Opłaty za zarządzanie ponoszone były na rzecz podmiotów powiązanych, tj. N. S.A. oraz N. I. M. I. L. i wynosiły w latach 2019-2023 odpowiednio: [...] euro, [...] euro, [...] euro, [...] euro i [...] euro. Kwota opłat za zarządzanie była rokrocznie kilkukrotnie wyższa niż koszty zatrudnienia pracowników. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, nie bez znaczenia pozostaje również to, że w organie zarządzającym N. S.A. (doradcy podatnika ds. usług wspólnych przedsięwzięć) między 19 marca 2018 r. a 13 grudnia 2022 r. oraz od 20 czerwca 2024 r. zasiadał D. L. E. (członek zarządu podatnika). Między 5 sierpnia 2014 r. a 13 grudnia 2022 r. w organach zarządzających N. S.A. zasiadał też C. G. M., który był członkiem zarządu podatnika. Jedynym wspólnikiem N. S.A. jest natomiast T. G. S.L. – pośredni udziałowiec podatnika. W T. G. S.L. funkcje kierownicze pełni również D. L. E. (członek zarządu podatnika).
Organ odwoławczy zauważył również, że podatnik funkcjonuje jako finansowa spółka holdingowa (Soparfi), która może zapewnić istotne korzyści podatkowe, szczególnie w kontekście inwestycji zagranicznych oraz operacji holdingowych. Spółka, ze względu na straty ponoszone w latach 2014-2020 oraz 2022-2023 nie była zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych od osiąganych przychodów z tytułu odsetek i dywidend. Dodatkowo, w 2021 r., pomimo osiągnięcia dodatniego wyniku finansowego zgodnie z bilansem podatkowym w kwocie [...]euro, "dochód z dużego pakietu akcji/udziałów" w kwocie [...]euro podlegał odliczeniu od podatku dochodowego od osób prawnych. W efekcie spółka w Luksemburgu nie płaciła podatku dochodowego od osób prawnych, a jedynie podatki od majątku.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wykorzystanie podatnika do wykazania przesłanek zwolnienia z poboru zryczałtowanego podatku jest sprzeczne z celem przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych dotyczących tego zwolnienia. Tym samym, zasadne jest stwierdzenie o sztuczności badanej konstrukcji, w myśl art. 22c u.p.d.o.p.
Ze względu na brak spełnienia warunków do zastosowania zwolnienia podatkowego na podstawie art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., organ odwoławczy oceniał możliwość zastosowania preferencji podatkowych wynikających z Konwencji między Rzecząpospolitą [...] a [...] w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchyleniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzonej w Luksemburgu 14 czerwca 1995 r. (Dz.U. z 1996 r. nr 110, poz. 527 ze zm.), dalej: "u.p.o." Opierając się na orzecznictwie sądów krajowych i TSUE, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że z preferencji określonej w art. 11 u.p.o. z Luksemburgiem skorzystać może wyłącznie rzeczywisty beneficjent odsetek. Dlatego, jak stwierdził organ odwoławczy, skoro spółka nie jest rzeczywistym beneficjentem otrzymanych odsetek, nie ma podstaw do zastosowania 5% stawki podatku wynikającej z art. 11 ust. 2 u.p.o.
Organ odwoławczy odnosząc się do pisma z 18 sierpnia 2025 r. w którym strona wniosła o rozważenie koncepcji "look through approach", podniósł, że zagadnienie to nie było objęte żadnym wnioskiem złożonym przez stronę na żadnym etapie dotychczasowego postępowania.
W skardze do Sądu spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
1) art. 15 § 1 w zw. z art. 17 § 1 o.p. w zw. z § 6 ust. 4 rozporządzenia w sprawie właściwości organów podatkowych, poprzez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości w konsekwencji przyjęcia, że w sytuacji, gdy podatnik posiada siedzibę poza granicami Polski organem odwoławczym nie jest Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. jako organ właściwy według siedziby płatnika, lecz Dyrektor Izby Administracji Skarbowej jako organ wyższego stopnia właściwy miejscowo według siedziby organu pierwszej instancji – Naczelnika L. Urzędu Skarbowego w L., co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z art. 247 § 1 pkt 1 o.p.;
2) art. 21 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 4a pkt 29 i art. 21 ust. 1 pkt 1, a także w zw. z art. 75 § 1, art. 72 § 1 pkt 2 oraz art. 73 § 1 pkt 2 o.p. poprzez ich niezastosowanie i odmowę zastosowania zwolnienia opisanego w art. 21 ust. 3 i n. u.p.d.o.p. do dochodu spółki z tytułu odsetek, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek do zastosowania zwolnienia, w szczególności poprzez przyjęcie, że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem należności odsetkowych, w tym że nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w Luksemburgu, czego rezultatem była odmowa stwierdzenia i zwrotu nadpłaty podatku u źródła pobranego od dochodu spółki z tytułu odsetek;
3) art. 21 ust. 3 pkt 4 w zw. z art. 4a pkt 29 i art. 21 ust. 1 pkt 1, a także w zw. z art. 75 § 1, art. 72 § 1 pkt 2 oraz art. 73 § 1 pkt 2 o.p., poprzez ich błędną wykładnię i pominięcie przy dokonywaniu wykładni art. 4a pkt 29 u.p.od.o.p. wykładni autentycznej przedstawionej w wydanych przez Ministra Finansów wytycznych interpretacyjnych dotyczących stosowania klauzuli rzeczywistego właściciela, w konsekwencji uznanie, że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem należności odsetkowych;
4) art. 1 ust. 1 dyrektywy Rady [...] z 3 czerwca 2003 r. sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich (Dz.Urz.UE L 157, 26.6.2003, s. 49), dalej: "dyrektywa", w zw. z art. 21 ust. 3 i n. u.p.d.o.p., poprzez niezastosowanie przepisów dyrektywy i odmowę zwolnienia z opodatkowania płatności odsetkowych, dla których spienione zostały wszystkie przesłanki zwolnienia wynikające z dyrektywy;
5) art. 22c ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., poprzez zastosowanie art. 22c, podczas gdy skorzystanie ze zwolnienia ze zryczałtowanego podatku przez spółkę nie jest sprzeczne z przedmiotem lub celem art. 21 ust. 3, nie było głównym lub jednym z głównych celów wypłaty odsetek, a sposób działania spółki wynikał z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych i nie był sztuczny, w szczególności w sytuacji, w której podmioty tworzące joint venture są rezydentami podatkowymi Hiszpanii i USA, uprawnionymi do skorzystania z preferencji (zwolnienia) ze zryczałtowanego podatku na podstawie odpowiednio: umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Hiszpanii o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, podpisanej w Madrycie 15 listopada 1979 r. (Dz.U. z 1982 r. nr 17, poz. 127), dalej: "u.p.o. z Hiszpanią" oraz umowy między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem [...] Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Waszyngtonie 8 października 1974 r. (Dz.U. z 1976 r. nr 31, poz. 178), dalej: "u.p.o. z USA";
6) art. 11 ust. 2 u.p.o. w zw. z art. 75 § 1, art. 72 § 1 pkt 2 oraz art. 73 § 1 pkt 2 o.p., poprzez ich niezastosowanie i odmowę zastosowania w odniesieniu do wypłacanych odsetek obniżonej stawki podatku przewidzianej w u.p.o.;
7) art. 120, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 124 w zw. z 121 § 1, art. 122 i art. 123 o.p., poprzez dopuszczenie się istotnych naruszeń proceduralnych w zakresie oceny materiału dowodowego oraz ustalania stanu faktycznego, w tym: wybiórcze i niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz formułowanie wniosków nieznajdujących potwierdzenia w tym materiale, w szczególności pominięcie w materiale dowodowym danych uzyskanych z wymiany informacji podatkowej z luksemburskim organem podatkowym; dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, arbitralne pominięcie istotnych argumentów przedstawionych przez spółkę w toku postępowania; wyciąganie wniosków niewynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i przepisów prawa oraz dowolne przytaczanie wybranych okoliczności, mające na celu stworzenie narracji popierającej tezy formułowane przez organ, co skutkowało nieuzasadnionym (nieznajdującym oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy) uznaniem, że utworzenie i sposób funkcjonowania spółki rzekomo noszą znamiona sztuczności; przeprowadzenie oceny materiału dowodowego, która nie bierze pod uwagę wydanych przez Ministra Finansów Objaśnień, tymczasem Objaśnienia, jako wyraz wykładni autentycznej, zawierają istotne wytyczne interpretacyjne, dotyczące stosowania klauzuli rzeczywistego właściciela należności, które jednoznacznie powinny znaleźć zastosowanie w sprawie spółki.
Zdaniem skarżącej, dopuszczenie się przywołanych naruszeń przepisów postępowania doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o wadliwe ustalenia faktyczne, a w konsekwencji do rażącego naruszenia zasad: legalizmu, prawdy obiektywnej, przekonywania, zupełności postępowania dowodowego, swobodnej oceny dowodów oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Nadto, alternatywnie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 22a w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. w zw. art. 12 ust. 1 u.p.o. z USA i art. 11 ust. 1 u.p.o. z Hiszpanią, poprzez niezastosowanie zwolnień wynikających z tych umów, w sytuacji, gdy nawet przyjmując, że zamiast spółki rzeczywistymi właścicielami odsetek wypłaconych przez płatnika były podmioty tworzące joint-venture. tj. T. I. and A. A. of A. oraz N. S.A.U. będące rezydentami, odpowiednio, USA i Hiszpanii, to uwzględniając koncepcję look-through approach, płatności odsetkowe do rezydentów tych państw powinny podlegać zwolnieniu w niniejszej sprawie.
W związku z tymi zarzutami skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji bądź ewentualnie o ich uchylenie oraz wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu, który uzasadnia jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu, treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ odwoławczy nie rozważył wniosku strony zawartego w piśmie z 18 sierpnia 2025 w zakresie możliwości zastosowania preferencyjnej stawki podatku stosownie do klauzuli look through-approach. Organ wskazał bowiem, że strona nie składała dotychczas w postępowaniu takiego wniosku. Zatem całkowicie pominą wniosek zawarty w piśmie z 18 sierpnia 2025 r. i nie odniósł się do podniesionych w nim okoliczności, że rzeczywistym właścicielem należności jest kto inny niż wnioskodawca, prezentujący się wobec organów podatkowych jako rzeczywisty właściciel należności z tytułu odsetek.
Jednak mając na uwadze treść skargi w pierwszej kolejności należy odnieść się do jej zarzutów, których Sąd nie podzielił. Mając na uwadze skutki naruszenia przepisów o właściwości organów podatkowych, wynikające z art. 247 § 1 pkt 1 o.p., w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu skargi co do naruszenia art. 15 § 1 w zw. z art. 17 § 1 o.p. w zw. z § 6 ust. 4 rozporządzenia w sprawie właściwości organów podatkowych, poprzez wadliwe ustalenie właściwości organu odwoławczego. Według skarżącej, odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji powinno być bowiem rozpatrzone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., a więc organ właściwy miejscowo według siedziby płatnika.
Zdaniem Sądu, zarzut ten jest niezasadny. Podkreślenia wymaga, że określenie właściwości miejscowej organów podatkowych następuje z uwzględnieniem dwóch elementów. Pierwszym jest terytorialny zasięg działania organu. Drugim zaś jest kryterium, na podstawie którego następuje przypisanie spraw danego rodzaju pozostających we właściwości rzeczowej określonej kategorii organów podatkowych, do obszaru działania konkretnego organu.
W świetle art. 17 § 1 o.p., właściwość miejscową organów podatkowych ustala się według miejsca zamieszkania albo adresu siedziby np. płatnika, o tyle jednak, o ile ustawy podatkowe nie stanowią inaczej. Natomiast, zgodnie z art. 17 § 2 o.p., minister właściwy do spraw finansów publicznych może określić, w drodze rozporządzenia, właściwość miejscową organów podatkowych w sprawach niektórych zobowiązań podatkowych lub poszczególnych kategorii podatników, płatników lub inkasentów w sposób odmienny niż określony w § 1, uwzględniając w szczególności posiadanie miejsca zamieszkania lub siedziby za granicą, miejsce uzyskiwania dochodów oraz miejsce położenia przedmiotu opodatkowania.
Na podstawie tej delegacji ustawowej Minister Finansów wydał wspomniane rozporządzenie z 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych. W świetle § 6 ust. 4 tego rozporządzenia, w sprawach zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych pobieranego przez płatników od dochodów (przychodów) uzyskiwanych przez podatników, o których mowa w ust. 1, właściwy miejscowo jest Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie. Z kolei § 6 ust. 1 rozporządzenia wskazuje podatników podatku dochodowego od osób prawnych będących nierezydentami, uzyskujących dochody z działalności gospodarczej. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany Naczelnik Urzędu Skarbowego jest jedynym organem pierwszej instancji właściwym rzeczowo w opisanych sprawach.
W myśl zaś punktu 3. tabeli załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z 24 lutego 2017 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib dyrektorów izb administracji skarbowej, naczelników urzędów skarbowych i naczelników urzędów celno-skarbowych oraz siedziby dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 361), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 11 ust. 5 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm.), dalej: "ustawa o KAS", terytorialny zasięg działania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie obejmuje województwo lubelskie. Nie oznacza to jednak, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie nie jest organem właściwym do rozpoznania sprawy z odwołania skarżącej od decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie. Należy bowiem zauważyć, że właściwość miejscowa organu odwoławczego określana jest na podstawie kryterium siedziby organu pierwszej instancji (zob. Postępowanie podatkowe. Zarys systemu, pod red. A. Hanusza, Warszawa 2025, s. 370). Stanowisko to znajduje uzasadnienie w strukturze organizacyjnej administracji skarbowej uregulowanej przepisami ustawy o KAS. Jak bowiem wynika z art. 25 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o KAS, dyrektor odpowiedniej izby skarbowej wykonuje nadzór nad działalnością m.in. naczelników urzędów skarbowych z zakresu swojej właściwości miejscowej, w tym z zastosowaniem środków o charakterze personalnym, a także rozstrzyga w drugiej instancji w sprawach należących w pierwszej instancji do naczelników urzędów skarbowych. W związku z tym, skoro właściwy miejscowo dla skarżącej jako organ pierwszej instancji był Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie, pozostający w zasięgu terytorialnym Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, a zatem podległy mu instancyjnie, to ten dyrektor był właściwy do rozpatrzenia odwołania (zob. przykładowo wyroki NSA z: 26 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 2050/18; 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt II GSK 398/19 i sygn. akt II GSK 395/19 oraz 14 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 896/19).
Istota sporu w sprawie dotyczyła odmowy zwrotu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie 899.244 zł pobranego w 2022 r. od odsetek powstałych na podstawie umowy pożyczki z 9 czerwca 2015 r., wypłaconych na rzecz podatnika przez płatnika na rzecz podatnika.
Organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji uzasadniając w zakresie odmowy zwrotu podatku bowiem uznał, że podatnik nie posiada statusu rzeczywistego właściciela odsetek, w rozumieniu art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., co – jak stwierdzono w decyzji - ma znaczenie zarówno dla zastosowania zwolnienia podatkowego z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., jak również dla zastosowania preferencji stawkowych z UPO, a także w konsekwencji art. 22c u.p.d.o.p.
Jak wynika z treści wniosku ze względu na brak złożenia oświadczenia przez płatnika o spełnieniu przesłanek do zastosowania zwolnienia płatnik zgodnie z art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. był zobowiązany do pobrania WHT od kwoty 2.000.000 zł według stawki 20% w wysokości 400.000 zł. Wniosek w sprawie dotyczył jedynie podatku u źródła powyżej kwoty 2.000.000 zł uiszczonego przez płatnika w mechanizmie pay and reund. Pozostała część WHT do kwoty 2.000.000 zł jest przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 608/25. Na podstawie art. 75 § 1 w związku z art. 72 § 1 pkt 2 oraz art. 73 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, podatnik wniósł o stwierdzenie oraz zwrot nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych pobranego przez płatnika. W dniu 14 lipca 2022 r. płatnik wypłacił na podstawie umowy z 9 czerwca 2015 r. odsetki w wysokości 6.496.220,26 zł. Mając na uwadze, że kwota wypłaconych odsetek przekroczyła 2.000.000 zł w ocenie wnioskodawcy zastosowanie powinien znaleźć mechanizm pay and refund w odniesieniu do poboru podatku WHT od części kwoty odsetek która przekroczyła 2.000.000 zł tj. kwoty 4.496.220,26 z. Jednocześnie podatek u źródła od kwoty 2.000.000 zł powinien być pobierany a następnie zwracany na zasadach ogólnych.
Zauważyć należy, że podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 3 ust. 2 u.p.d.o.p. W stosunku do niektórych przychodów uzyskiwanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podmioty zagraniczne, obowiązek obliczenia i pobrania podatku spoczywa na podmiocie polskim, dokonującym wypłaty należności, będącej źródłem tego przychodu. Katalog takich przychodów został określony w art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 powołanej ustawy, podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2, przychodów z odsetek ustala się w wysokości 20% tych przychodów, przy czym regułę tę stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Jak wynika z art. 26 ust. 1 ustawy, osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b, 2d i 2e, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji. Przy weryfikacji warunków zastosowania stawki podatku innej niż określona w art. 21 ust. 1 lub art. 22 ust. 1, zwolnienia lub warunków niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności.
Na podstawie art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., zwolnienie z podatku dochodowego przychodów z tytułu odsetek od pożyczek przysługuje, jeżeli wypłacającym należności ze wskazanego tytułu jest m.in spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a uzyskującym je jest spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli m.in. uzyskująca wskazane przychody posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki wypłacającej, a ponadto spółka uzyskująca te przychody jest rzeczywistym właścicielem otrzymywanych należności.
Jak wynika z art. 11 ust. 1 u.p.o., odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie i wypłacane są osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 2 u.p.o., odsetki mogą być również opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli właściciel odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5 procent kwoty odsetek brutto.
Zgodnie z treścią art. 72 § 1 pkt 2 o.p., za nadpłatę uważa się kwotę podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej. Jak stanowi przepis art. 73 § 1 pkt 2 o.p., w takiej sytuacji nadpłata powstaje z dniem pobrania przez płatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej. Art. 75 § 1 o.p. przewiduje natomiast, że jeśli podatnik kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokość pobranego podatku, może złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku. Wniosek taki został przez skarżącą, jako podatnika, od którego płatnik pobrał podatek, złożony 20 października 2022 r.
Warunkiem dokonania zwrotu pobranego podatku jest stwierdzenie, że zostały spełnione wszystkie warunki zastosowania zwolnienia wynikające z treści powołanego wyżej art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. Zwrot pobranego podatku w odpowiedniej wysokości może być dokonany także wówczas, gdy spełnione zostały warunki zastosowania preferencji podatkowej, wynikającej z przepisów właściwej umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Zdaniem organu odwoławczego, które Sąd uznaje za prawidłowe, nie został spełniony warunek zastosowania zwolnienia podatkowego wynikającego z art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. oraz warunek zastosowania preferencji podatkowej wynikającej z art. 11 ust. 2 u.p.o., polegający na posiadaniu przez skarżącą, jako podatnika, statusu rzeczywistego beneficjenta otrzymywanych należności odsetkowych. Skarżąca nie jest bowiem rzeczywistym właścicielem należności z tytułu odsetek, wypłacanych przez płatnika.
W świetle art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., rzeczywisty właściciel to podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki: otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części, nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi oraz prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności.
Wyjaśniając pojęcie "właściciela" odsetek należy, jak trafnie przyjął organ odwoławczy, uwzględnić także treść Komentarza do Modelowej Konwencji OECD. Nie jest on wprawdzie źródłem prawa, jednakże powszechnie jest używany przy stosowaniu i interpretacji dwustronnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania opartych na tej Konwencji. Znaczenie Komentarza dla interpretacji umów o unikaniu podwójnego opodatkowania wynika z faktu, że stanowi on materiał, na którym oparte było przygotowanie konkretnej umowy podatkowej. Zarówno zaś treść, jak układ umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania z Luxemburgiem wskazują, że oparta jest ona na wskazanej Konwencji Modelowej.
W Komentarzu wskazuje się zaś, że określenie "właściciel" zostało wprowadzone do art. 11 ust. 2 w celu wyjaśnienia znaczenia zwrotu: "wypłacone osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę", w jakim są one użyte w art. 11 ust. 1 w celu jasnego sprecyzowania, że państwo źródła nie jest zobowiązane do odstąpienia od prawa do opodatkowania dochodu z odsetek jedynie dlatego, że taki dochód został wypłacony bezpośrednio osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym zawarta została umowa. Określenie "właściciel" nie jest więc użyte w jakimś wąskim technicznym znaczeniu, lecz powinno być rozumiane w jego kontekście, a mianowicie w powiązaniu ze słowami "wypłacone osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę" i w świetle przedmiotu oraz celu konwencji, a w szczególności w celu unikania podwójnego opodatkowania i również zapobiegania unikaniu opodatkowania i oszustwom podatkowym. Stąd jest tak, że tego rodzaju podmiot, który nie decyduje samodzielnie o przeznaczeniu otrzymywanych środków z tytułu odsetek i nie ma prawa do użycia ich dla własnej korzyści, nie jest w rozumieniu art. 11 Konwencji właścicielem odsetek. Do opodatkowania przychodów z odsetek wypłacanych takiemu podmiotowi nie ma więc zastosowania obniżona stawka podatkowa. Zdaniem Sądu, wskazany sposób rozumowania ma zastosowanie także do wykładni art. 11 u.p.o..
Taki też sposób rozumienia pojęcia "właściciel odsetek" jako właściwy w rozumieniu dyrektywy wskazuje w swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z 26 lutego 2019 r. w sprawach połączonych C-115/16, C-118/16, C-119/16 i C-299/16 TSUE przyjął, że pojęcie właściciela odsetek w rozumieniu tej dyrektywy należy interpretować jako określające podmiot, który rzeczywiście korzysta z zapłaconych mu odsetek. Regulacja art. 1 ust. 4 dyrektywy potwierdza to odniesienie do rzeczywistości gospodarczej, a nie tylko stanu wykazanego formalnie, wskazując, że spółkę państwa członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek lub należności licencyjnych tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób. TSUE wskazuje także, iż z rozwoju Modelowej Konwencji OECD i komentarzy do niej wynika, że pojęcie "właściciela" wyklucza spółki pośredniczące i powinno być rozumiane nie w wąskim i technicznym znaczeniu, lecz w sposób, jednej strony, pozwalający uniknąć podwójnego opodatkowania i z drugiej, zapobiec oszustwom oraz uchylaniu się od opodatkowania.
Pojęcie rzeczywistego właściciela, także w odniesieniu do otrzymywanych odsetek, wyjaśniane jest również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo wyroki z: 13 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2873/11; 11 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 215/13; 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1370/16). Zgodnie z tym stanowiskiem, istotnym elementem pojęcia rzeczywistego właściciela jest zakres uprawnień odbiorcy odsetek, które powinny obejmować prawo do rozporządzania nimi, tj. rzeczywiste dysponowanie według własnego uznania, a nie dysponowanie jedynie w znaczeniu formalnym. Jak wskazuje NSA, cechą osoby uprawnionej do odsetek, tj. rzeczywistego beneficjenta, jest ostateczne czerpanie korzyści z prawa do odsetek. Innymi słowy, jak wyjaśniono w wyroku NSA z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II FSK 1467/23, pojęcie "rzeczywistego właściciela" ("beneficial owner"), które funkcjonuje w różnych systemach normatywnych od wielu lat, ma swoje ugruntowane, jednolite znaczenie niezależnie od tego, czy jego wykładnia jest dokonywana na płaszczyźnie prawa krajowego, czy też międzynarodowego, a tym określony podmiot może być uznany za "rzeczywistego właściciela" wypłaconych mu odsetek tylko wtedy, gdy otrzymał je faktycznie dla własnej korzyści, a nie jako pośrednik na rzecz innych podmiotów.
Co więcej, wobec braku definicji "właściciela odsetek" w umowie w sprawie unikania podwójnego opodatkowania zawartej z Luxemburgiem – zgodnie z art. 3 ust. 2 u.p.o.– pojęcie to winno mieć "takie znaczenie, jakie przyjmuje się według prawa danego Państwa w zakresie podatków, do których ma zastosowanie niniejsza konwencja". Zarazem art. 11 ust. 2 u.p.o. we francuskiej wersji językowej zawiera określenie "bénéficiaire effectif" (beneficjent rzeczywisty). Również więc z tych względów organ obowiązany był odwołać się w niniejszej sprawie do znaczenia tego pojęcia na gruncie art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., Modelowej Konwencji OECD oraz Komentarza do niej.
Należy podzielić stanowisko organu, że aby działalność spółki holdingowej mogła zostać uznana za działalność gospodarczą, nie może ograniczać się jedynie do biernego czerpania korzyści wynikających z praw właścicielskich, np. otrzymywania odsetek. Spółka taka powinna zaś aktywnie uczestniczyć w finansowaniu i zarządzaniu podmiotami zależnymi. Na prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej przez spółkę holdingową we wskazanym zakresie wskazują zaś takie obiektywne elementy, jak: lokal, personel i wyposażenie oraz kryterium istotnej obecności ekonomicznej (substantial economic presence), które odnosi się do współmierności posiadanych aktywów do rodzaju i skali działalności, tj. adekwatności posiadanych zasobów pod względem ilościowym i jakościowym do skali działalności.
Prawidłowa konkluzja organu, że skarżąca nie jest rzeczywistym beneficjentem wypłacanych należności odsetkowych wynikała zasadniczo z analizy jej dokumentów finansowych. Organ odwoławczy trafnie stwierdził, że w badanym okresie struktura pasywów skarżącej prowadzi do wniosku, że źródłem jej finansowania są niemal w całości środki udziałowców w postaci agio oraz pożyczek. W latach 2020-2023 największym składnikiem jej pasywów był kapitał objęty przez wspólników oraz kapitał rezerwowy ze sprzedaży akcji powyżej ich wartości nominalnej. Według stanu na koniec 2020 r. kapitał subskrybowany skarżącej spółki wynosił 3.538.004 euro (1.351.016 euro wniósł N. s.a.r.l., a 2.186.988 euro - T.-C. N. H. s.a.r.l.) i nie zmienił się do końca 2023 r. 31 grudnia 2020 r. nadwyżka ze sprzedaży udziałów powyżej ich wartości nominalnej wynosiła 354.858.223 euro, przy tym w 2020 r. udziałowcy dokapitalizowali spółkę o kwotę 5.874.254 euro ze sprzedaży udziałów powyżej ich wartości nominalnej (agio), przy czym kwota agio nie zmieniła się do końca 2023 r. Z łącznej sumy tej nadwyżki 129.889.127 euro przypadało na N. s.a.r.l., a 224.969.096 euro na drugiego wspólnika. Poza sporem jest również, że w świetle sprawozdań finansowych, skarżąca nie ma żadnych rzeczowych aktywów trwałych, zaś jedyne jej aktywa to akcje i udziały w jednostkach powiązanych oraz pożyczki udzielone jednostkom powiązanym. Z kolei zobowiązania wobec jednostek powiązanych – udziałowców wynosiły w latach 2019-2023 odpowiednio około: 152 miliony euro, 165 milionów euro, 166 milionów euro, 163 miliony euro oraz 160 milionów euro.
Niewątpliwie także, jak dostrzegł organ odwoławczy, w badanym okresie pożyczki udzielone jednostkom powiązanym były niższe od kwoty zaciągniętych pożyczek od innych jednostek powiązanych - udziałowców spółki, a opisane przez organ dane wskazują, że pożyczki udzielone przez spółkę jednostkom powiązanym zostały sfinansowane z pożyczek uzyskanych od jej udziałowców. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył zasadnie, że skarżąca osiąga dochody jedynie z dywidend oraz z odsetek od udzielonych pożyczek. Ponadto celnie dostrzegł on, że jak wynika ze sprawozdań finansowych skarżącej spółki, na zgromadzeniach wspólników z 19 lipca 2019 r. i 4 grudnia 2019 r. zatwierdzono obniżenie nadwyżki ze sprzedaży udziałów powyżej ich wartości nominalnej odpowiednio o 9.100.000 euro i 5.700.000 euro płatne w kilku transzach. Z tytułu zmniejszenia nadwyżki ze sprzedaży udziałów powyżej wartości nominalnej w 2019 r. spółka wypłaciła udziałowcom kwotę około 15,5 miliona euro. Poza tym 4 kwietnia 2024 r. skarżąca przekazała wspólnikom około 20 milionów euro spłacając odsetki (896.204 euro) i dokonując wypłaty z tytułu zmniejszenia nadwyżki ze sprzedaży udziałów powyżej wartości nominalnej (19.103.796 euro).
Słusznie organ odwoławczy uznał również za istotną w sprawie okoliczność, że w badanym okresie skarżąca nie miała przychodów operacyjnych oraz trafnie wskazał przyczyny takiego stanu rzeczy. Mianowicie, jak wskazał organ, skumulowana strata za lata 2016-2020 wyniosła 21.785.799 euro. Uzyskany w 2021 r. zysk 54.837.906 euro (z przejęcia N. P. V. B.V. i N. P. H. 2 B.) pokrył straty z lat ubiegłych. W latach 2022-2023 strata skarżącej wynosiła odpowiednio 19.894 euro i 45.544.653 euro, a zysk z fuzji w latach 2022-2023 pokrył strat bieżących lat obrotowych oraz korektę wartości aktywów finansowych i inwestycji. Natomiast niewątpliwie, jak dostrzegł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, zasadniczą przyczyną straty w 2023 r. były: korekta wartości w odniesieniu do aktywów finansowych (43.070.444 euro) i wysokie koszty usług zarządzania wypłacane podmiotom powiązanym (N. S.A. i N. I. M. I. L.), które to koszty w latach 2019-2023 wynosiły około 3,5 miliona euro rocznie, a przy tym kilkakrotnie przewyższały koszty zatrudnienia pracowników.
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy dokładnie wskazał dane istotne dla oceny posiadania przez skarżącą statusu rzeczywistego beneficjenta odsetek, wynikające z analizy jej dokumentów finansowych. Organ odwoławczy dokonał w szczególności trafnego porównania aktywów i zobowiązań wynikających z udzielanych i zaciąganych przez skarżącą pożyczek. W każdym roku kwota zaciągniętych w ramach grupy pożyczek była większa od pożyczek udzielonych, a już to wskazuje, że skarżąca jest w całości finansowana wewnątrzgrupowo. Organ odwoławczy także porównywał przychody uzyskiwane z odsetek i z dywidend łącznie do zobowiązań i wypłat z tytułu agio. Wprawdzie w okresie od 2019 r. do 2023 r. wypłaty te były nieco niższe od przychodów, lecz zdaniem Sądu nie na tyle znacząco niższe, żeby nie podzielić konkluzji organu, że spółka służyła tylko jako podmiot do przekazywania środków w ramach grupy. Wniosek ten jest tym bardziej słuszny, gdy weźmie się pod uwagę dodatkowo wspomniany wyżej kontekst wyniku finansowego spółki. Niewątpliwie w całym analizowanym przez organ okresie wynik operacyjny skarżącej spółki, z uwagi na ponoszone koszty funkcjonowania, był ujemny i wynosił powyżej 4,5 mln euro bądź powyżej 5,5 mln euro. Organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę na przyczyny takiego stanu rzeczy, w tym celnie dostrzegł, że ujemny wynik finansowy strony był w istotnym stopniu determinowany opłatami za zarządzanie, które były ponoszone na rzecz spółek z grupy, a wynosiły średnio rocznie około 3,5 mln euro.
Również prawidłowe było stanowisko organu odwoławczego negujące uznanie, że strona prowadziła rzeczywistą działalność w państwie swej rezydencji, w oparciu o dane dotyczące wyposażenia majątkowego, wyposażenia pracowniczego czy siedziby. Dokumenty finansowe spółki potwierdzają bowiem, że w latach 2020-2023, nie wykazywała ona żadnych kosztów wynagrodzenia dyrektorów ani nie wykazywała jakichkolwiek rzeczowych aktywów trwałych (bilans), jak i przychodów operacyjnych (rachunek zysków i strat). Skarżąca, prezentująca się jako rzeczywisty beneficjent wykazywała siedzibę, ale nie była w stanie udzielić odpowiedzi jak wiele jeszcze innych podmiotów pod tym samym adresem ma swoją siedzibę. Poza tym z odpowiedzi, którą organ uzyskał od luksemburskiej administracji podatkowej wynika, że skarżąca zatrudnia jednego pracownika administracyjnego. Z informacji podawanych przez samą skarżącą spółkę wynika zaś, że zatrudniała czterech pracowników merytorycznych, a w 2022 i 2023 r. nawet sześciu pracowników. Chociaż co do ostatniej omawianej kwestii w sprawie występuje pewna niespójność. Organ odwoławczy mówi o jednym pracowniku administracyjnym, a strona o czterech (sześciu) pracownikach merytorycznych. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że niezależnie od tego ilu pracowników zatrudniała skarżąca i jakie materiały oni przygotowywali, to niewątpliwie skład zarządu skarżącej i zaangażowanie członków jej zarządu poza sama skarżącą spółką powoduje, że można ocenić, że w spółce nie było rzeczywistego czynnika decyzyjnego w takim znaczeniu, że chodzi o czynnik, który w imieniu tej spółki podejmuje decyzje i za te decyzje ponosi odpowiedzialność spółka swoim majątkiem. Można też wskazać na nieadekwatność do rzeczywistości informacji tym razem przekazywanych przez samą spółkę. Wskazała ona mianowicie, że poszczególni członkowie zarządu byli zaangażowani oprócz tej spółki w kilku tylko podmiotach Z odpowiedzi organu luksemburskiego wynikało znacznie większe zaangażowanie tych członków zarządu, tj. wykonywanie funkcji zarządczych odpowiednio w: dwunastu, trzydziestu jeden oraz osiemdziesięciu czterech spółkach, w tym także w spółkach występujących w strukturze grupy na różnych jej poziomach. To również zatem wskazuje na brak decyzyjności samej skarżącej spółki, w znaczeniu samodzielnej decyzyjności i odpowiedzialności na poziomie spółki wskazywanej jako rzeczywisty beneficjent.
Biorąc to wszystko pod uwagę, należało zaaprobować ocenę przyjętą przez organ odwoławczy, zgodnie z którą skarżąca spółka nie posiada statusu rzeczywistego właściciela należności odsetkowych wypłacanych jej przez płatnika. Ustalone w sprawie okoliczności funkcjonowania spółki świadczą w istocie o braku prowadzenia przez nią samodzielnej działalności. Niewątpliwie wskazują one także na bardzo silne powiązanie skarżącej z pozostałymi spółkami z grupy w zakresie przepływów finansowych. To powoduje, że nie została spełniona przesłanka zastosowania zwolnienia podatkowego określona w art. 21 ust. 3 pkt 4 lit. a u.p.d.o.p., jak i przesłanka zastosowania preferencji podatkowej wynikającej z art. 11 ust. 2 u.p.o.
Niezależnie od tego zwrócić należy uwagę, że jak stanowi art. 22c u.p.d.o.p. przepisów, przepisów art. 21 ust. 3 nie stosuje się, jeżeli skorzystanie ze zwolnienia określonego w tych przepisach było sprzeczne w danych okolicznościach z ich przedmiotem lub celem albo jeśli było głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny. Sposób działania nie jest sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. Do przyczyn wyłączających sztuczność, o których mowa wyżej, nie zalicza się celu skorzystania ze zwolnienia określonego w przepisach art. 21 ust. 3, sprzecznego z przedmiotem lub celem tych przepisów.
Przepis ten reguluje tzw. małą klauzulę przeciw unikaniu opodatkowania, która w ściśle określonych w ustawie wypadkach umożliwia odmowę przewidzianych w danych sytuacjach zwolnień podatkowych. W sytuacji, gdy stan faktyczny wskazuje na brak wystarczającego uzasadnienia gospodarczego czynności rzeczywiście dokonanych przez podatnika, organ podatkowy pomija konsekwencje tych działań, które wynikałyby z normalnego zastosowania przepisów prawa podatkowego. Dochodzi w ten sposób do pozbawienia podatnika preferencji, które powinny przysługiwać mu na podstawie przepisów ustaw podatkowych. Innymi słowy, zwolnienia od podatku pobieranego u źródła nie stosuje się, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że skorzystanie ze zwolnienia było sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem przepisów ustanawiających zwolnienie lub głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny.
Poza sporem jest, że w deklaracjach podatkowych skarżąca wykazała przychód z odsetek jako podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym, lecz wskutek poniesienia przez nią strat, podatku tego nie zapłaciła. Nie ulega wątpliwości, że ta kwestia ma znaczenie w świetle przepisu art. 22c u.p.d.o.p. Zauważyć zaś należy, że jak była o tym mowa, ze względu na wykazywane straty skarżąca w latach 2014-2020 oraz 2022-2023 nie była zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych od osiąganych przychodów z tytułu odsetek i dywidend. Przy tym, chociaż w 2021 r. uzyskała dodatni wynik finansowy, wynoszący blisko 76 milionów euro (pozycja R0020 w deklaracji podatkowej za 2021 r.), to "dochód z dużego pakietu akcji/udziałów" (pozycja R1000) w kwocie 82.815.349 euro podlegał odliczeniu od podatku dochodowego. Wskutek powyższego, skarżąca i wówczas nie płaciła podatku dochodowego w państwie swej rezydencji dla celów podatkowych. Jedną z przyczyn wykazywanych strat było ponoszenie opłat za zarządzanie na rzecz spółek z grupy, które wynosiły średnio rocznie około 3,5 mln euro. W efekcie skarżąca podlegała jedynie opodatkowaniu w zakresie podatków od majątku. Zastosowanie zwolnienia podatkowego wynikającego z ustawy podatkowej albo preferencji wynikającej z umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania na etapie wypłaty odsetek przez płatnika spowodowałoby w takiej sytuacji w zasadzie w ogóle brak opodatkowania przychodów skarżącej z odsetek. Brak przejawów samodzielnej działalności przez skarżącą we wskazanej sytuacji skłania do przyjęcia, że spełnione są przesłanki zastosowania art. 22c u.p.d.o.p.
Natomiast powodem uchylenia zaskarżonej decyzji w okolicznościach prawidłowego uznania, że skarżąca nie posiada statusu rzeczywistego właściciela w odniesieniu do wypłacanych jej odsetek, jest w ocenie Sądu brak analizy możliwości zastosowania koncepcji "look-through approach" w stosunku do płatności odsetkowych wypłacanych podmiotowi, który nie jest ich rzeczywistym właścicielem. Wbrew stanowisku organu przedstawionemu w zaskarżonej decyzji, że zagadnienie to nie było objęte żadnym wnioskiem złożonym przez stronę na żadnym etapie dotychczasowego postępowania, skarżąca złożyła stosowny wniosek o rozważenie wskazanej koncepcji w piśmie z 18 sierpnia 2025 r., dołączając certyfikaty rezydencji podmiotów hiszpańskiego i amerykańskiego, do których ostatecznie trafiły należności (k. 79-90 oraz k. 75-78 tom II akt podatkowych).
Zdaniem Spółki, należy uwzględnić koncepcję "look-through", zgodnie z którą konsekwencje podatkowe wypłaty odsetek powinny zostać określone w odniesieniu do ich rzeczywistego właściciela (rzeczywistych właścicieli).
Wedle art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p., osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne będące przedsiębiorcami, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1, są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b, 2d i 2e, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji. Przy weryfikacji warunków zastosowania stawki podatku innej niż określona w art. 21 ust. 1 lub art. 22 ust. 1, zwolnienia lub warunków niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności. Przy ocenie dochowania należytej staranności uwzględnia się charakter, skalę działalności prowadzonej przez płatnika oraz powiązania w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 5 płatnika z podatnikiem.
Pożyczkobiorca, posiadając osobowość prawną, jest płatnikiem, o którym mowa w art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p., w odniesieniu do podatku u źródła, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p.
Zgodnie z art. 3 ust 3 pkt 5 u.p.d.o.p., za dochody (przychody) osiągane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w ust. 2 u.p.d.o.p. (tj. o ograniczonym obowiązku podatkowym, czyli nierezydentów) uważa się w szczególności dochody (przychody) z tytułu należności regulowanych, w tym stawianych do dyspozycji, wypłacanych lub potrącanych, przez osoby fizyczne, osoby prawne albo jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, mające miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od miejsca zawarcia umowy i wykonania świadczenia. Jednocześnie, zgodnie z art. 3 ust. 5 u.p.d.o.p., za dochody (przychody), o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 5 u.p.d.o.p., uważa się przychody wymienione w art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p., jeżeli nie stanowią dochodów (przychodów), o których mowa w art. ust. 3 pkt 1-4 u.p.d.o.p.
W ocenie Sądu, w tak zaistniałej sytuacji, skoro strona przed wydaniem decyzji zgłosiła alternatywną podstawę żądania, organ podatkowy nie mógł uchylić się od rozważenia możliwości zastosowania koncepcji "look-through", zgodnie z którą konsekwencje podatkowe wypłaty odsetek powinny zostać określone w odniesieniu do ich rzeczywistego właściciela (rzeczywistych właścicieli). Organ nie mógł zaniechać odniesienia się do tych okoliczności, wskazując (tak w uzasadnieniu decyzji) na brak uprawnienia do takiego postępowania ze względu na zasadę dwuinstancyjności. Należy bowiem mieć na uwadze, że wydanie decyzji ostatecznej prowadziło do stanu rzeczy rozstrzygniętej, niezależnie od tego jak w jakim zakresie rozważna byłaby podstawa faktyczna i prawna żądania. W takiej sytuacji organ miał obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej). Kwestia w jaki sposób należy postąpić przestrzegając zasady dwuinstancyjności powinna być rozstrzygnięta w dalszej kolejności, a nie może być podstawą do zaniechania rozpatrzenia sprawy prze organ odwoławczy z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej.
Stosowanie koncepcji look through approach zostało dopuszczone w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych jak przez samego Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w licznych interpretacjach. Dla przykładu można przytoczyć stanowisko NSA, który w wyroku z 31 stycznia 2023 r., II FSK 1588/20 wyjaśnił, że preferencja podatkowa będzie dopuszczalna w sytuacji, w której co prawda wypłata dywidendy nie odbywa się na rzecz jej rzeczywistego beneficjenta, jednakże stosowana jest zasada look-through approach. Wyjaśniono przy tym, że koncepcja ta pozwala na zastosowanie preferencyjnego opodatkowania, bądź zwolnienia z opodatkowania, w sytuacji, gdy płatność dokonywana jest co prawda poprzez pośrednika - podmiot niebędący rzeczywistym beneficjentem, ale ów rzeczywisty beneficjent ma siedzibę na terytorium UE (EOG) i jest znany. Wskazane zapatrywanie zostało przy tym podzielone przez WSA w Warszawie w powołanym przez skarżąca wyroku z 14 września 2023 r., III SA/Wa 1513/23.
Zgodnie z treścią "Projektu objaśnień podatkowych dotyczących zasad poboru podatku u źródła" z dnia 19 czerwca 2019 r. "podmioty pośredniczące, a więc te, które co do zasady nie spełniają definicji rzeczywistego właściciela, nie powinny korzystać z uprawnień przyznawanych przez poszczególne UPO. Niemniej jednak z przewidzianych w UPO i prawie Unii Europejskiej (tzn. Dyrektywy PS i IR) mogą korzystać inwestorzy (udziałowcy) z kraju objętego tymi postanowieniami, jeżeli są oni podatnikami w stosunku do otrzymanej należności i spełniają inne warunki przewidziane dla tych uprawnień (np. w określonych sytuacjach posiadają status rzeczywistego właściciela). Rozwiązanie to odpowiada koncepcji znanej pod nazwą "look through approach".
Co więcej, jak ww. projekcie objaśnień zostało wskazane, jeżeli zachodzi taka sytuacja, że rzeczywistym właścicielem należności jest: "inny podmiot (co należy wykazać lub zbadać) wówczas do opodatkowania podatkiem u źródła będą miały zastosowanie przepisy UPO lub przepisy krajowe wdrażające dyrektywy unijne właściwe dla państwa rezydencji tego podmiotu (ang. look through approach)".
Założeniem koncepcji "look-through approach", jest ustalenie statusu rzeczywistego właściciela, na rzecz którego bezpośredni odbiorca, np. udziałowiec uprawniony do pozyskania finansowania, przekazuje daną płatność. Jest to zatem koncepcja, zgodnie z którą wiąże się możliwość zastosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania państwa siedziby rzeczywistego właściciela danej, a nie jej bezpośredniego odbiorcy.
Odnosząc się do zakresu zastosowania koncepcji look through approach, w projekcie objaśnień wskazano, że odbiorca należności, po spełnieniu wymaganych warunków (np. przedstawienia certyfikatu rezydencji), byłby uprawniony do skorzystania z preferencji wskazanych w danej UPO.
Zgodnie ze wspominanym projektem objaśnień, przy ocenie, czy dany podmiot jest przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym prawnie lub faktycznie do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi należy brać pod uwagę faktyczny przebieg i okoliczności zawarcia oraz realizacji transakcji, a tym samym należy zbadać kto rzeczywiście posiada uprawnienie do uzyskania należności i czy jej odbiorca nie jest zobowiązany do przekazania tej należności kolejnemu podmiotowi. Wskazuje to na tzw. zasadę look through approach, zgodnie z którą, jeżeli rzeczywistym właścicielem należności jest inny podmiot niż ten, na rzecz którego dokonywane są płatności przez polskich płatników podatku u źródła, należy stosować postanowienia danej umowy zawartej z państwem siedziby tego podatnika (pisma Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej: z dnia 16 października 2019 r. [...], z dnia 11 sierpnia 2023 r. ([...]), z dnia 17 września 2021 r. ([...] oraz z dnia 21 września 2019 r. ([...]
Powyższe stanowisko wskazuje na to, że wskazanie przez Ministerstwo Finansów na możliwość skorzystania z koncepcji "look through approach", zgodnie z projektem objaśnień, miało umożliwiać zastosowanie preferencji podatkowych w zakresie podatku u źródła i być korzystne dla polskich płatników tego podatku.
Zatem uwzględniając wspomnianą wyżej koncepcję "look through approach" zgodnie z Komentarzem OECD, a także stanowiskiem prezentowanym w wyrokach polskich sądów administracyjnych oraz projektem objaśnień podatkowych - zdaniem Sądu – organ nie mógł nie odnieść się do możliwości stosowania odpowiednich przepisów UPO w odniesieniu do wypłacanych odsetek od pożyczki. Zupełnie umknęło organowi to, że zgodne z koncepcją "look through approach", ma ona służyć celowi przede wszystkim zidentyfikowanie właściwej jurysdykcji podatkowej rzeczywistego właściciela płatności podlegających podatkowi u źródła.
Tym samym organ ponownie rozpatrując sprawę powinien rozważyć, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy możliwe i uzasadnione jest stosowanie koncepcji "look-through approach" z uwzględnieniem konsekwencji zastosowania odpowiednich umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, a następnie – w razie potrzeby – dokonać odpowiednich ustaleń.
Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej "p.p.s.a.")
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu kwotę składają się: wpis od skargi w wysokości 8.985 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika (doradcy podatkowego), zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964) – w kwocie 10.800 zł.