Wyrok WSA z dnia 25 marca 2026, sygn. I SA/Ol 287/25

Skarżąca w treści skargi i jej załącznikach sprzeciwiła się działaniom i stanowisku organów podatkowych, będącym podstawą wydania decyzji oraz dalszego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z 14 stycznia 2025 r. skarżąca, reprezentowana przez męża, nawiązała do wyroku WSA w Olsztynie z 30 sierpnia 2023 r., I SA/Ol 556/22, i zwróciła się do Sądu o umożliwienie udowodnienia, że "decyzja wszystkich spraw jest niesprawiedliwa" (pisownia oryginalna).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie z 14 października 2024 r., którym Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 21 sierpnia 2024 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor IAS uznał, że nie wystąpiły w sprawie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienione w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Obowiązek określony w tytułach wykonawczych istnieje i jest wymagalny. Natomiast skarżąca wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego w pismach z 8 i 13 sierpnia 2024 r. dążyła do wykazania wadliwości decyzji będącej podstawą egzekwowanego obowiązku i odnosiła się do kwestii załatwienia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. Ten kierunek argumentacji uwidacznia się także w skardze do Sądu i piśmie procesowym z 14 stycznia 2025 r. stanowiącym jej uzupełnienie.

W tak zakreślonych ramach sprawy materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia stał się art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się w całości lub w części w przypadku:

1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;

2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;

4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:

a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,

b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;

5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;

7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Zgodnie z art. 59 § 1a u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2: 1) pkt 1-5; 2) pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.

Natomiast na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Organ egzekucyjny ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne, gdy pojawią się przeszkody o charakterze trwałym, które uniemożliwiają lub czynią niecelowym dalsze prowadzenie egzekucji. Katalog przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego zawarty jest w art. 59 § 1 i § 1a u.p.e.a., a przesłanki te mają charakter obligatoryjny. W sytuacji, gdy zaistnieje jakakolwiek z przestawionych tam przesłanek postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu bez względu na to, czy przesłanki te zostaną stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw z inicjatywy zobowiązanego, w tym też w wyniku zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej zgłoszonych na postawie art. 33 § 2 pkt 1-5 i (w określonych okolicznościach) pkt 6. Organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie żadnego wyboru i postępowanie egzekucyjne nie może być kontynuowane.

Kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd stwierdził, że nie odnotowano w sprawie żadnych informacji o zaistnieniu w postępowaniu egzekucyjnym którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1, 1a i 2 u.p.e.a. Obowiązek określony w tytułach wykonawczych istniał i był wymagalny na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, ponieważ istniała podstawa jego dochodzenia, a jego wykonanie nie zostało wstrzymane, nie odroczono terminu wykonania obowiązku, jak też nie rozłożono na raty należności pieniężnej. Nie wystąpiły również inne okoliczności dające podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyrażone w tym zakresie przez Dyrektora IAS stanowisko nie narusza prawa. Podobnie jak ocena Dyrektora, że zobowiązana nie zgłosiła w istocie żadnej z przesłanek umorzenia.

Poruszona przez skarżącą okoliczność złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną, która jest podstawą egzekucji w niniejszej sprawie, nie ma wpływu na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie decyzji objętej takim wnioskiem. Argumentacja strony mająca na celu wykazanie wadliwości takiej decyzji nie może również przynieść oczekiwanego przez skarżącą skutku w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ewentualne wady postępowania podatkowego i samej decyzji stanowiącej podstawę egzekucji, nie zostały wymienione wśród przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Natomiast na obecnym etapie sprawy Sąd z urzędu ma wiedzę o oddaleniu skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA w Olsztynie z 30 sierpnia 2023 r., I SA/Ol 556/22, do którego nawiązywała skarżąca. W wydanym w tym zakresie wyroku z 17 grudnia 2025 r., I SA/Ol 277/25, WSA w Olsztynie stwierdził, że skarżąca błędnie utożsamia przesłanki wznowienia postępowania sądowego z przesłankami wznowienia postępowania podatkowego. Podobnie w niniejszej sprawie skarżąca błędnie wskazuje jako przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego przesłanki wadliwości decyzji będącej podstawą egzekwowanego obowiązku oraz rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. W kontrolowanym pod kątem zgodności z prawem postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wynika to wprost z art. 29 § 1 u.p.e.a. Zatem już tylko z tego powodu żądania skarżącej w zakresie zbadania jej winy oraz umożliwienia udowodnienia, że "decyzja wszystkich spraw jest niesprawiedliwa", nie dotyczą postępowania egzekucyjnego i nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu.

Z kolei podniesione w skardze art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz artykuł 48 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (w skrócie: EKPC) nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie z zakresu postępowania egzekucyjnego w administracji. Artykuł 48 EKPC dotyczy kompetencji doradczych Trybunału, natomiast art. 42 ust. 3 Konstytucji RP odnosi się do odpowiedzialności karnej. Jak zaś słusznie wskazał Dyrektor IAS w odpowiedzi na skargę, podnoszona przez skarżącą kwestia ewentualnych działań pozornych w działalności podatnika związana jest z określeniem jego obowiązków podatkowych i nie wywiera wpływu na proces przymusowego dochodzenia tych obowiązków.

Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.