3/ art. 7, art. 8 i art. 77 Kpa poprzez naruszenie zasady zaufania do organów administracji publicznej oraz zasady wyjaśnienia sprawy poprzez oparcie rozstrzygnięcia na nieistniejącej podstawie prawnej, bez należytego rozważenia skutków odmowy wszczęcia postępowania związanego ze sprzeciwem;
4/ art. 123 § 1 i § 2 Kpa w zw. z art. 104 § 2 Kpa i art. 105 § 1 Kpa poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania w sytuacji, gdy umorzenie postępowania w zakresie żądania wyłączenia spod egzekucji wymaga wydania decyzji, gdyż jest rozstrzygnięciem co do istoty sprawy;
5/ art. 107 § 1 pkt 4 Kpa w zw. z art. 104 § 2 kpa w zw. z art. 105 § 1 Kpa poprzez nieprawidłowe wskazanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 105 § 2 Kpa oraz art. 126 Kpa w sytuacji gdy skarżąca nie występowała o umorzenie postępowania a organ winien wydać w tej sprawie decyzję a nie postanowienie;
6/ art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 38 § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie postępowania za bezprzedmiotowe, w szczególności na skutek przyjęcia, że skarżąca jako małżonka zobowiązanego nie może korzystać ze środka ochrony jakim jest żądanie wyłączenia spod egzekucji, pomimo że takie prawo przysługuje małżonkowi, jeśli egzekucja jest skierowana w stosunku do majątku odrębnego małżonka, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, a w konsekwencji - organ obowiązany był rozpoznać żądanie skarżącej i wydać postanowienie o wyłączeniu lub odmowie wyłączenia składnika majątkowego spod egzekucji;
7/ art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 38 § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania z uwagi na złożenie przez skarżącą 9 grudnia 2024 r. sprzeciwu na podstawie art. 27f § 1 u.p.e.a., co w ocenie organu oznacza, że rozpatrzenie żądania wyłączenia nieruchomości spod egzekucji byłoby w takiej sytuacji próbą obejścia prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, w sytuacji, gdy ten sam organ postanowieniem z 7 stycznia 2025 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionego przez skarżącą sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym wobec czynności egzekucyjnej zajęcia nieruchomości;
8/ art. 38 § 2 u.p.e.a. poprzez niewydanie postanowienia w zakresie rozpoznającym żądanie skarżącej i rozstrzygającego co do żądania wyłączenia składnika majątkowego spod egzekucji, a w konsekwencji - brak działania przez organ w oparciu o przepisy prawa i uniemożliwienie skarżącej ochrony jej praw.
W uzasadnieniu zarzutów podniesiono, że zgodnie z treścią księgi wieczystej nieruchomości skarżąca jest jej jedyną właścicielką. W dniu 6 maja 2016 r. w akcie notarialnym małżonkowie dokonali zmiany małżeńskiego ustroju majątkowego ustanawiając rozdzielność majątkową, a następnie 11 czerwca 2019 r. skarżąca dokonała wraz z mężem podziału majątku w ten sposób, że stała się jedyną właścicielką nieruchomości. NUS nie podważył skuteczności ani czynności w postaci ustanowienia rozdzielności, ani czynności podziału majątku. Wobec tego skutecznie, z chwilą ustanowienia między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej, wszelkie przedmioty i prawa majątkowe objęte wspólnością małżeńską o charakterze łącznym przekształciły się w przedmioty i prawa majątkowe objęte współwłasnością w częściach ułamkowych. Tym samym nastąpiło również wyłączenie jako nieistniejącego majątku wspólnego spod egzekucji administracyjnej, względnie egzekucja nie może być prowadzone wobec całej nieruchomości, lecz ewentualnie mogłaby być ona skierowana wyłącznie do udziału ½.
Ponadto wskazano na wewnętrzną sprzeczność i wadliwość stanowiska NUS odnośnie do przyczyny bezprzedmiotowości postępowania w sprawie żądania wyłączenia nieruchomości spod egzekucji. NUS uznał za taką przyczynę wniesiony przez skarżącą sprzeciw z 6 grudnia 2024 r., który w jego ocenie skutkował zakończeniem postępowania egzekucyjnego wobec majątku wspólnego, podczas gdy organ ten odmówił wszczęcia postępowania w sprawie tego sprzeciwu postanowieniem z 7 stycznia 2025 r. Tym samym brak było podstaw do uznania, że postępowanie w sprawie wyłączenia nieruchomości spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe. Przyjęto również, że organ, wydając rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania winien wydać decyzję a nie postanowienie. Dodatkowo jako nieprawidłowe oceniono wskazanie w podstawie prawnej kontestowanego rozstrzygnięcia art. 105 § 2 Kpa, który dotyczy umorzenia postępowania na wniosek, a także pominięcie w tym elemencie rozstrzygnięcia art. 38 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na postanowienie, zostały wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organom prowadzącym postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji nieruchomości położonej w A. (dalej: "nieruchomość").
Z akt sprawy wynika, że NUS prowadzi wobec małżonka skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 9 września 2019 r. nr [...] obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 r. W celu ustanowienia zabezpieczenia na nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego, 16 marca 2021 r. NUS wystawił na zobowiązanego oraz na stronę kolejny tytuł wykonawczy nr [...]. Pismem z 21 kwietnia 2021 r. strona wniosła sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zaległości podatkowe jej małżonka, o którym mowa w art. 27f § 1 Op. Postanowieniem z 23 czerwca 2021 r. nr 2806-SEW.720.762.2021 NUS oddalił sprzeciw strony. Po rozpatrzeniu zażalenia strony postanowienie organu I instancji w tym przedmiocie zostało utrzymane w mocy postanowieniem DIAS z 2 listopada 2021 r. nr 2801-IEW.720.7.2021, a tutejszy Sąd wyrokiem z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/OI 51/22 oddalił skargę strony na postanowienie organu odwoławczego. Orzeczenie Sądu jest prawomocne. W wyroku tym Sąd ocenił, że zabezpieczenie zaległości podatkowej zobowiązanego z tytułu podatku VAT za miesiąc kwiecień 2019 r. jak i jej egzekucja mogły być skierowane nie tylko do majątku odrębnego zobowiązanego, ale także do tych składników majątku wspólnego małżonków, które majątek tworzyły przed zawarciem umowy o rozdzielności majątkowej. Do takich składników Sąd zaliczył nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy prowadzi KW nr [...], na której wnioskowano o wpis hipoteki, a która aktualnie, na skutek umowy z dnia 11 czerwca 2019 r. pozostaje wyłączną własnością skarżącej. Wymaga przy tym podkreślenia, że ocena prawna zawarta w tym wyroku jest wiążąca dla Sądu w niniejszej sprawie.
Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. "orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie". W kontrolowanej sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie. Skoro zaś w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nieruchomość ta została uznana przez Sąd w prawomocnym wyroku jako składnik majątku wspólnego małżonków to skarżąca nie była podmiotem uprawnionym do zgłoszenia żądania wyłączenia spod egzekucji tej nieruchomości w trybie art. 38 u.p.e.a.
Zaś w art. 38 § 1 u.p.e.a. przyjęto, że "kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania". W piśmiennictwie wskazuje się, że przywołana regulacja prawna ma służyć ochronie interesów osób trzecich, a nie zobowiązanego w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Prezentowany jest przy tym pogląd, że za osobę trzecią uważa się także małżonka zobowiązanego, jeżeli zajęcie egzekucyjne dotyczy składników jego majątku, z których nie ponosi odpowiedzialności (zob. P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, komentarz do art. 38). W przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do składników majątku osobistego, małżonek zobowiązanego jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem określonym w art. 38 § 1 u.p.e.a. Nie będzie zaś uprawniony do zgłoszenia takiego żądania w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2012 r. II GSK 262/11). W takim przypadku małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym (art. 27f § 1 u.p.e.a.). Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Jednocześnie z art. 27g § 1 u.p.e.a. wynika, że z chwilą wniesienia do organu egzekucyjnego sprzeciwu, małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego.
Powyższe prowadzi do wniosku, że żądanie, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. oraz sprzeciw, o którym mowa w art. 27f § 1 u.p.e.a., stanowią środki ochrony prawnej w egzekucji administracyjnej, które się wzajemnie nie wykluczają. Jeżeli bowiem egzekucja administracyjna skierowana jest do składników majątku osobistego małżonka zobowiązanego, małżonkowi temu będzie przysługiwać środek ochrony prawnej, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. W przypadku natomiast skierowania egzekucji do składników majątku wspólnego, małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 27f § 1 u.p.e.a. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, że w ramach jednego postępowania egzekucyjnego małżonek zobowiązanego będzie uprawniony zarówno do wniesienia żądania, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a., jak i sprzeciwu na podstawie art. 27f § 1 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 7 maja 2025 r. III FSK 1625/23).
W świetle tych uwag nie można zgodzić się z ogólnym poglądem wyrażonym przez organy, że skorzystanie przez małżonka zobowiązanego ze środka ochrony prawnej, o którym mowa w art. 27f § 1 u.p.e.a., powoduje jednocześnie brak możliwości skorzystania ze środka, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. Stanowisko to pozostaje jednak bez wpływu na wynik kontrolowanej sprawy, dla którego kluczowe znaczenie ma ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku tut. Sądu z 17 marca 2022 r., akt I SA/OI 51/22. Jak już bowiem podano, w wyroku tym Sąd uznał sporną nieruchomość za składnik majątku wspólnego małżonków. W przypadku zaś skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego małżonków nie znajduje zastosowania tryb opisany w art. 38 u.p.e.a., zatem bezprzedmiotowe było prowadzenie postępowania wywołanego żądaniem skarżącej wyłączenia tej nieruchomości spod egzekucji.
Nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku zarzuty opisane w pkt 1, 2, 3, 6, 7 i 8 petitum skargi. Odnośnie do zarzutu naruszenia w tej sprawie art. 187, art. 121 § 1 w zw. z art. 2a oraz art. 191 Op skarżącej należy wyjaśnić, że z mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym nie mają zastosowania przepisy Op, lecz przepisy Kpa. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy został zgromadzony i oceniony z poszanowaniem zasad obowiązujących w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kpa i był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jak już podano kluczowe znaczenie dla wyniku tej sprawy miało związanie Sądu i organów oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 17 marca 2022 r. sygn. akt I SA/OI 51/22. Zastosowanie się natomiast do tej oceny w świetle regulacji zawartych w art. 170 i art. 153 p.p.s.a. nie może być odczytywane jako naruszenie zasady budzenia zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 Kpa), czy też rozstrzyganie wątpliwości na niekorzyść skarżącej. Odnośnie natomiast do zarzutów naruszenia w tej sprawie art. 105 § 1 w zw. z art. 38 u.p.e.a. należy przede wszystkim wskazać, że w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na postanowienie wymaga wykazania przez sąd nie tylko naruszenia prawa przez organy administracji ale także wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż jak już podano przewidziany w art. 38 u.p.e.a. środek ochrony prawnej właściwy jest do ochrony majątku osobistego małżonka zobowiązanego. Nie jest natomiast właściwy w przypadku skierowania egzekucji administracyjnej do majątku wspólnego małżonków.
Nie mają usprawiedliwionych podstaw pozostałe zarzuty skargi, wymienione w pkt 4 i 5 petitum skargi. Prawidłowa jest bowiem forma umorzenia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji nieruchomości. Zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość winno zatem nastąpić w formie postanowienia na podstawie art. 105 Kpa w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. W podstawie prawnej postanowień organów obu instancji prawidłowo powołano także art. 105 § 1 Kpa, a nie jak podaje skarżąca art. 105 § 2 Kpa dotyczący umorzenia postępowania na wniosek.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.
Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl