Skarżąca odniosła się do Objaśnień z 3 lipca 2025 r., w których Minister Finansów potwierdził, że uzyskującym przychody i rzeczywistym właścicielem może być podmiot, który nie jest właścicielem udziałów płatnika, lecz posiada udziały udziałowca płatnika (posiadanie pośrednie).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Istota sporu w sprawie dotyczy oceny prawnej złożonego przez skarżącą wniosku o zwrot podatku dochodowego zapłaconego u źródła. Wniosek ten został przez organ oceniony negatywnie na podstawie art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, a uwzględniony wyłącznie częściowo, z uwagi na zastosowanie preferencyjnej stawki podatkowej (5%), na podstawie art. 10 ust. 2 lit. a UPO. Ta część rozstrzygnięcia organu – choć formalnie objęta zaskarżeniem – nie jest co do zasady kwestionowana. Skarżąca prezentuje natomiast stanowisko, że rozstrzygnięcie w sprawie powinno zostać oparte na innej niż wskazana podstawie prawnej, bowiem w związku z przysługującym zwolnieniem podatkowym – cała wskazana we wniosku kwota uiszczonego podatku u źródła stanowi kwotę do zwrotu.
W tak zakreślonym sporze Sąd uznał stanowisku organu za prawidłowe.
Podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 ust. 2 ustawy o CIT). W stosunku do niektórych przychodów uzyskiwanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podmioty zagraniczne, obowiązek potrącenia podatku spoczywa na podmiocie polskim, dokonującym wypłaty należności, będącej źródłem tego przychodu. Katalog takich przychodów został określony w art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o CIT. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy podatek dochodowy od określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1 przychodów z dywidend oraz innych przychodów (dochodów) z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustala się w wysokości 19% uzyskanego przychodu (dochodu). Przepisy art. 22 ustawy o CIT stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska (art. 22a ustawy). Jak wynika z art. 26 ust. 1 ustawy, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 22 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b, 2d i 2e, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. W świetle art. 26 ust. 2e ustawy, jeżeli łączna kwota należności wypłacanych z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 1 oraz art. 22 ust. 1 na rzecz podmiotu powiązanego, przekroczyła w roku podatkowym obowiązującym u wypłacającego te należności łącznie kwotę 2.000.000 zł na rzecz tego samego podatnika, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami są obowiązane jako płatnicy pobrać, z zastrzeżeniem ust. 2g, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat według stawki podatku określonej w art. 21 ust. 1 pkt 1 lub art. 22 ust. 1 od nadwyżki ponad kwotę 2.000.000 zł: 1) z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e; 2) bez możliwości niepobrania podatku na podstawie właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, a także bez uwzględniania zwolnień lub stawek wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.
W świetle art. 22 ust. 4 ustawy o CIT, zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki:
1) wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania;
3) spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1;
4) spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.
Wskazane w art. 22 ust. 4 ustawy o CIT warunki zwolnienia przedmiotowego muszą być spełnione łącznie. W pkt 3 przepisu wprowadzono warunek bezpośredniego posiadania przez podatnika nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, będącej płatnikiem.
W kontekście powiązań kapitałowych możliwe jest powiązanie bezpośrednie, które polega na tym, że jedna spółka posiada udziały bezpośrednio w kapitale drugiej spółki. Drugi typ powiązań to powiązania kapitałowe pośrednie, których istota w sposób obrazowy i uproszczony polega na tym, że jeśli jeden podmiot posiada w kapitale drugiego podmiotu określony udział, a ten drugi posiada taki udział w kapitale innego podmiotu, to pierwszy podmiot posiada udział pośredni w kapitale tego innego podmiotu w tej samej wysokości. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 czerwca 2017 r., II FSK 1450/15 (odwołując się do swojego wyroku z dnia 14 lutego 2014 r., II FSK 536/12) wskazał, że użyte w art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT określenie "bezpośrednio" odnosi się do nieprzerwanego posiadania nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki wypłacającej dywidendę (art. 22 ust. 1 ustawy o CIT). Określenie to należy rozumieć jako posiadanie tych udziałów wprost, a nie pośrednio poprzez inne osoby prawne.
Powyższa ocena pozostaje w zgodzie z literalnym brzmieniem przepisu. Zgodnie ze znaczeniem językowym: "bezpośrednio" to bez jakiegokolwiek pośrednictwa; osobiście, wprost, zaś "bezpośredni" to nie mający ogniw pośrednich, dotyczący kogoś czy czegoś wprost (M. Szymczak (red.), Multimedialny Słownik Języka Polskiego, PWN, Warszawa 2009, t. I). Coś można zatem posiadać lub wykonywać samodzielnie bez udziału innych podmiotów lub przy ich wykorzystaniu. W związku z tym "bezpośrednio" jest pojęciem przeciwstawnym względem pojęcia "za pośrednictwem".
Wykładnia językowa analizowanego przepisu nie pozostawia w związku z tym jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych wskazując, że bezpośrednim udziałowcem spółki wypłacającej dywidendę ma być spółka uzyskująca dochody (przychody) z tych dywidend. Skoro bezspornym w sprawie jest, że uzyskującym dochody jest skarżąca (będąca rzeczywistym ich właścicielem), to oczywistym jest, że w celu skorzystania ze zwolnienia dywidendowego zobligowana była do posiadania wskazanej wielkości udziałów w spółce wypłacającej dywidendę, a nie w spółce pośredniczącej w przekazaniu dywidendy. Warunek bezpośredniego posiadania przez spółkę, o której mowa w art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, udziałów w spółce wypłacającej dywidendę wyklucza jakikolwiek udział podmiotów trzecich, które by "pośredniczyły" w tym stosunku prawnym dotyczącym posiadania udziałów. Dlatego w sytuacji, gdy pomiędzy rzeczywistym beneficjentem dywidendy a spółką wypłacającą (płatnikiem) należności z tego tytułu ulokowany jest podmiot, który pośredniczy między tymi spółkami w przekazaniu dywidendy, to nie może być mowy o istnieniu bezpośredniego związku prawnego między spółką wypłacającą dywidendę (art. 22 ust. 4 pkt 1 ustawy) i uzyskującą dochody z dywidend (art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy).
Trafne zatem jest stanowisko organów, że w takiej sytuacji nie można mówić o zachowaniu warunku posiadania przez skarżącą bezpośredniego udziału w kapitale spółki wypłacającej dywidendę. W rozpatrywanej sprawie istnieje bowiem rozdzielenie – za pomocą spółki pośredniczącej W. L. D. GmbH & Co KG – Podatnika, który jest rzeczywistym właścicielem należności dywidendowych od spółki wypłacającej dywidendę. Skoro na gruncie niespornego stanu faktycznego, Spółka nie spełnia warunku bezpośredniego posiadania nie mniej niż 10% udziałów w kapitale spółki wypłacającej dywidendę, to za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT.
Nie ma przy tym racji skarżąca wskazując, że w sprawie – także do oceny spełnienia warunków zwolnienia – powinna znaleźć zastosowanie koncepcja przejrzystości (transparentności, ang. look-through approach). Według niej organ podatkowy bada, kto jest rzeczywistym właścicielem należności w sytuacji, gdy podmiot uzyskujący należność przekazuje ją dalej. Innymi słowy, koncepcja ta (będąca rodzajem fikcji prawnej) dotyczy ustalania, kto jest rzeczywistym właścicielem dywidendy. W takim też zakresie zasada ta znalazła zastosowanie w niniejszej sprawie. Zarówno bowiem Dyrektor, jak i Naczelnik, odwołując się do tej koncepcji, podzielił stanowisko skarżącej, że to ona, a nie spółka [...], jest rzeczywistym właścicielem dywidendy, czyniąc z niej podatnika, co przełożyło się na niniejszą sprawę w ten sposób, że przyznało jej prawo do złożenie wniosku o zwrot przedmiotowego podatku.
Podkreślenia wymaga, że koncepcja przejrzystości nie służy natomiast czynieniu ustaleń w zakresie warunków zwolnienia, w tym warunku podsiadania przez uzyskującego dochody z dywidend bezpośrednio wskazanej w ustawie ilości udziałów (akcji) w kapitale spółki je wypłacającej (płatnika). Nie potwierdza takiej tezy orzecznictwo. W wyroku NSA z 31 stycznia 2023 r., II FSK 1588/20, wskazano wprawdzie, że w sytuacji, w której co prawda wypłata dywidendy nie odbywa się na rzecz jej rzeczywistego beneficjenta, jednakże stosowana jest zasada look-through approach, preferencja podatkowa będzie dopuszczalna. Koncepcja ta pozwala na zastosowanie preferencyjnego opodatkowania bądź zwolnienia z opodatkowania w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest wprawdzie poprzez pośrednika – podmiot niebędący rzeczywistym beneficjentem, ale ów rzeczywisty beneficjent ma siedzibę na terytorium UE (EOG) i jest znany. Z oceną tą w pełni zgadza się w niniejszej sprawie nie tylko Sąd, ale i organy podatkowe obu instancji. W żadnym razie koncepcja ta nie stanowi podstawy do formułowania zawartego w stanowisku strony rozwiązania w postaci kaskadowej oceny przesłanek zwolnienia. Pogląd taki jest nie do obrony zważywszy na fakt, że koncepcja look-through approach nie służy legalizacji struktur, w których dla celów optymalizacji podatkowej wprowadza się podmioty pośredniczące, nie posiadające statusu rzeczywistego właściciela wypłacanych należności. Zidentyfikowanie w strukturze grupy rzeczywistego właściciela należności dywidendowych powoduje, że to wobec tego podmiotu może i powinna być dokonywana ocena przesłanek zwolnienia podatkowego, bez jakiegokolwiek odwołania do indywidualnych cech (przymiotów w sensie prawnopodatkowym) pośrednika nie będącego rzeczywistym właścicielem, gdyż w ocenie Sądu byłoby to obejście prawa.
Sąd nie podziela więc argumentacji skarżącej opartej o Objaśnienia przepisów prawa podatkowego Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r. Na stronie 25 tego dokumentu, który nie ma charakteru wiążącego, wskazano, że "warunek bezpośredniego posiadania udziałów jest spełniony, gdy wszystkie podmiotu w łańcuchu płatności kaskadowo spełniają ten warunek w kolejnej spółce w łańcuchu. Wówczas każda kolejna spółka otrzymująca dywidendę powinna spełniać warunek bezpośredniego posiadania udziałów względem kolejnej spółki wypłacającej, a nie względem pierwszej spółki wypłacającej". Ta teza, w ocenie Sądu, nie tylko nie została w żaden sposób uargumentowana przez Ministra, znajduje się w Objaśnieniach dotyczących odrębnej od art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT przesłanki zwolnienia (przesłanki rzeczywistego właściciela dywidend z art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT), ale nie da się pogodzić z założeniami ustawodawcy i stanowi nieuprawnioną rozszerzającą interpretację klauzuli look-through approach. Jeśli bowiem w okolicznościach sprawy uznaje się, że otrzymujący dywidendę nie jest jej rzeczywistym właścicielem (a istotność przesłanki rzeczywistego właściciela w wypadku art. 22 ust. 4 ustawy o CIT aprobuje Minister Finansów we wskazanym dokumencie), a równocześnie właścicielem tym jest inna ustalona spółka działająca na terytorium UE/EOG, to ustaleniu takiemu towarzyszy ocena, że struktura takiej grupy została sztucznie wykreowana (w celach wyłącznie optymalizacyjnych został do niej wprowadzony pośrednik). Trudno w takich warunkach uznać za zasadne przyjęcie koncepcji, według której wszystkie spółki w łańcuchu miałyby bądź to kumulatywnie spełniać przesłanki zwolnienia, bądź też każda kolejna spółka uznawana wyłącznie za pośrednika w dalszym transferze należności dywidendowych wychodzących od płatnika powinna być uznawana – w świetle brzmienia art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT – za spółkę wypłacającą dywidendę na rzecz rzeczywistego beneficjenta, czyli przesłanka bezpośredniego posiadania udziałów (akcji) miałaby być oceniana wobec takiej spółki pośredniczącej. Pierwsza z koncepcji w sposób niedopuszczalny legalizuje struktury sztuczne, druga z kolei powoduje, że za spółkę wypłacającą uznać by należało spółkę z siedzibą i zarządem spoza Rzeczypospolitej Polskiej. Każda z tych sytuacji wyłącza stosowanie art. 22 ust. 4 ustawy o CIT.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że koncepcję look-through approach w połączeniu z koncepcją beneficial owner (tj. osoby uprawnionej) należy postrzegać w kontekście dwóch zasadniczych celów. Zastosowanie koncepcji beneficial owner pozwala na zapobieganie unikaniu opodatkowania. Połączenie tej koncepcji z rozwiązaniem look through approach pozwala na zastosowanie przywileju wynikającego z ustawy lub umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania w sytuacji, gdy podmiot rzeczywiście uprawniony do dywidendy, tzw. beneficial onwer spełnia warunki dla zastosowania obniżonej stawki podatku bądź też niepobrania podatku. Koncepcja look-through approach sprowadza się nie tylko do odmowy korzyści podatkowych, które hipotetycznie byłyby przyznane podmiotowi, który otrzymuje dywidendę, ale jest tylko pośrednikiem w jej dalszej dystrybucji, ale na kompletnym pominięciu faktu jego istnienia (zob. B. Brzeziński, K. Lasiński-Sulecki, W. Morawski, Look-through approach w kontekście klauzuli beneficial owner mającej zastosowanie przy opodatkowaniu dywidend – źródła transformacji niebezpiecznej koncepcji antyabuzywnej w instrument ochrony interesów podatnika i płatnika, "Prawo Budżetowe Państwa i Samorządu" 2022, nr 4, s. 31 i n.). Skoro zaś tak, to nie można równocześnie twierdzić, że sytuacja prawna czy organizacyjna danego podmiotu (w tym jego struktura właścicielska) może i powinna wpływać na badanie przesłanek zwolnienia podatkowego, z którego ma korzystać rzeczywisty właściciel zidentyfikowany w ramach zastosowania klauzuli look-trough approach.
Niezależnie od tego wskazać należy, że z treści samych Objaśnienia Ministra Finansów z 3 lipca 2025 r. wynika, że omawiane wyżej stanowisko ich Autora (zawarte na stronie 25) nie mogłyby mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, skoro zgodnie ze stanowiskiem zawartym w tej samej części Objaśnień (zob. 6.2.1, na stronach 24-25), w przypadku zastosowania zwolnienia na zasadzie klauzuli look-through approach, każdy z podmiotów w łańcuchu płatności powinien m.in. podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, na terytorium RP, państwa członkowskiego UE lub w innym państwie należącym do EOG (art. 22 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT). Poza sporem jest zaś w niniejszej sprawie, że spółka [...] (podmiot pośredni w łańcuchu płatności) jest podmiotem transparentnym podatkowo i jako taka nie podlegała opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Brak więc spełnienia opisanego warunku przez spółkę [...] uniemożliwiłby zastosowanie zwolnienia dla skarżącej przy zastosowaniu nawet takiego rozumienia koncepcji transparentności.
Sąd podziela stanowisko organu, że zasadniczo Komentarz do Konwencji Modelowej w sprawie podatku od dochodu i majątku OECD służy wyłącznie do interpretacji umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy słusznie organy uznały, aprobując w tym względzie stanowisko skarżącej, że w przypadku interpretacji zapisów umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania Rzeczpospolita Polska jako członek OECD jest zobowiązana do interpretowania terminów zawartych w UPO w świetle Komentarza do Konwencji Modelowej. Uwzględniając właśnie tezy przyjęte w Komentarzu, organy podatkowe przyjęły, że w rozumieniu UPO skarżąca w chwili wypłaty zaliczki na poczet dywidendy posiadała 100% udziałów w kapitale zakładowym Płatnika. W rezultacie tego organy stwierdziły, że spełniona została w sprawie przesłanka art. 10 ust. 2 lit. a UPO.
Pamiętać należy, że zgodnie z tezą 29 wstępu do Komentarza, choć dokument ten nie jest prawnie wiążącym instrumentem międzynarodowymi, to może być bardzo pomocne w stosowaniu i interpretacji Konwencji Modelowej. Dlatego, na co wskazuje teza 3 wstępu do Komentarza, organy podatkowe krajów członkowskich przy zawieraniu lub zmianie umów dwustronnych powinny uwzględniać treść Komentarza, przy stosowaniu i interpretacji postanowień swoich dwustronnych konwencji podatkowych opartych na Konwencji Modelowej. Oczywiste jest, że tego obowiązku dochowały organy podatkowe orzekające w sprawie. Nie oznacza to jednak, że przy interpretowaniu opisanego warunku określonego w art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy podatkowej zobligowane były w sprawie do tego, by kierować się treścią Komentarza do Konwencji Modelowej w sprawie podatku od dochodu i majątku OECD, który służy do interpretacji umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Nie budzi wątpliwości, że przepisy art. 22 ust. 4 ustawy zostały wprowadzone, celem implementacji do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych zapisów dyrektywy Rady nr 90/435/EWG z 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz. Urz. UE L 225 z 20.08.1990, str. 6), zmienionej następnie dyrektywą Rady nr 2003/123/WE z 22 grudnia 2003 r. (Dz. Urz. UE L 7/41 z 13 stycznia 2004 r.), a następnie zastąpionej dyrektywą PS. Jak trafnie wskazał organ, celem tej dyrektywy jest wprowadzenie do wewnętrznych przepisów państw członkowskich, regulacji dotyczących stosunków gospodarczych pomiędzy spółkami dominującymi i spółkami zależnymi, które to regulacje ułatwiałyby konsolidację tych spółek. Jednym z elementów tych uregulowań jest wskazanie, że przywileje wynikające z dyrektywy nr 90/435/EWG dotyczą udziałowców (spółek dominujących) uprawnionych do dochodu z tytuł u otrzymanej dywidendy wypłaconej przez spółkę zależną. W wyniku dokonanej implementacji, przepisy w zakresie opodatkowania dywidend i innych dochodów z udziału w zyskach spółek kapitałowych zostały dostosowane do założeń prawodawcy unijnego, co oznacza, że brak jest podstaw do kwestionowania regulacji przyjętych w ustawie o podatku dochodowym.
Sąd nie podziela zatem stanowiska skarżącej jakoby treść omawianego przepisu art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy świadczy o wadliwej implementacji opisanej dyrektywy PS. W świetle art. 288 akapit trzeci TFUE, dyrektywa wiąże każde państwo członkowskie UE, do którego jest kierowana, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Transformacja dyrektywy w prawo krajowe może przebiegać przy wykorzystaniu wszelkich możliwych sposobów, jakie państwo członkowskie uzna za stosowne. W zakresie wyboru formy i środków służących realizacji tego procesu dyrektywa nie wiąże państw członkowskich. Natomiast na państwie członkowskim spoczywa bezwzględny obowiązek osiągnięcia rezultatu założonego w dyrektywie (zob. M. Domańska, Rozdział 1 Implementacja dyrektyw – zagadnienia wstępne [w:] Implementacja dyrektyw unijnych przez sądy krajowe, Warszawa 2014, LEX/el.). Zdaniem Sądu, dokonana w art. 22 ust. 4 ustawy o CIT implementacja tych dyrektyw Rady do porządku prawnego krajowego nie może być uznana za wadliwą, z uwagi na podniesiony przez stronę argument, że dyrektywa PS nie zawiera warunku, aby udział w kapitale spółki musi być posiadany "bezpośrednio". Ponownie należy podkreślić, że dyrektywa – jako specyficzne dla prawa unijnego źródło prawa – wiąże państwo członkowskie jedynie co do celu, który ma zostać osiągnięty w wyniku implementacji dyrektywy. Celem omawianej dyrektywy nr 90/435/EWG, przy czym uwaga ta zachowuje aktualność na gruncie obecnie obowiązującej dyrektywy PS, było wprowadzenie do wewnętrznych przepisów państw członkowskich, regulacji dotyczących stosunków gospodarczych pomiędzy spółkami dominującymi i spółkami zależnymi, które to regulacje ułatwiałyby konsolidację tych spółek. Jednym z elementów tych uregulowań jest wskazanie, że przywileje wynikające z tejże dyrektywy dotyczą udziałowców (spółek dominujących) uprawnionych do dochodu z tytułu otrzymanej dywidendy wypłaconej przez spółkę zależną.
Jak przypomniał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 lipca 2015 r., II FSK 1394/13, odwołując się do wyroku z 9 grudnia 2010 r., II FSK 777/10, w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości pod pojęciem "udziału w kapitale" rozumie się stosunek prawny istniejący między spółką zależną a spółką dominującą. W wyroku TSUE z 22 grudnia 2008 r., C-48/07 (teza 38) Trybunał stwierdził, że z brzmienia art. 3 dyrektywy 435/90/EWG wynika, że nie dotyczy on sytuacji, w której spółka dominująca przenosi na osobę trzecią stosunek prawny ze spółką zależną, na podstawie którego ta osoba trzecia mogłaby być uznana za spółkę dominującą. Spółką dominującą może być w rozumieniu ustawodawcy wspólnotowego jedna i ta sama spółka. Pojęcia udziału w kapitale nie powinno się więc interpretować rozszerzająco (teza 44 i 45 powołanego wyroku). Fakt powiązania spółki dominującej z zależną został także podkreślony w art. 4 ust. 1 dyrektywy 435/90/EWG. Przepis ten odnosi się do obowiązków Państwa Członkowskiego spółki dominującej w przypadku, gdy ta spółka lub jej zakład na mocy powiązania spółki dominującej ze spółką zależną otrzymuje zyski podzielone. Przepis ten nie wskazuje na powiązania spółki zależnej z zakładem spółki dominującej. W przypadku, gdy zyski wypłacane są kaskadowo, każda kolejna (na każdym poziomie) spółka dominująca i zależna musi (w celu możliwości skorzystania z przepisów dyrektywy) spełniać warunki, o których mowa w art. 2 i 3 dyrektywy.
Sąd podziela więc stanowisko organu, że uściślenie w krajowej ustawie podatkowej warunku posiadania udziału poprzez dodanie słowa "bezpośrednio" nie tworzy dodatkowych ograniczeń w stosunku do przepisów dyrektywy PS. Wymóg posiadania udziałów bezpośrednio oznacza, że wniesienie ich do spółki osobowej prawa handlowego (komandytowej) przez spółkę akcyjną, wyłącza zastosowanie zwolnienia podatkowego w stosunku do dywidendy, której faktycznym beneficjentem jest spółka akcyjna. Przerwany jest bowiem związek prawny między spółką dominującą i zależną (zob. zachowujący aktualność w niniejszej sprawie wyrok NSA z 9 grudnia 2010 r., II FSK 777/10).
Nie jest również zasadne stanowisko strony, gdy zasadności uwzględnienia omawianego zwolnienia upatruje w sprawie w treści art. 22 ust. 4c pkt 3 ustawy o CIT. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, niezasadna jest argumentacja, że dla sytuacji, gdy zyski wypłacane są na rzecz zakładu należy stosować warunki określone w art. 22 ust. 4-4b ustawy "odpowiednio" dopasowując ich treść do sytuacji opisanej w art. 22 ust. 4c pkt 3 ustawy, to znaczy z pominięciem spełnienia warunku bezpośredniego posiadania (na podstawie tytułu własności) udziałów przez spółkę dominującą. Taka argumentacja nie uwzględnia bowiem faktu, że zwolnienie przewidziane w art. 22 ust. 4c pkt 3 ustawy o CIT ma charakter przedmiotowy – "dochodów wypłacanych (przypisanych) na rzecz" i w żaden sposób nie modyfikuje warunków podmiotowych zwolnienia, o których mowa w art. 22 ust. 4 pkt 1-4 ustawy, a wręcz przeciwnie – ostatnie zdanie art. 22 ust. 4c pkt 3 ustawy potwierdza, że spółka, która posiada zagraniczny zakład ma spełniać warunki określone w ust. 4-4b, w tym oczywiście warunek bezpośredniego posiadania udziałów (zob. wyrok NSA z 14 lipca 2015 r., II FSK 1394/13).
Rację należy przyznać organowi także w zakresie, w którym organ stwierdził nadpłatę zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 UPO, dywidendy wypłacane przez spółkę mającą siedzibę w Umawiającym się Państwie osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Jednakże – jak wynika z ust. 2 – dywidendy takie mogą być opodatkowane także w Umawiającym się Państwie, w którym spółka wypłacająca dywidendy ma swoją siedzibę, i zgodnie z prawem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do dywidend ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek tak ustalony nie może przekroczyć: a) 5 procent kwoty dywidend brutto, jeżeli osobą uprawnioną jest spółka (inna niż spółka osobowa), której bezpośredni udział w kapitale spółki wypłacającej dywidendy wynosi co najmniej 10%, b) 15 procent kwoty dywidend brutto we wszystkich pozostałych przypadkach.
Zasadnie organ uznał, że od wypłaconej przez Płatnika dywidendy, podatek u źródła powinien być pobrany w wysokości 5% kwoty dywidendy brutto zgodnie z postanowieniami art. 10 ust. 2 lit. a) UPO, ponieważ Spółka uprawniona do dywidendy jest spółką traktowaną w świetle Komentarza do Konwencji Modelowej OCED jako posiadającą bezpośrednio udział w spółce wypłacającej dywidendę.
Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów wspólnotowych wyrażonych w przepisach art. 18, art. 49, art. 5 i art. 63 ust. 1, art. 65 ust. 1 i ust. 3 TFUE. Orzekając o braku możliwości zastosowania przedmiotowego zwolnienia organ nie naruszył wynikającego z tych przepisów zakazu dyskryminacji, ograniczenia swobody przedsiębiorczości czy swobody przepływu kapitału. Jak wspomniano wyżej, przyjęta w zaskarżonej decyzji wykładnia omawianego przepisu ustawy podatkowej odpowiada rozumieniu pojęcia "posiadanie udziału" w dyrektywie 90/435/EWG. Raz jeszcze wspomnieć trzeba, że Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 22 grudnia 2008 r., C-48/07, stwierdził, że pojęcie udziału w kapitale spółki w innym państwie członkowskim w rozumieniu art. 3 dyrektywy Rady 90/435/EWG nie obejmuje użytkowania udziałów. Oczywiste jest zatem, że Trybunał tym samym nie potwierdził tezy będącej racjonalną konsekwencją twierdzeń Spółki, jakoby użyte w ustawie sformułowanie "posiada bezpośrednio udziały w kapitale spółki", które jest analogiczne do wymagania zawartego w art. 3 ust. 1 dyrektywy 90/435/EWG, należałoby rozumieć wyłącznie jako obejmujące swą treścią zawsze dywidendę otrzymaną niezależnie czy przez akcjonariusza, czy użytkownika.
Mając na uwadze stanowisko skarżącej wskazać należy, że nowelizacja, która nadała aktualne brzmienie art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT, wprowadziła zmiany, które nie prowadzą do dyskryminacji zagranicznych podmiotów. Zdaniem Sądu regulacja ta nie uchybia przepisom unijnym. Wobec tego omawiany przepis ustawy o CIT ukształtowany został w sposób niedyskryminujący skarżącą.
Dodatkowo należy powtórzyć za organem, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej, która wprowadzała przepis art. 22 ust. 4d pkt 2 lit. b ustawy o CIT "Obecnie ustawa nie ogranicza zakresu zwolnienia do akcji (udziałów) posiadanych na własność, zatem – o ile spełnione będą warunki w niej określone – ze zwolnienia korzystać będzie każdy przychód oceniany jako dywidenda. Może to prowadzić do obchodzenia warunku skorzystania ze zwolnienia dotyczącego posiadania określonego procentowo udziału w kapitale spółki przekazującej zysk, przez przekazywanie udziałów (akcji) pomiędzy jej udziałowcami (akcjonariuszami). Proponuje się zatem doprecyzowanie istniejącej regulacji przez uznanie, że co do zasady, zwolnieniu podlegają tylko przychody z dywidend wynikające z udziałów (akcji) posiadanych na własność. Ze zwolnienia będą jednak mogły korzystać także dywidendy uzyskane z akcji (udziałów) posiadanych na podstawie innego tytułu, o ile dywidendy te korzystałyby ze zwolnienia, gdyby nie doszło do przeniesienia własności, tj. w sytuacji, gdy oba podmioty (np. użytkownik lub zastawnik oraz właściciel), mimo zawarcia umowy, no podstawie której przekazano dane walory, spełniałyby warunki uprawniające do zwolnienia w odniesieniu do udziałów (akcji) posiadanych na własność".
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że opisane uregulowanie, wprowadzające warunek bezpośredniego posiadania udziałów, nie ma charakteru dyskryminującego ani nie ogranicza unijnych wolności – swobody przedsiębiorczości i swobody przepływu kapitału, a tym samym nie uchybia przepisom art. 18, art. 49, art. 5 i art. 63 ust. 1, art. 65 ust. 1 i ust. 3 TFUE.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył w sprawie przepisów postępowania. Organy podjął niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uwzględnił i poddał ocenie z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów wszystkie niezbędne dowody szczególnie, że w sprawie nie istniał spór o fakty, ale o prawo. Wykładnia art. 22 ust. 4 pkt 3 ustawy o CIT nie budziła wątpliwości organów podatkowych. W sprawie nie mógł mieć więc zastosowania art. 2a o.p., gdyż zasada w nim określona dotyczy tylko sytuacji, gdy istnieją niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego.
Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), skargę oddalił.