeniu stwierdzonych odmienności dla uznania, że w sprawie faktycznie chodzi o podmiot nieporównywalny do określonych kategorii rezydentów korzystających z preferencji podatkowych. Organ nie uwzględnił różnic w statusach prawno-podatkowych instytucji wspólnego inwestowania w innych krajach, wymagając identyczności, a nie równoważności w stosunku do krajowych podmiotów. Gdyby zastosował prawidłową wykładnię, z uwzględnieniem zasad prawa unijnego, dotychczasowej wieloletniej i jednolitej praktyki organów podatkowych oraz linii orzeczniczej sądów, a także wykładni celowościowej, doszedłby do wniosku, że status podmiotu transparentnego podatkowo nie stawia spółki w sytuacji odmiennej od krajowych funduszy inwestycyjnych oraz funduszy z siedzibą w innych krajach UE/EOG, a tym samym nie można na tej podstawie odmówić jej zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym w Polsce. Nadto, organ powinien – stosując wykładnię celowościową oraz uwzględniając zasady prawa unijnego – dojść do wniosku, że brak publicznego proponowania tytułów uczestnictwa spółki w sytuacji, gdy publicznie proponowane są tytuły uczestnictwa w funduszach powiązanych będących jej partnerami, nie może przesądzać o braku spełnienia przesłanki ustawowej, ponieważ nie spełniałyby jej także fundusze podstawowe UCITS. Tym samym, nie można na tej podstawie odmówić zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym w Polsce.
W ocenie skarżącej, jest ona podmiotem porównywalnym do polskich otwartych funduszy inwestycyjnych oraz funduszy UCITS z siedzibą w innych krajach UE/EOG. Warunki przewidziane w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. nie powinny być stosowane literalnie, ponieważ może to prowadzić do ich wykładni stojącej w sprzeczności z zasadami prawa UE. Zasadniczą rolę w procesie oceny odgrywa funkcja gospodarcza, którą dany podmiot wykonuje, a nie jego forma prawna czy sposób opodatkowania w kraju siedziby. W szczególności, kwestia zasad opodatkowania funduszu w państwie jego siedziby nie może być czynnikiem decydującym.
Zdaniem strony, nawet gdyby uznać, że test porównywalności należy stosować względem funduszy inwestycyjnych zamkniętych, to również jej dochody uzyskane z dywidend od polskich spółek powinny być zwolnione z opodatkowania, ponieważ tego typu dochody otrzymywane przez krajowe fundusze inwestycyjne są zwolnione z opodatkowania niezależnie od typu funduszu. W konsekwencji, tak długo jak spółka pełni funkcje gospodarcze analogiczne do krajowych funduszy inwestycyjnych, jej dochody osiągnięte z dywidend otrzymywanych w związku z posiadaniem akcji polskich spółek powinny być zwolnione z opodatkowania w Polsce. Wadliwa wykładnia przepisów prowadzi do dyskryminacji strony.
Skarżąca podniosła, że organ zignorował zasadę legalizmu, ponieważ pominął przepisy prawa unijnego, wyroki TSUE oraz orzecznictwo sądów krajowych, a także rozstrzygnięcia wydane wobec spółki dotyczące jej statusu jako podatnika na gruncie polskich przepisów podatkowych w kontekście zasad opodatkowania w kraju siedziby. Orzeczenia te z uwagi na tożsamość podmiotową oraz wysokie podobieństwo przedmiotowe rozstrzyganych zagadnień prawnych, powinny mieć istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest w ocenie Sądu uzasadniona.
Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia zasadności odmowy stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, pobranego od dywidend wypłaconych w latach 2020-2021 przez płatnika tego podatku – B. na rzecz skarżącej (spółki, Funduszu) będącej samodzielnym funduszem inwestycyjnym, działającym w serii subfunduszy (Trust). Istota problemu sprowadza się do rozstrzygnięcia sporu czy dochody osiągane przez Fundusz we wskazanych wyżej okresach powinny być zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10a tej ustawy, względnie korzystać ze zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.
Zdaniem Funduszu, zwolnienie podmiotowe wynikające z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. powoduje, że fundusze które nie mogą być uznane za podmioty działające na podstawie przepisów polskiej ustawy o funduszach inwestycyjnych są traktowane w sposób dyskryminacyjny. W efekcie tego polskie przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez nierówne traktowanie funduszy inwestycyjnych z państw trzecich naruszają zasadę swobody przepływu kapitału i zasadę niedyskryminacji. Spółka w podstawie swojego żądania wskazała wyrok TSUE w sprawie C-190/12 i podniosła, że organ był zobligowany do przeprowadzenia testu porównywalności Funduszu nie będącego rezydentem z polskimi i europejskimi funduszami inwestycyjnymi, uwzględniającego zasadniczo gospodarczy cel i sposób działania takich podmiotów, nie zaś otoczenie prawne, w którym powstały i wykonują działalność. Powyższe dotyczy także prawidłowego zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p.
W ocenie organów podatkowych, zwolnienie z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. nie przysługuje, gdyż Fundusz nie jest porównywalny do polskich funduszy inwestycyjnych utworzonych i działających na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz europejskich funduszy inwestycyjnych zorganizowanych jako przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) zgodnie z dyrektywą Rady 85/611/EWG z 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe UCITS (Dz.Urz.UE L. 2009.302.32 ze zm.; dyrektywa UCITS). Fundusz mógłby skorzystać z powyższego zwolnienia, ale tylko w przypadku łącznego spełnienia przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., w przeciwnym wypadku zastosowanie do niego wskazanego przepisu byłoby dyskryminujące dla podmiotów krajowych. Tymczasem spółka nie spełnia warunków zwolnienia z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit a i b u.p.d.o.p. - nie promuje sprzedaży swoich jednostek uczestnictwa w obrocie publicznym (nie jest tym samym podmiotem porównywalnym do UCITS) i jest podmiotem transparentnym podatkowo i nie podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w USA (nie może być więc uznana za podatnika, choć równocześnie – co trzeba podkreślić - organ nie zakwestionował legitymacji skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o nadpłatę i w pierwszej części decyzji określa ją jako podatnika, który poniósł ciężar ekonomiczny podatku z własnego majątku, bowiem płatnik tę należność potrącił z wypłacanych na rzecz spółki dywidend). Organ wskazał, że jakkolwiek trudno wymagać, aby Fundusz był tożsamy z funduszami UCITS, a porównywalność nie oznacza tożsamości podmiotów, to jednak należy podkreślić znaczenie wykazanych w sprawie różnic, aby zapobiec dyskryminacji funduszy z Polski i UE (EOG) poprzez stworzenie lepszych warunków działania dla spółki. W jego ocenie, dyrektywy wyroku TSUE z 10 kwietnia 2014 r. w sprawie C-190/12 nie mogą odnosić się do wykładni art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p., który został dodany do ustawy podatkowej w okresie późniejszym.
Równocześnie organ uznał, że skarżąca spełnia te warunki zwolnienia, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit c – f u.p.d.o.p., w tym prowadzi działalność na podstawie zezwolenia SEC oraz podlega jego nadzorowi, posiada depozytariusza przechowującego jej aktywa, jest zarządzana przez doradcę inwestycyjnego. Została też utworzona i funkcjonuje w porównywalnych ramach regulacyjnych do funduszy UCITS. W szczególności w decyzji podkreślono, że amerykańskie fundusze inwestycyjne muszą spełniać kompleksowe wymogi regulacyjne wynikające z przepisów dotyczących papierów wartościowych, które zapewniają ochronę ważną z punktu widzenia ich uczestników.
W ocenie skarżącej, przyjęte przez organ zasady porównywalności skarżącej i europejskich (w tym polskich) funduszy inwestycyjnych są niewłaściwe, bo w sposób nieuprawniony zostały zawężone.
W ocenie Sądu, w tak zarysowanym sporze należy przyznać rację stronie skarżącej, bowiem organ nie zastosował się w sposób właściwy do wskazań wynikających z wyroku TSUE w sprawie C-190/12. Skupił uwagę wyłącznie na wąskim aspekcie funkcjonowania funduszy europejskich, w tym krajowych, nie mającym znaczenia dla dokonania oceny porównywalności ogólnych zasad funkcjonowania funduszy, pomijając całkowicie dokonanie oceny porównywalności przez pryzmat celów i zasad funkcjonowania funduszy amerykańskich, ich obowiązków, stosowanych wobec nich środków kontroli. Porównanie funduszy zagranicznych powinno opierać się, zdaniem Sądu, na analizie istotnych cech podmiotów, tj. przedmiotu działalności i funkcji ekonomicznych, a nie skupiać się na szczegółowych i wybiórczo wskazanych aspektach odnoszących się zasadniczo do organizacji prawnej, w tym prawnopodatkowej. Szczególnie, że są one zestawiane z warunkami zwolnienia podatkowego, którym w założeniu odpowiadają podmioty krajowe i europejskie z racji sposobu ich zdefiniowania w ujednoliconym porządku prawnym UE w omawianym zakresie.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. (według stanu prawnego obowiązującego w dacie wypłaty dywidend), fundusze inwestycyjne otwarte oraz specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte, utworzone na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, z wyłączeniem specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p., instytucje wspólnego inwestowania, z zastrzeżeniem ust. 4, posiadające siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, które spełniają łącznie następujące warunki: a) podlegają w państwie, w którym mają siedzibę, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, b) wyłącznym przedmiotem ich działalności jest zbiorowe lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego proponowania nabycia ich tytułów uczestnictwa w papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego, c) prowadzą swoją działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym mają siedzibę, d) ich działalność podlega bezpośredniemu nadzorowi właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym mają siedzibę, e) posiadają depozytariusza przechowującego aktywa tej instytucji, f) zarządzane są przez podmioty, które prowadzą swoją działalność na podstawie zezwolenia właściwych organów nadzoru nad rynkiem finansowym państwa, w którym podmioty te mają siedzibę.
Powyższe zwolnienie ma charakter podmiotowy. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 10a, nie ma zastosowania do: 1) instytucji wspólnego inwestowania: a) które prowadzą swoją działalność w formie instytucji wspólnego inwestowania typu zamkniętego albo są instytucją wspólnego inwestowania typu otwartego działającą na podstawie zasad i ograniczeń inwestycyjnych odpowiadających instytucjom wspólnego inwestowania typu zamkniętego, lub b) których tytuły uczestnictwa, zgodnie z dokumentami założycielskimi, nie są oferowane w drodze oferty publicznej, dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu oraz mogą być nabywane także przez osoby fizyczne wyłącznie w przypadku, gdy osoby te dokonają jednorazowego nabycia tytułów uczestnictwa o wartości nie mniejszej niż 40.000 euro; 2) dochodów z nieruchomości, o których mowa w art. 24b ust. 1, w tym uzyskanych przez podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a (art. 6 ust. 4 u.p.d.o.p.). Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 10a, nie ma zastosowania do podatku, o którym mowa w art. 24b (art. 6 ust. 5 u.p.d.o.p.).
Powyższą regulację uzupełnia art. 17 ust. 1 pkt 57 i 58 u.p.d.o.p., który wprowadza zwolnienie przedmiotowe. Zgodnie z nim, wolne od podatku są: dochody (przychody) funduszy inwestycyjnych zamkniętych lub specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych stosujących zasady i ograniczenia inwestycyjne określone dla funduszy inwestycyjnych zamkniętych, utworzonych na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, ze wskazanymi tam wyłączeniami, zaś zgodnie z pkt 58 art. 17 ust. 1 u.p.d.o.p., wolne od podatku są również dochody (przychody) instytucji wspólnego inwestowania posiadających siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1, spełniających warunki, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10a lit. a i d-f, z wyłączeniem dochodów określonych w pkt 57 lit. a-g.
Z uwagi na fakt, że skarżąca jest funduszem inwestycyjnym z państwa trzeciego, dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe znaczenie mają tezy wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 kwietnia 2014 r. w sprawie E. przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Bydgoszczy (C-190/12). Trybunał podkreślił w nim, że art. 63 TFUE (poprzednio art. 56 TWE) dotyczący swobodnego przepływu kapitału znajduje zastosowanie do sytuacji, takiej jak rozpatrywana w sprawie w postępowaniu głównym, w której na mocy krajowych przepisów podatkowych ze zwolnienia podatkowego nie mogą korzystać dywidendy wypłacane przez spółki mające siedzibę w państwie członkowskim na rzecz funduszu inwestycyjnego mającego siedzibę w państwie trzecim, podczas gdy fundusze inwestycyjne mające siedzibę we wspomnianym państwie członkowskim korzystają z takiego zwolnienia. Jednocześnie TSUE podkreślił, że art. 63 TFUE i art. 65 TFUE (poprzednio art. 58 TWE) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom podatkowym państwa członkowskiego takim jak rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, na podstawie których ze zwolnienia podatkowego nie mogą korzystać dywidendy wypłacane przez spółki mające siedzibę w tym państwie członkowskim na rzecz funduszu inwestycyjnego mającego siedzibę w państwie trzecim w zakresie, w jakim istnieje pomiędzy tym państwem członkowskim a rozpatrywanym państwem trzecim zobowiązanie umowne do wzajemnej pomocy administracyjnej, które umożliwia krajowym organom podatkowym zweryfikowanie informacji przekazanych ewentualnie przez fundusz inwestycyjny. Trybunał uznał, że to do sądu odsyłającego należy zbadanie warunków tworzenia i działania funduszu inwestycyjnego z państwa trzeciego w celu ustalenia, czy prowadzi on działalność w ramach regulacyjnych równoważnych z ramami regulacyjnymi Unii Europejskiej. Tym samym oceny zgodności przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. z prawem unijnym należy dokonać z punktu widzenia art. 56 TWE, czyli zasady swobody przepływu kapitału. Do środków zakazanych przez art. 56 TWE zalicza się środki mogące zniechęcać osoby niebędące rezydentami do dokonania inwestycji w tym państwie członkowskim lub które mogą zniechęcić osoby będące rezydentami państwa członkowskiego do dokonywania inwestycji w innych państwach (wyroki TSUE: z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie C-101/05; z dnia 10 lutego 2011 r. w sprawach połączonych C-436/08 i C-437/08; z dnia 10 maja 2012 r. w sprawach połączonych od C-338/11 do C-347/11). Różnica w traktowaniu pod względem podatkowym dywidend pomiędzy funduszami inwestycyjnymi będącymi rezydentami a funduszami inwestycyjnymi niebędącymi rezydentami może zniechęcać z jednej strony fundusze inwestycyjne z siedzibą w państwie trzecim do obejmowania udziałów spółek z siedzibą w Polsce, a z drugiej strony inwestorów będących rezydentami w tym państwie członkowskim do nabywania udziałów w funduszach inwestycyjnych niebędących rezydentami. Takie różne traktowanie może prowadzić do ograniczenia swobodnego przepływu kapitału. TSUE wykluczył, aby ograniczenia wynikające z regulacji krajowych można uzasadnić koniecznością zachowania spójności systemu podatkowego, czy podziałem kompetencji podatkowych i zachowania wpływów podatkowych.
Zdaniem Sądu, powyższy wyrok TSUE należy odczytywać jako zakaz dyskryminacji podmiotów porównywalnych z uwagi na miejsce ich siedziby. Wbrew twierdzeniu organu, wyrok ten ma charakter prejudycjalny, wywołuje skutek erga omnes i obejmuje interpretację przepisów prawa wspólnotowego, a nie krajowego. Dlatego twierdzenie, że tezy tego wyroku nie odnoszą się do wprowadzonego do ustawy podatkowej później art. 17 ust. 1 pkt 57 i 58 u.p.d.o.p. jest nieuprawnione.
Dlatego niezbędne w sprawie było dokonanie analizy, czy skarżąca jako fundusz inwestycyjny państwa trzeciego prowadzi działalność porównywalną z podmiotami krajowymi i europejskimi i działa w ramach regulacji równoważnych. O ile drugi z aspektów nie budził wątpliwości organu, o tyle w wypadku pierwszego organ uznał, że brak wypełnienia dwóch spośród pięciu przesłanek zwolnienia podatkowego z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. uniemożliwia skarżącej skorzystanie z tej preferencji, podobnie jak i ze zwolnienia z art. 17 ust. 1 pkt 57 i 58 u.p.d.o.p., który odwołuje się w zakresie przesłanek m.in. do art. 6 ust. 1 pkt 10a lit b u.p.d.o.p. (a przesłanki tej skarżąca nie spełnia, bowiem jest podmiotem transparentnym podatkowo, zaś certyfikaty rezydencji posiadają jej wspólnicy). Wyklucza to bowiem ocenę, że Fundusz jest podmiotem porównywalnym do funduszy krajowych i europejskich, które z takiego zwolnienia mogą skorzystać.
Zdaniem Sądu, czynności porównania między funduszami należy dokonać w zakresie szerszym niż uczynił to organ, który w istocie ocenił czy skarżąca spełnia przesłanki zwolnienia podmiotowego z art. 6 ust. 1 pkt 10a oraz przedmiotowego z art. 17 ust. 1 pkt 57 u.p.d.o.p. Wskazując na dostrzeżone różnice, które równocześnie stanowią dwie z przesłanek zwolnienia podmiotowego i jedną przedmiotowego, organ nie wskazał jaka jest ich istotność dla przyjęcia odmiennego traktowania w obrębie wskazanej preferencji podatkowej (zob. wyroki NSA z dnia 3 czerwca 2014 r. w sprawach o sygn. akt II FSK 1702/12 i II FSK 1284/12). Innymi słowy, oprócz wskazania tych różnic rzeczą organu było dokonanie oceny ich wagi dla uznania, że nie mamy do czynienia z podmiotem równoważnym z punktu widzenia celów i zasad funkcjonowania funduszów inwestycyjnych. Potwierdza to także wyrok TSUE z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt C-18/23, dotyczący wykładni przesłanki z art. 6 ust. 1 pkt 10a lit f u.p.d.o.p. w stosunku do podmiotu z państwa trzeciego.
Należało więc przede wszystkim ustalić, korzystając z materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącą, w tym analizy Exhibit A, które ewentualnie mogły podlegać doprecyzowaniu w drodze wystąpień do strony lub organów amerykańskich, czy fundusze amerykańskie (w tym skarżąca) wykonują działalność na warunkach równoważnych z tymi, które mają zastosowanie do funduszy inwestycyjnych z siedzibą na terytorium Unii. Zdaniem Sądu, pojęcie to należy rozumieć w kontekście celów i zadań funduszy inwestycyjnych, które polegają na inwestowaniu wpłaconych do funduszu środków w taki sposób, aby osiągnąć jak największy zysk dla uczestników funduszu, przy jednoczesnym ograniczeniu ryzyka inwestycyjnego. Istota funduszy inwestycyjnych opiera się zatem na połączeniu środków (zasobów kapitałowych) indywidualnych inwestorów w celu wspólnego ich inwestowania. W teście porównywalności nie chodzi o to, aby fundusze funkcjonujące w odmiennym otoczeniu prawnym były identyczne jak te, które funkcjonują w UE, lecz aby były one odpowiednie dla realizacji celów i zasad ich funkcjonowania. Taka konstatacja wynika w szczególności z celu omawianego zwolnienia podatkowego, które ma przeciwdziałać podwójnemu opodatkowaniu.
Wbrew twierdzeniu organu, fakt że skarżąca jest podmiotem transparentnym podatkowo (a opodatkowaniu w kraju siedziby podlegają jej partnerzy, tj. fundusze powiązane, które zasilają spółkę kapitałowo i którym przypisywane są dochody spółki) nie ma dla tej oceny zasadniczego znaczenia. Nieopodatkowanie Funduszu (z powodu jego przejrzystości) oraz zwolnienie podmiotów europejskich z podatku skutkuje w tym sensie identycznie – zyski funduszy są opodatkowane jednokrotnie na etapie inwestorskim. Podobnie bez znaczenia jest forma organizacyjno-prawna Funduszu. W tej kwestii skarżąca zasadnie przywołała stanowisko TSUE, iż w świetle celów obejmujących unikanie podwójnego opodatkowania dochodów z inwestycji oraz jednakowe traktowanie pod względem podatkowym inwestycji realizowanych pośrednio za pośrednictwem funduszy inwestycyjnych oraz inwestycji bezpośrednich fakt, że przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania ma formę statutową niekoniecznie stawia je w sytuacji odmiennej od sytuacji przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania mającego formę kontraktową. Takie cele mogą bowiem zostać osiągnięte również wtedy, gdy przedsiębiorstwo zbiorowego inwestowania ma formę statutową, lecz korzysta w państwie członkowskim, w którym ma siedzibę, ze zwolnienia z podatku dochodowego lub systemu przejrzystości podatkowej (wyrok TSUE z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt C-342/20, pkt 73 i 74).
Z kolei w zakresie rozważań, czy skarżąca jest funduszem otwartym czy zamkniętym organ zignorował nie tylko przedstawione w sprawie dowody, ale i argumenty podnoszone przez stronę, w tym jej zasadne wskazanie, że w istocie – w ramach regulacji z art. 6 ust. 1 pkt 10 i 10a oraz art. 17 ust. 1 pkt 57 i 58 u.p.d.o.p. - w warunkach krajowych i europejskich zwolnieniu podatkowemu w zakresie przychodów z dywidend podlegają wszystkie te podmioty. Trudno więc uznać, że kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla uznania braku porównywalności podmiotów, a tym samym dla zwolnienia skarżącej z opodatkowania.
Tak samo odnieść należy się do zarzutu organu, że spółka nie prowadzi publicznej emisji jednostek uczestnictwa i jednostki te nie są swobodnie dostępne dla ogółu inwestorów (jak ma to miejsce z zasady w przypadku UCITS), ale są oferowane w ramach prywatnej sprzedaży dla inwestorów instytucjonalnych (profilowanie uczestników). Skarżąca wskazała, że funkcjonuje w strukturze master-feeder, a taka struktura ma swój odpowiednik w dyrektywie UCITS (Rozdział VIII dyrektywy). Poza tym, brak publicznego proponowania tytułów uczestnictwa spółki jest wynikową sposobu organizacji instytucji w formie Trustu (umowa powiernictwa). Dlatego w sytuacji, gdy publicznie proponowane są tytuły uczestnictwa w funduszach powiązanych (będących partnerami spółki) nie może być – w ocenie Sądu – mowy o braku spełnienia warunków zwolnienia podatkowego, o którym mowa w sprawie. Skarżąca wskazała nadto, co nie zostało przez organ stosownie rozważone, że profilowanie uczestników dotyczy także krajowych specjalistycznych funduszy inwestycyjnych (art. 113 ustawy o funduszach inwestycyjnych). Kwestia sposobu zbierania środków nie powinna też mieć znaczenia dla oceny porównywalności podmiotów rodzimych i zagranicznych, bo ani w ustawie o funduszach inwestycyjnych, ani w dyrektywie UCITS nie ma odniesienia do sposobu zbierania kapitału.
Wszystkie omawiane kryteria nie stawiają, zdaniem Sądu, spółki w sytuacji odmiennej od funduszy inwestycyjnych polskich i europejskich, które korzystają ze zwolnień podatkowych, o jakich mowa w sprawie. To zaś oznacza, że organ nie dokonał dostatecznej analizy materiału dowodowego, by uznać, że przeprowadził w sposób właściwy test porównywalności podmiotów. Zgodnie z art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest zobowiązany do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Normatywną treścią zasady wyrażonej w tym przepisie jest obowiązek organu zebrania wszystkich dowodów niezbędnych do zbudowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia podatkowego oraz obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału nie może polegać na fragmentarycznej ocenie faktów, lecz oznacza dochodzenie do wyjaśnienia stanu faktycznego w sposób dokładny, z uwzględnieniem pełnego kontekstu. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest ściśle związany z wynikającą z art. 191 O.p. zasadą swobodnej oceny dowodów. Ocena swobodna powinna być bowiem oparta na wszechstronnej ocenie całości materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ niewątpliwie naruszył zasady wynikające z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena zebranego materiału dowodowego przez organy podatkowe pomija najważniejsze cechy funduszy inwestycyjnych, jak w szczególności przedmiot ich działalności, obowiązki, stosowane wobec nich środki kontroli. Co istotne, na te aspekty w ramach testu porównywalności zwracały już uwagę organy podatkowe rozstrzygające wnioski spółki za wcześniejsze okresy, tj. Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie w decyzjach z 9 marca 2021 r. (nadpłaty za 2017 i 2018 r.) i 13 lipca 2021 r. (nadpłata za 2019 r.), Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (nadpłaty za 2013 i 2014 r.), ale także Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie, rozstrzygając o nadpłacie za 2013 r. Wbrew twierdzeniu skarżącej, decyzje te zapadły w analogicznych jak w niniejszej sprawie stanach faktycznych i prawnych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy podatkowe winny mieć na uwadze przedstawioną wyżej ocenę prawną, uwzględniającą prowspólnotową wykładnię art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. oraz dokonać porównania działalności skarżącej z funduszami działającymi na podstawie regulacji krajowej (ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych) i dyrektywy UCITS. Nie ulega wątpliwości, że sformułowanie przez organy podatkowe wniosku o niestosowaniu zwolnienia wynikającego z art. 6 ust. 1 pkt 10a u.p.d.o.p. do funduszu zagranicznego (nierezydenta) wymaga precyzyjnego przedstawienia przesłanek, na podstawie których organy doszły do takiego wniosku, albowiem tylko w ten sposób możliwa będzie ocena, czy stanowisko organów podatkowych nie dyskryminuje nierezydentów i nie narusza zasady swobody przepływu kapitału i zasady swobody przedsiębiorczości.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit g) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687). Na zasądzoną od organu kwotę składają się: wpis od skargi w kwocie 17.904 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej – 10.800 zł.
.