Wyrok WSA z dnia 14 listopada 2025, sygn. I SA/Lu 419/25

W skardze na decyzję Wojewody skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 ustawy z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. poz. 620 ze zm.; dalej: u.r.p.) poprzez błędne zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że umożliwiających umorzenie należności z tytułu pobranych środków nie występuje w sprawie, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna, co stwierdził również sam organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem zachodzą jednocześnie dwie przesłanki, o których mówi art. 76 ust. 7 pkt 1 i 2 u.p.z.i.r.p., tj. brak majątku, z którego można dochodzić należności oraz dochodzenie należności mogłoby pozbawić skarżącą albo osobę pozostający na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania, co w konsekwencji powinno stanowić podstawę do zmiany przez organ odwoławczy decyzji Prezydenta poprzez umorzenie należności;

2. art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta, mimo że z materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie posiada składników majątkowych, takich jak nieruchomości czy oszczędności pieniężne, natomiast ruchomości, na które powołuje się organ w postaci samochodu osobowego czy środków trwałych zakupionych w ramach dofinansowania nie mogą zostać spieniężone, ponieważ są konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej oraz do bieżącego funkcjonowania rodziny, co w konsekwencji doprowadziło organ do nieuzasadnionego braku stwierdzenia, że skarżąca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności, co stanowi przesłankę do umorzenia w całości łub części należności;

3. art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo ustalenia, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest trudna, łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 5.423,16 zł, podczas gdy stałe obciążenia finansowe wynoszą około 10.000 zł, a ponadto działalność gospodarcza skarżącej przynosiła w ubiegłych latach stratę, które to okoliczności jednoznacznie potwierdzają, że zwrot w całości należności w postaci dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej wraz z odsetkami ustawowymi pozbawi stronę i jej rodzinę niezbędnych środków utrzymania, co definitywnie wyczerpuje przesłankę do umorzenia ww. należności;

4. art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r. poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wobec stwierdzenia, że kwota 823 zł wskazana w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia jest obiektywnym miernikiem służącym ocenie finansowych możliwości skarżącej, podczas gdy organ zaniechał dokonania całościowej i indywidualnej oceny sytuacji materialnej strony, w tym nie uwzględnił rzeczywistych kosztów utrzymania oraz innych istotnych okoliczności wpływających na jej zdolność do uregulowania należności, co doprowadziło do błędnego wniosku, iż sytuacja majątkowa strony nie uzasadnia umorzenia należności;

5. art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że mimo spełnienia przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 u.p.z.i.r.p., organ nie jest zobowiązany do umorzenia należności, lecz ma jedynie obowiązek wyraźnego uzasadnienia odmowy, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych oraz jednolitymi poglądami doktryny uznaniowość nie oznacza całkowitej i niekontrolowanej dowolności organu w tej kwestii, gdyż art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. określa cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie świadczenia, wyznaczając w ten sposób granice uznania administracyjnego, a co więcej organ powinien uwzględnić całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie i w ramach swego uznania nie powinien naruszać zasady swobodnej oceny dowodów;

6. art. 76 ust. 7 u.p.z. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. poprzez pominięcie faktu, że organ pierwszej instancji uznał, że zabezpieczenie przyznanych środków przez poręczyciela stanowi okoliczność uniemożliwiającą umorzenie należności, podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu dla ewentualnego umorzenia pobranego świadczenia bez znaczenia jest fakt istnienia poręczenia, co doprowadziło do przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego i utrzymania w mocy decyzji o odmowie umorzenia należności wobec strony;

7. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości zebranego materiału dowodowego i wyciągnięcie wniosków sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym, to jest że zasadna była odmowa umorzenia całości należności, z uwagi na brak wyczerpania znamion przypadku szczególnie uzasadnionego, umożliwiającego odstępstwo od zasady rozliczania się obywateli z zobowiązań wobec państwa, w sytuacji gdy strona wykazała, że jej sytuacja majątkowa, rodzinna i sytuacja przedsiębiorstwa jest nadzwyczajnie trudna i uzasadnia umorzenie żądanej należności;

8. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że organ pierwszej instancji dokonał właściwej oceny materiału dowodowego dotyczącego całokształtu sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej strony, podczas gdy organ ten nie zweryfikował w trakcie zbierania dowodów i pominął przy ustalaniu stanu faktycznego, że strona z powodu dramatycznej sytuacji majątkowej korzysta z pomocy finansowej rodziny, a także dowolne przyjął, że przedsiębiorstwo strony generuje niewielkie zyski, podczas gdy jakikolwiek dochód z tego tytułu nie pokrywał nawet comiesięcznych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej;

9. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, zaniechanie uwzględnienia słusznego interesu obywatela, w szczególności całkowite pominięcie okoliczności udokumentowanych przez stronę, że: - główną przyczyną wypowiedzenia umowy o przyznanie dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej były nieprawidłowości związane z rozliczaniem podatku VAT przez biuro księgowe obsługujące stronę; - strona została zobowiązana do zwrotu przyznanego dofinansowania wyłącznie z winy i zaniedbań wykwalifikowanego doradcy podatkowego, któremu powierzyła prowadzenie swojej księgowości; - strona została pokrzywdzona na skutek błędnej interpretacji przepisów podatkowych oraz niedopełnienia obowiązków przez księgową; - brak jest podstaw do przypisania stronie winy i działania sprzecznego z umową o przyznanie dofinansowania, w tym naruszenia § 2 ust. 8 tej umowy; - stwierdzone przez organ nieprawidłowości w rozliczeniu podatku VAT za dwie faktury nie miały wpływu na dofinansowanie ani na realizację umowy, a zapłacony VAT stanowił dodatkowy wydatek, pokryty przez skarżącą i nie wpłynął na środki przeznaczone na działalność gospodarczą; - skarżąca podjęła niezwłocznie samodzielnie niezbędne działania w kwestii rejestracji jako czynny podatnik VAT, co potwierdza odpowiedzialne podejście do prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i zobowiązań wynikających z umowy;

które to okoliczności według organu nie zasługiwały na uwagę, gdyż nie należały do przedmiotu sprawy i nie przesądzały o możliwości umorzenia należności, podczas gdy powinny zostać uznane za uzasadniające umorzenie należności;

10. art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 § 2 i 3 k.p.a., wskutek: - wadliwego wyjaśnienia podstaw utrzymania w mocy decyzji Prezydenta, w sytuacji, gdy organ wskazał w uzasadnieniu, że strona znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a mimo to – wbrew zasadom logiki – uznał, że nie zasługuje ona na umorzenie żądanych należności; - braku pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji, w tym niewyjaśnienie, dlaczego mimo nadzwyczajnie trudnej sytuacji majątkowej strony, organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi podstawa do ochrony strony przed pozbawieniem jej utrzymania w wyniku konieczności zwrotu całej należności; - dowolności w wydaniu decyzji poprzez oderwane od wniosków wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym nie występują przesłanki do umorzenia całości albo nawet części należności w stosunku do strony;

11. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego uwzględnienia słusznego interesu obywatela, wobec stwierdzenia, że organ nie może traktować interesu dłużnika w sposób preferencyjny, gdyż obowiązany jest uwzględnić przede wszystkim uzasadniony interes wierzyciela, co w sposób niesłuszny doprowadziło organ do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji;

12. art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d) i art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w wyniku stwierdzenia, że organ obowiązany jest mieć na uwadze przede wszystkim interes wierzyciela – zadania Funduszu Pracy w zakresie zwalczania bezrobocia i łagodzenia jego skutków, w sytuacji gdy MUP żądając od strony całości należności z tytułu pobranych świadczeń – dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej działała sprzecznie z powierzoną mu misją, albowiem wypowiadając tę umowę zniweczył tym samym szansę na rozwój lokalnego rynku pracy, pozbawiając stronę szans na rozwinięcie działalności gospodarczej oraz spowodował konieczność powrotu skarżącej do statusu osoby bezrobotnej, co jest rażąco niezgodne z celem udzielonego jej wsparcia.

W oparciu o te zarzuty strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Powołany przepis wymienia cztery odrębne przesłanki mogące być podstawą umorzenia należności. Każda z nich określa inną sytuację faktyczną uzasadniającą umorzenie i odnosi się do ściśle określonej kategorii podmiotów wymienionych w tym przepisie. Przesłanki te wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, w tego rodzaju postępowaniu organ także zobowiązany jest do dochodzenia prawdy obiektywnej, a więc powinien podejmować niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Działanie bowiem w ramach uznania nie oznacza działania w sposób zupełnie dowolny i swobodny, gdyż jest on ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie, w tym przypadku w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., a także zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, w tym zasadą praworządności (art. 6 k.p.a.), zasadami prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), zasadami zaufania do władzy publicznej oraz utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw (art. 8 k.p.a.), a także zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.). Zakres zatem swobody organu administracji wynikający z przepisów prawa materialnego jest ograniczony właśnie tymi ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego. Kontrola zaś sprowadza się do zgodności ustaleń dokonanych przez organ ze wskazanymi kryteriami i ich zastosowania w sprawie. Z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu działającego w ramach uznania dokonania zebrania i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego, ale przede wszystkim każdorazowego dokonania ustalenia hierarchii między interesem strony a interesem społecznym publicznym (zob. J. Zimmermann, Polska jurysdykcja administracyjna, Warszawa 1996, s. 122).

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi nie można w tym zakresie zarzucić organom niewłaściwego działania. Przede wszystkim stwierdzenie przez organy, że sytuacja rodziny skarżącej jest trudna, a tym samym, że zachodzi słuszny interes obywateli (strony) za udzieleniem jej wsparcia, nie oznaczała sama z siebie, że obowiązkiem organów było umorzenie pobranych należności w całości bądź w części. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek uwzględniania interesu społecznego (publicznego) i słuszny interes obywateli (strony) wyraża się w tego typu sprawach w badaniu – jak wskazano wyżej – hierarchii między interesem strony a interesem publicznym. Organy obu instancji dokonały takiej oceny należycie i prawidłowo stwierdziły, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające udzielenie wnioskowanej pomocy stronie.

Nie ma więc racji strona, gdy twierdzi, że samo stwierdzenie przez organy, że sytuacja jej rodziny jest trudna determinowało konieczność umorzenia skarżącej należności, z uwagi na spełnienie przesłanek, o jakich mowa w art. 76 ust. 7 pkt 1 i 2 u.p.z.i.r.p., tj. z powodu braku majątku, z którego można dochodzić należności, gdyż strona nie posiada nieruchomości ani oszczędności pieniężnych oraz stwierdzenia, że dochodzenie należności mogłoby pozbawić stronę albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu (skarżąca ze swym mężem ma na utrzymaniu dwójkę dzieci) niezbędnych środków utrzymania.

Jest jasne bowiem, że zasadność umorzenia należności musi być oceniona z uwzględnieniem całokształtu sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o umorzenie. Ograniczone środki finansowe i przejściowo trudna sytuacja materialna strony nie stanowią wystarczającego uzasadnienia dla zastosowania wobec strony tak daleko idącej instytucji pomocowej jaką jest umorzenie w całości uzyskanego dofinansowania, tym bardziej w sytuacji, gdy strona nie podjęła starań chociażby częściowej spłaty powstałego zobowiązania. Co więcej, stwierdzenie wystąpienia jednej z przesłanek umorzenia należności dopiero otwiera możliwość organowi oceny – w ramach uznania administracyjnego – zasadności oraz celowości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Ustalenie zaś, że nie zaistniała żadna z ww. przesłanek, wyklucza stosowanie uznania i uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie.

Z akt sprawy wynika, że rozpatrując odwołanie Wojewoda uznał, że organ pierwszej instancji dokonał właściwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, dotyczącego całokształtu sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej skarżącej. Z uwagi na szczegółowe przywołanie w uzasadnieniu decyzji Prezydenta przedłożonych w postępowaniu dokumentów, organ odwoławczy odstąpił od ich ponownego przedstawiania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał jednak, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci (7 i 3 lata) pozostających na utrzymaniu rodziców. Na dochód rodziny - zgodnie z ustaleniami organu I instancji przywołanymi w uzasadnieniu decyzji - składa się wynagrodzenie męża - 3.823,16 zł netto oraz świadczenia rodzinne na dzieci w wysokości 1.600,00 zł (2 x "800 plus"). Skarżąca, zgodnie z oświadczeniami, nie uzyskiwała dochodów z działalności gospodarczej, którą zmuszona była zawiesić. Ustalony łączny dochód rodziny wyniósł zatem 5.423,16 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę 1.355,79 zł.

Organ oparł się również na udokumentowanych przez skarżącą obciążeniach z tytułu utrzymania wynajętego mieszkania (czynsz i koszty wynajmu, energia elektryczna, gaz, woda, telefony) oraz kosztach związanych z edukacją dzieci. Organ odwoławczy nie pominął przedłożonego wydruku z CElDG poświadczającego zawieszenie działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "H. " E. K. od 10 kwietnia 2025 r., ale oparł się na aktualnym statusie działalności gospodarczej, która od 11 maja 2025 r. posiada status działalności aktywnej, a więc ponownie prowadzonej przez skarżącą. W całościowej ocenie stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy uwzględnił także wydatki związane z posiadaniem przez skarżącą kredytu, dodatkowo karty kredytowej oraz spłatą rat za telefony komórkowe oraz pisemne oświadczenie D. G. o udzielaniu kwoty pomocy finansowej uzależnionej od potrzeby.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, dokonana przez organ analiza materiału dowodowego sprawy nie ograniczyła się do wyliczenia dochodów i wydatków rodziny, lecz obejmowała również analizę sytuacji, w jakiej znajdują się członkowie rodziny strony.

Pamiętać należy, jak wspomniano wyżej, że organ odwoławczy przyjął, że sytuacja rodziny jest trudna. Oceniając zasadność uwzględnienia wniosku strony, organ oparł się na dochodach i wydatkach 4-osobowej rodziny, ale uwzględnił także przeciętną sytuację rodzin otrzymujących pomoc finansową, w tym również ze strony urzędów pracy. Podkreślił, że wykazane obciążenia finansowe rodziny (wynoszące ok. 10 tys. zł) bez wątpienia przekraczają dochody rodziny, na które składa się wynagrodzenie małżonka oraz świadczenia rodzinne przyznane na dwoje małoletnich dzieci, i które w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynoszą 1.355,79 zł. Dokonując oceny sytuacji rodziny organ odwoławczy odwołał się również do kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynikające z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r. Niewątpliwie przekroczenie tej kwoty skutkować może brakiem możliwości otrzymania przez rodzinę niektórych świadczeń z pomocy społecznej lub innych form wsparcia udzielanych przez organy pomocy społecznej osobom najuboższym. Jest to zatem kwota graniczna, która zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, jest obiektywnym miernikiem służącym ocenie finansowych możliwości osoby bezrobotnej, której udzielone zostało wsparcie finansowe. Organ nie naruszył więc prawa odnosząc się w decyzji dodatkowo do powyższej, wynikającej z powszechnie obowiązujących przepisów prawa kwoty.

Trafnie organ stwierdził, że w sprawie nie mógł pominąć okoliczności, że skarżąca jest osobą młodą, podejmującą działania związane z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej i zdolną do podjęcia pracy zarobkowej. Słusznie też ocenił, że zawieszenie działalności gospodarczej, na które powołuje się skarżąca stanowi utrudnienie w spłacie należności, jednakże nie wyklucza możliwości jej prowadzenia po wznowieniu działalności i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Organ zwrócił zasadnie uwagę, że wnosząc odwołanie skarżąca udokumentowała zawieszenie działalności gospodarczej od dnia 10 kwietnia 2025 r., lecz według stanu na dzień orzekania przez organ odwoławczy poza sporem jest, że działalność ta została wznowiona (w dniu 11 maja 2025 r.) i była działalnością aktywną. Z kolei sam fakt, że działalność gospodarcza przyniosła skarżącej w ubiegłych latach stratę, nie może być traktowany – wobec pozostałych okoliczności faktycznych sprawy – jako obligujący organ do umorzenia stronie ww. należności.

Podkreślić bowiem trzeba, że bezsprzecznie każda osoba podejmująca działalność gospodarczą przyjmuje na siebie ryzyko związane z uruchomieniem i rozwojem działalności w szczególności w pierwszych latach jej prowadzenia. Organ dokonując oceny materiału dowodowego sprawy uwzględnił możliwość pozyskiwania w przyszłości zysków z prowadzenia wznowionej już przez skarżącą działalności gospodarczej. Skoro skarżąca zdecydowała się na jej podjęcie w 2023 r. to sama decydowała o możliwościach i zakresie własnego zarobkowania. Ryzyko ewentualnych strat, zwłaszcza na początku prowadzenia działalności, istniało już w chwili jej rozpoczęcia, jak również w dniu zawarcia umowy o dofinansowanie tej działalności w dniu 20 października 2023 r. Podpisując tę umowę i zobowiązując się w § 2 pkt 4 umowy do jej prowadzenia przez okres 12 miesięcy, pod rygorem zwrotu przyznanego dofinansowania (§ 6 pkt 1 lit. c) umowy), skarżąca założyła stabilność prowadzonego przedsięwzięcia przynajmniej przez okres wymagany umową. Obecne powoływanie się przez skarżącą na trudności na rynku pracy, zwłaszcza w aspekcie obowiązków opiekuńczych wobec dzieci, nie stanowiło – jak wynika z akt sprawy – przeszkody w prowadzeniu działalności, którą skarżąca wznowiła już w dniu 11 maja 2025 r., a więc przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Zasadnie również organ odwoławczy wskazał, że umorzenie należności w całości – o co wnosiła skarżąca – w sytuacji ustalenia przez organy możliwości spłaty zadłużenia, z uwagi na posiadany majątek ruchomy, mogłoby skutkować nieracjonalnym gospodarowaniem środkami Funduszu Pracy. Poza sporem jest zaś, że z kwoty 30.000 zł przyznanych na podjęcie działalności gospodarczej, skarżąca zakupiła środki trwałe w postaci laptopa i biurka, które w sytuacji obowiązku zwrotu otrzymanych środków mogą być spieniężone, tak by strona mogła dokonać zwrotu przynajmniej części zadłużenia. Niewątpliwie zakupione materiały – jak podnosi skarżąca – miały zapewnić możliwość prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Niemniej jednak niedopełnienie przez nią warunków zawartej umowy o dofinansowanie tej działalności, w przypadku niepodjęcia przez nią nawet próby spłaty zadłużenia, chociażby w części, nie może prowadzić bezpośrednio do przysporzenia majątkowego strony jako dłużnika.

W okolicznościach sprawy nie sposób również pominąć tego, że zgodnie ze złożonym przez skarżącą oświadczeniem, skarżąca jest posiadaczem samochodu osobowego marki [...], rocznik 2014. Organ nie kwestionuje przy tym, że jak podnosi skarżąca, posiadanie samochodu w obecnych realiach jest niemal konicznością, pełni on funkcję środka codziennego transportu. Mimo to organ zauważył, że wartość rynkowa wykazanego pojazdu – w stosunku do udzielonego dofinansowania w wysokości 30.000 zł – jest znaczna. Niewątpliwie organ odwoławczy nie posiadał informacji odnośnie stanu technicznego pojazdu, niemniej jednak dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego sprawy przyjął średnią wartość rynkową wykazanego auta, która w zależności od modelu i stanu, w 2025 r. waha się w granicach 50.000 zł - 80.000 zł. Nawet zatem zakładając istnienie usterek w stanie technicznym pojazdu oraz uwzględniając podnoszoną przez stronę jego sprawność, w tym zatem posiadanie wymaganych przeglądów (codzienne dojazdy do szkoły, przedszkola itd.), prawidłowo stwierdził organ, że może być to wartość przekraczająca wartość dofinansowania. Argumentacja organu w tym zakresie nie może być uznana za niemającą znaczenia w sprawie, skoro nie jest co do zasady wykluczona możliwość sprzedaży tej rzeczy ruchomej w celu pozyskania środków pieniężnych na zakup pojazdu sprawnego, koniecznego dla zaspokajania potrzeb rodziny, lecz o niższej wartości, tak by możliwe było choćby częściowe spłacenie przez stronę ciążących na niej należności.

Nie dawały również podstaw do uwzględnienia skargi podniesione przez stronę zarzuty wskazujące na wadliwą ocenę braku wpływu na wynik sprawy okoliczności związanych z przyczynami powstania obowiązku zwrotu należności, za które – jak twierdzi strona – nie ponosi ona żadnej odpowiedzialności. Jak wynika z akt sprawy, 20 października 2023 r. między stroną a Skarbem Państwa - Prezydentem zawarta została umowa nr [...] o przyznanie dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej w wysokości 30.000 zł. Zgodnie z § 2 ust. 8 tej umowy, skarżąca – jako "Otrzymujący środki" zobowiązała się do niezwłocznego zawiadamiania Dyrektora MUP o wszelkich zmianach mających wpływ na realizację umowy. Na podstawie § 4 ust. 1 umowy, strona otrzymująca środki zobowiązana była do zwrotu równowartości odliczonego lub zwróconego podatku VAT w ramach przyznanego dofinansowania w terminie:

a) nie dłuższym niż 90 dni od dnia złożenia przez otrzymującego środki deklaracji podatkowej dotyczącej podatku VAT, w której wykazano kwotę podatku naliczonego z tego tytułu - w przypadku, gdy z deklaracji za dany okres rozliczeniowy wynika kwota podatku podlegająca wpłacie do urzędu skarbowego lub kwota do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy,

b) 30 dni od dnia dokonania przez urząd skarbowy zwrotu podatku na rzecz otrzymującego środki - w przypadku gdy z deklaracji podatkowej dot. VAT, w której wykazano kwotę podatku naliczonego z tego tytułu, za dany okres rozliczeniowy wynika kwota do zwrotu.

Zwrotu, o którym mowa wyżej, należało dokonać na konto Funduszu Pracy, a strona jako otrzymująca środki zobowiązana była do zwrotu równowartości odliczonego lub odzyskanego podatku również po upływie obowiązywania umowy w okresie, jakim podatnikowi przysługuje możliwość dokonania odliczenia/odzyskania podatku VAT (§ 4 ust. 2 i 3 umowy).

W dniach 29 grudnia 2023 r., 15 stycznia 2024 r., 22 stycznia 2024 r., 16 lutego 2024 r. oraz 23 lutego 2024 r. przedstawiła skarżąca w MUP w Lublinie wydatkowanie przyznanego w ramach umowy dofinansowania wraz z zestawieniem poniesionych wydatków, z których wynikało, że nie ma obowiązku opłacenia podatku VAT oraz cła za faktury zagraniczne przedstawione do rozliczenia otrzymanego dofinansowania. Przedstawione rozliczenie zostało zaakceptowane przez Dyrektora MUP pismem z 11 marca 2024 r. W okresie od 12 września 2024 r. do 13 grudnia 2024 r. przeprowadzony został audyt projektu w Instytucji Pośredniczącej - WUP, którym objęty został MUP w Lublinie i w trakcie którego wyszły na jaw istotne dla realizacji ww. umowy nowe okoliczności, związane z obowiązkiem podatkowym beneficjenta dotacji. Ustalone wówczas okoliczności wskazały na to, że niezgodnie z jednoznacznie określoną treścią pierwotnej informacji, jaką złożyła do rozliczenia skarżąca, miała ona obowiązek opłacenia podatku VAT, który w sposób istotny wpłynął na rozliczenie poniesionych wydatków w ramach otrzymanego dofinansowania. Wynika to również ze złożonych w dniach 17 grudnia 2024 r. oraz 19 grudnia 2024 r. dokumentów (m.in. potwierdzenia dokonania przelewu podatku VAT do właściwego urzędu skarbowego),

Nie jest kwestionowane, że w świetle § 2 ust. 8 umowy oraz § 14 ust. 1 Regulaminu przyznawania dofinansowania, opisane informacje mające wpływ na realizację umowy winny być zgłoszone MUP niezwłocznie, tj. nie później niż do dnia 2 listopada 2023 r., a skarżąca te informacje złożyła po terminie, czym naruszyła postanowienia cytowanej umowy.

W tej sytuacji, organ wypowiedział umowę o przyznanie dofinansowania oraz wezwał ją i jej poręczyciela do zwrotu przyznanych środków wraz z należnymi odsetkami, mając na uwadze niesporne okoliczności sprawy świadczące o niedotrzymaniu przez skarżącą warunków umowy polegających, po pierwsze, na braku poinformowania przez nią MUP o wszelkich zmianach mających wpływ na realizację umowy nie później niż do dnia 2 listopada 2024 r., zaś – po drugie – na złożeniu przez skarżącą informacji, które bezsprzecznie okazały się później (w wyniku dokonanego audytu) być niezgodne z prawdą.

W tych okolicznościach nie sposób mówić o tym, że strona nie przyczyniła się do powstania obowiązku zwrotu opisanych należności. Pozostające natomiast w dalszym tle wypowiedzenia omawianej umowy zdarzenia, w tym trudności związane z realizacją przez stronę umowy zawartej o przyznaniu dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej związane z obsługą księgowo-finansową, nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy, co prawidłowo potwierdził organ odwoławczy.

Zdaniem Sądu, orzekając w tym zakresie organ nie przekroczył przepisów prawa. Wbrew przekonaniu strony, która ocenia tę decyzję jako krzywdzącą, organ dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, umożliwiając jej przedstawienie niezbędnych dokumentów dotyczących jej stanu rodzinnego, zdrowotnego i majątkowego. Ustalenia organu oparte zostały o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej strony, które – zgodnie z powołanymi przepisami – powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności. Zauważyć trzeba, że skarżąca miała zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu.

Z uwagi na istotę zarzutów skargi i podniesionej w niej argumentacji raz jeszcze wskazać należy, że postępowanie dotyczące udzielenia opisanej ulgi przebiega w dwóch fazach. W pierwszej z nich organ ocenia, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek przyznania tej ulgi. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, organ odmawia umorzenia należności. Natomiast spełnienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. otwiera drugą fazę postępowania, tj. możliwość oceny, czy mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy uwzględnienie wniosku strony o umorzenia należności było uzasadnione. Organ uwzględnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym uznając, że sytuacja finansowa strony jest trudna, stwierdził, że nie wyczerpuje ona znamion przypadku szczególnie uzasadnionego, umożliwiającego odstępstwo od zasad racjonalnej gospodarki środkami Funduszu Pracy oraz uszczuplenie aktywów poprzez umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Prawidłowo stwierdził organ, że uwzględniając wszystkie ustalone wyżej okoliczności, w tym wskazujące, że skarżąca, jak i jej mąż pozostają w okresie aktywności zawodowej, oboje posiadają doświadczenie zawodowe, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, zaś jej mąż pozostaje w stosunku pracy, nie stwierdzono ciężkiej choroby uniemożliwiającej zarobkowanie stronie ani jej mężowi, rodzina skarżącej ponosi koszty spłaty podjętych w bankach zobowiązań finansowych (nie wykazując zaległości z tego tytułu) oraz posiada również opisany wyżej majątek ruchomy – nie sposób było przyjąć, że eksponowane przez stronę trudności finansowe oznaczają brak potencjalnych możliwości płatniczych. Organ odniósł się również niewadliwie do niekwestionowanych przez stronę przesłanek omawianego zwolnienia określonych w art. 76 ust. 7 pkt 3 i 4 u.p.z.i.r.p., stwierdzając trafnie, że nie zachodzą one w sprawie. Pierwsza z nich dotyczy bowiem przypadku, gdy nie żyje beneficjent należności, a druga ma miejsce w sytuacji, która nie wystąpiła w sprawie, gdyż w przypadku skarżącej nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dodatkowym jedynie argumentem przemawiającym za odmową uwzględnienia wniosku strony była opisana wyżej negatywna opinia Miejskiej Rady Rynku Pracy w L. z 7 marca 2025 r. wyrażona w uchwale nr [...].

Nie było podstaw w sprawie, aby uznać zasadność podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d) i art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. Stosownie do art. 1 ust. 2 u.p.z.i.r.p., zadania państwa w zakresie promocji zatrudnienia, łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji zawodowej są realizowane przez instytucje rynku pracy działające w celu: 1) pełnego i produktywnego zatrudnienia; 2) rozwoju zasobów ludzkich; 3) osiągnięcia wysokiej jakości pracy; 4) wzmacniania integracji oraz solidarności społecznej; 5) zwiększania mobilności na rynku pracy. W myśl art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d) tej ustawy, do zadań samorządu powiatu w zakresie polityki rynku pracy należy wydawanie decyzji o odroczeniu terminu spłaty, rozłożeniu na raty lub umorzeniu części albo całości nienależnie pobranego świadczenia udzielonego z Funduszu Pracy, należności z tytułu zwrotu refundacji lub przyznanych jednorazowo środków, o których mowa w art. 46, oraz innych świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy, o których mowa w art. 76 ust. 7a. Zaskarżona decyzja, aczkolwiek niekorzystna dla strony, nie narusza art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. Jako taka nie może być uznana za wydaną z uchybieniem powołanych art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d), gdyż organ uwzględnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, a wydana przezeń decyzja nie może być uznana za podjętą niezgodnie z celem udzielonego stronie wsparcia ani tym bardziej za niweczącą szansę na rozwój lokalnego rynku pracy, wbrew celom i funkcjom, jakie realizują instytucje rynku pracy. Zaskarżona decyzja nie wskazuje, aby zabezpieczenie przyznanych środków przez poręczyciela stanowiło okoliczność uniemożliwiającą umorzenie stronie należności. Zdaniem Sądu, również z decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, aby art. 76 ust. 7 u.p.z. w zw. z art. 433 ust. 1 u.r.p. wskazywał taką podstawę do wydania decyzji odmownej w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, objęta kontrolą sądowoadministracyjną decyzja nie uchybia wymaganiom określonym we wskazanych w skardze art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Stosownie do tych przepisów, organy obu instancji dokonały należytej oceny materiału dowodowego dotyczącego całokształtu sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej strony, a tym samym wyczerpująco i wszechstronnie rozpatrzyły materiał dowodowy sprawy, dokonując prawidłowego wyważenia słusznego interesu obywatela z interesem społecznym. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a podjęte rozstrzygnięcie zostało oparte na przedstawionym przez stronę materiale dowodowym, z uwzględnieniem wszelkich okoliczności podnoszonych przez skarżącą.

Sąd nie dopatrzył się również w sprawie naruszenia innych przepisów postępowania – w tym art. 8 k.p.a. (zasady pogłębiania zaufania, zasady utrwalonej praktyki rozpoznawania spraw, zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania) czy art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania). Zaskarżona decyzja zawiera powołanie podstawy prawnej (art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a.), a jej uzasadnienie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., gdyż zawiera należycie sporządzone uzasadnienie faktyczne i prawne oraz wyjaśnia stronie przyczyny odmowy umorzenia należności. Decyzja ta nie narusza art. 107 § 2 k.p.a., który stanowi, że przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja. Skarżąca nie wskazała takich dodatkowych składników, które powinna zawierać decyzja, a Sąd nie dopatrzył się żadnych uchybień w tym zakresie.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).