Uzasadnienie
Decyzją z 15 lipca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "DIAS", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), działając na podstawie art. 233 §1 pkt 1 oraz art. 220 §2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm. - dalej jako: "o.p."), po rozpatrzeniu odwołania A. N. i J. N. (dalej jako: "strona", "skarżąca", "skarżący") z 5 maja 2025 r., od decyzji Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Olsztynie (dalej jako: "NWMUCS", "organ I instancji") z 8 kwietnia 2025 r. w przedmiocie: 1) określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. w wysokości 168.526,00 zł oraz kwoty odsetek od tego zobowiązania należnej na dzień wydania decyzji w wysokości 113.017,00 zł; 2) zabezpieczenia na majątku stron przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. w wysokości 162.985,00 zł oraz kwoty odsetek od tego zobowiązania należnej na dzień wydania decyzji w wysokości 113.017,00 zł - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie DIAS wskazał, że jest ono zgodna z prawem i została wydana w oparciu o prawidłowo zastosowane przepisy Ordynacji podatkowej. Podkreślił, że zobowiązania podatkowe korzystają ze szczególnej ochrony prawnej, mającej zagwarantować ich wykonanie w przyszłości. Regulacje prawne zawarte ww. ustawie przewidują możliwość zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania przed wydaniem decyzji określającej jego wysokość. Zauważył też, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem szczególnym, którego celem jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Zastosowane postępowanie zabezpieczające ma jedynie stworzyć pewne gwarancje, że w przyszłości dojdzie do wykonania przyszłego zobowiązania podatkowego.
Organ II instancji (odwołując się do brzmienia art. 33 §1 i 2 o.p., art. 33 §3 o.p., art. 33 §4 pkt 2 o.p. stwierdził nadto, że podstawową przesłanką instytucji zabezpieczenia jest istnienie uzasadnionej obawy, że zobowiązanie może nie zostać wykonane. Pozostałe przesłanki, mające charakter szczególny, zostały w przepisie art. 33 §1 o.p. wskazane przykładowo, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie "w szczególności", jako wskazanie okoliczności uszczegóławiających fakt, że zachodzi uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania. Wskazał przy tym, że podstawowa przesłanka zastosowania zabezpieczenia, tj. "uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane" nie została przez ustawodawcę wyraźnie zdefiniowana, a jedynie zobrazowana przykładowymi okolicznościami. Są to trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonywanie czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby organ podatkowy wskazał na inne okoliczności, które tę obawę uzasadniają. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wyliczenie zawarte w tym zakresie w art. 33 §1 o.p. stanowi jedynie wyjaśnienie przykładowo wybranych okoliczności, które mogą uzasadniać stan "obawy" niewykonania zobowiązania podatkowego. Nie oznacza to jednak, że okoliczności te muszą wystąpić, aby o obawie takiej można było mówić. Przeciwnie, organy podatkowe mogą za pomocą wszelkich argumentów, popartych ustalonymi w sprawie okolicznościami wykazywać, że istnieje groźba niewykonania zobowiązania podatkowego w przyszłości, uzasadniająca sięgnięcie do instytucji zabezpieczenia. Przyjęcie, że obawa wystąpiła musi jednak zostać wykazane w postępowaniu podatkowym, poprzez podanie konkretnych, rzeczywistych faktów, skutkujących powstaniem takiego przeświadczenia. Niedopuszczalna jest dowolność w zakresie ustalania elementów stanu faktycznego, które miałyby uzasadniać ocenę o istnieniu tej obawy, a zatem musi ona opierać się na faktach, a nie wyłącznie na przypuszczeniach organu.
DIAS zauważył też, że organ podatkowy zobowiązany jest do zgromadzenia dowodów, z których wynika prawdopodobieństwo, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Również do niego należy ocena, czy istnieje uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego. Jest to uznanie administracyjne, co oznacza, że rozstrzygnięcie winno opierać się na całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, również tych okoliczności znanych organowi w związku z prowadzonymi postępowaniami, w odniesieniu do których ustalenie, że przesłanki zaistniały, pozwala na kwalifikację stanu faktycznego, jako spełniającego wymogi z art. 33 §1 o.p. Przy dokonywaniu oceny, czy obawa taka istnieje należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt działalności podatnika i jego kondycję finansową.
Dias podniósł jednocześnie, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji pismem z 5 listopada 2024 r., wydanym w trybie art. 70c o.p. zawiadomił skarżących, że od 23 października 2024 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2018-2022, w związku z dołączeniem (na podstawie zarządzenia z 23 października 2024 r.) do śledztwa wszczętego 17 kwietnia 2021 r. przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej P. i przejętego przez Prokuraturę Regionalną w R., materiałów NWMUCS dotyczących uszczupleń w zakresie podatku PIT i CIT, w związku z kontrolami celno-skarbowymi i postępowaniami podatkowymi prowadzonymi wobec różnych podmiotów, w tym A. N. Zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia doręczono 12 listopada 2024 r. W toku śledztwa o sygn. [...], postanowieniem z 13 czerwca 2023 r. przedstawiono A. N. zarzuty, posłużenia się nierzetelnymi fakturami wystawionymi przez: P. Sp. z o. o. (dalej jako: "P."), I. Sp. z o.o. (dalej jako: "I."), C., F. Sp. z o.o. w celu obniżenia zobowiązań z tytułu podatku VAT za okresy od lutego 2018 r. do grudnia 2020 r., od lutego 2021 r. do września 2022 r. i za grudzień 2022 r. Z uwagi na fakt, że zaksięgowanie faktur kosztowych spowodowało również uszczuplenie w podatku PIT za lata 2018-2022 Prokurator Prokuratury Okręgowej delegowana do Prokuratury Regionalnej w R. postanowiła zmienić ww. zarzuty, postanowieniem z 16 października 2024 r. uzupełniła powyższe zarzuty z 13 czerwca 2023 r. o dodatkowe zarzuty zaewidencjonowania nierzetelnych faktur i sporządzenia deklaracji skutkujących uszczupleniami w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2018-2022, tj. o przestępstwo z art. 56 §1 k.k.s., art. 61 §1 k.k.s. i art. 62 §2 k.k.s. w zw. z art.6 §2 k.k.s. i art. 7 §1 k.k.s. A. N. został zapoznany z tymi zarzutami 27 listopada 2024 r.
Organ odwoławczy wskazał jednocześnie (odwołując się do uchwały NSA z 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21), która zobowiązuje organy podatkowe do dokonania oceny wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe a jej celem jest ustalenie czy wszczęte postępowanie nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, że wszczęte w tej sprawie postępowanie karne skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2018 r. Występując bowiem do Prokuratora o przekazanie informacji o czynnościach podjętych w śledztwie mogących potwierdzić brak instrumentalnego wszczęcia postępowania i opierając się na uzyskanej w tym zakresie odpowiedzi DIAS wskazał, że śledztwo w sprawie zostało wszczęte postanowieniem Prokuratury Rejonowej P. z 17 kwietnia 2021 r. W dniu 16 grudnia 2022 r. zostało połączone ze śledztwem Prokuratury Regionalnej w R. o sygn. [...]. Następnie z ww. śledztwa 24 stycznia 2023 r. wyłączono do odrębnego postępowania materiały dotyczące działania zorganizowanej grupy przestępczej kierowanej przez P. P., zarządzającą m.in. spółką P., które zarejestrowano pod sygn. [...]. W dniu 17 marca 2023 r. do tego śledztwa włączono postępowanie Prokuratury Rejonowej W. wszczęte 1 października 2022 r. w sprawie poświadczania nieprawdy, co do okoliczności mających znaczenie w postaci faktur przez uprawnionego przedstawiciela I. Organ wskazał jednocześnie, że postępowanie Prokuratury prowadzone jest w szerokim zakresie i obejmuje wiele podmiotów (zorganizowana przestępczość gospodarcza). W jego toku przeprowadzono też szereg przesłuchań i przedstawiono zarzuty 103 podejrzanym (szczegółowo wymienionym w treści decyzji), a także przesłuchano kilkudziesięciu świadków i zabezpieczono dokumentację w kilkunastu biurach rachunkowych. Protokoły przesłuchań ww. podejrzanych włączono do akt kontroli i opisano w zaskarżonej decyzji. Podkreślił też, że postanowieniem z 16 października 2024 r. Prokurator w dniu 27 listopada 2024 r. przedstawiła również zarzuty stronie (A. N.). Zauważył też, że śledztwo zostało wszczęte i jest prowadzone przez Prokuratora. Zatem oceniając przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia z art. 70 §6 pkt 1 o.p. trudno mówić o instrumentalnym wykorzystaniu przez organ podatkowy postępowania karnego, gdy czynności w przedmiotowym postępowaniu karnym dokonuje Prokurator, czyli organ, który nie jest instytucjonalnie powiązany z organem prowadzącym postępowanie. Ze względu na jego pozycję i kompetencje jako organu ochrony prawnej, pełniącego szczególną rolę w postępowaniu karnym, w tym w postępowaniu karnym skarbowym, sprowadzającą się również do oceny zasadności, sprawności i prawidłowości przebiegu postępowania, nie sposób przyjąć, by miał on uczestniczyć, czy też się przyczyniać do pozorowanego czy instrumentalnego prowadzenia sprawy karnej skarbowej dla potrzeb wstrzymania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. W ocenie organu II instancji powyższe umożliwiało organom weryfikację prawidłowości dokonanego przez skarżących rozliczenia podatku PIT za 2018 r., bowiem bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 23 października 2024 r.
Przechodząc natomiast do kwestii merytorycznych, tj. istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji zabezpieczenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego na majątku skarżących organ odwoławczy wskazał (opierając się na wynikach kontroli z 25 kwietnia 2025 r. oraz zgormadzonym w jej trakcie materiale dowodowym), że NWMUCS 23 lipca 2024 r. wszczął kontrolę celno-skarbową w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego w podatku PIT za 2018 r. Wskazał także, że zgodnie z pouczeniem zawartym ww. dokumencie pokontrolnym w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia, strona miała prawo do skorygowania uprzednio złożonych deklaracji podatkowych, w zakresie objętym kontrolą celno-skarbową. Natomiast korekta deklaracji złożona po upływie tego terminu, a przed doręczeniem postanowienia, o którym mowa w art. 83 ust. 3 ustawy o KAS nie wywołuje skutków prawnych. Ustalono równocześnie, że na dzień wydania niniejszej decyzji taka korekta nie została złożona (zeznania PiT-36 za 2018 r.), która uwzględniałaby wszystkie stwierdzone w toku kontroli nieprawidłowości.
DIAS wskazał także, że w latach 2018-2022 strona uzyskała największe dochody, a w latach 2023-2024 wypracował przychód zgodnie z PIT-28. Natomiast ze składanych do organu podatkowego deklaracji dla podatku VAT wynika, że w latach 2018-2019 jego obroty pokrywały się z przychodami ustalonymi dla celów podatku PIT. W roku 2024 r. wykazał on w deklaracjach dla podatku VAT obroty w wysokości 264.672,00 zł. Tym samym widoczny jest znaczny spadek obrotów, bowiem uzyskany obrót wyniósł średnio miesięcznie w 2024 r. - 33.084,00 zł (zgodnie z deklaracjami za okres od stycznia do sierpnia). Organ wskazał też, że według stanu na 11 lipca 2025 r., w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej strony nie składa deklaracji VAT-7 od września 2024 r.
Jeśli chodzi o sytuację majątkową strony to organ II instancji podniósł, że posiada ona 1/3 udziału we własności nieruchomości gruntowej (nieruchomość rolna) znajdującej się w miejscowości O., gmina S. (pozostałe udziały należą natomiast do jego braci), której wartość szacunkowa wynosi ok. 177.600,00 zł (z czego 1/3 udziału stanowi wartość ok. 59.200,00 zł), które nie są obciążone hipoteką. Natomiast z danych zawartych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że posiada ona dwa samochody (ciężarowy z 2015 r. i osobowy z 2019 r.), odpowiednio o wartości szacunkowej 39.500,00 zł i 77.900,00 zł.
Jak ustalono natomiast żona strony (J. N.) jest jedynym właścicielem: (-) nieruchomości gruntowej znajdującej się w W. (dzielnica W.), zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. użytkowej ok. 150 oraz budynkiem garażowym o pow. użytkowej ok. 20 m2 o szacunkowej ok. 2.250.000,00 zł. Przedmiotowa nieruchomość nie jest obciążona wpisem hipoteki; (-) gruntów ornych położonych w miejscowości K., zabudowanych budynkiem letniskowym o pow. użytkowej ok. 150 m2 o wartości szacunkowej 490.000,00 zł (wcześniej należała ona do skarżącego). Nieruchomość nie jest obciążona wpisem hipoteki. Ustalono też, że nie posiada ona żadnych samochodów. Jest natomiast prezesem jednoosobowego zarządu i posiada 91% udziałów (o wartości 4.550,00 zł) w spółce A. Spółka ta nie sporządziła dla skarżącej informacji o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT- 11).
Organ II instancji wskazał przy tym, że w dacie wszczęcia kontroli 23 lipca 2024 r. i w okresie jej prowadzenia w zakresie podatku PIT za 2018 r. organ kontroli nie stwierdził czynności świadczących o wyzbywaniu się przez skarżących majątku. Jednocześnie organ II instancji zauważył, że wobec strony organ I instancji w latach 2022-2023 prowadził już kontrole celno-skarbowe w zakresie podatku VAT i w toku jednej z nich za poszczególne miesiące od kwietnia 2021 do kwietnia 2022 r. (które zostały wszczęte 19 września 2022 r. i zakończone 23 maja 2023 r.) oraz w kontroli za 2018 r. (która została wszczęta 16 czerwca 2023 r. i zakończona 8 lutego 2024 r.) strona dokonała czynności świadczących o wyzbywaniu się majątku, tj.: (-) aktem notarialnym z 4 maja 2023 r. dokonała darowizn na rzecz żony w postaci 1/2 udziału w nieruchomości położonej w W. oraz nieruchomości położonej w miejscowości K. (aby dokonać tej darowizny, małżonkowie 27 lutego 2023 r. w toku ww. kontroli ustanowili rozdzielność majątkową); (-) 26 czerwca 2023 r. strona sprzedała samochód osobowy BMW [...] z 2017 r. o wartości netto 85.365,85 zł, podatek VAT 19.634,15 zł.
DIAS wskazał także, że organ I instancji prowadzi i prowadził wobec strony kontrole celno-skarbowe w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego w podatku PIT za lata 2019-2022. Przeprowadził i prowadzi też postępowania podatkowe w zakresie podatku VAT za poszczególne okresy rozliczeniowe, tj.: (-) od stycznia do grudnia 2018 r. zakończone decyzją z 24 września 2024 r., utrzymaną w mocy przez DIAS decyzją z 24 lutego 2025 r. (-) od stycznia do marca 2021 r., zakończone decyzją z 20 grudnia 2024 r., utrzymaną w mocy przez DIAS decyzją z 27 marca 2025 r., (-) od kwietnia do listopada 2021 r. zakończone decyzją z 19 czerwca 2024 r., utrzymaną w mocy przez DIAS decyzją z 18 listopada 2024 r. Od decyzji tej wniesiona została skarga do WSA w Olsztynie, który wyrokiem z 27 marca 2025 r., sygn. akt I SA/OI 62/25 ją oddalił (orzeczenie jest nieprawomocne), (-) od grudnia 2021 r. do kwietnia 2022 r. zakończone decyzją z 19 czerwca 2024 r., utrzymaną w mocy przez DIAS decyzją z 18 listopada 2024 r. Od decyzji tej wniesiona została skarga do WSA w Olsztynie, który wyrokiem z 27 marca 2025 r., sygn. akt I SA/OI 63/25 ją oddalił (orzeczenie jest nieprawomocne), (-) od stycznia do grudnia 2019 r. zakończone decyzję z 27 marca 2025 r., utrzymaną w mocy przez DIAS decyzją z 7 lipca 2025 r., (-) od stycznia do grudnia 2020 r. - postępowanie w toku, (-) od maja do grudnia 2022 r. - postępowanie w toku.
Organ odwoławczy zauważył też, że z materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie kontroli oraz sporządzonego z niej protokołu z 25 kwietnia 2025 r. wynika, że w okresie objętym kontrolą naruszone zostały: art. 22 ust. 1 ustawy o PIT oraz §12 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (obowiązujące w 2018 r.). Dowody księgowe powinny być bowiem rzetelne i zgodne z rzeczywistym przebiegiem operacji gospodarczej, kompletne i wolne od błędów rachunkowych. Bez wątpienia nie mogą stanowić podstawy zapisów w księgach takie dowody księgowe, które nie są zgodne z rzeczywistym przebiegiem operacji gospodarczej jaką dokumentują. Wydatek uznawany jest za koszt uzyskania przychodu gdy obejmuje transakcje faktyczne, dokonane między wykazanymi w fakturze sprzedawcą i nabywcą. Jeżeli faktura nie dokumentuje żadnej rzeczywistej transakcji dokonanej między tymi podmiotami, to określony w niej wydatek nie może stanowić kosztów uzyskania przychodów. Przepisy w zakresie dokumentowania operacji gospodarczych zezwalają na dokonywanie zapisów w księdze podatkowej tylko na podstawie dokumentów prawidłowych i rzetelnych. Jeżeli podatnik posłużył się dokumentami, które są nieprawdziwe, to niezależnie od tego, czy został oszukany przez wystawców faktur, czy też wiedział o tym fakcie, okoliczności te nie mają wpływu na wysokość zobowiązania podatkowego. Tylko rzeczywiste transakcje mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z ww. art. 22 ustawy o PIT. Wina bądź brak zawinienia podatnika nie zmienia faktu, że fikcyjna faktura nie dokumentuje zdarzenia gospodarczego, a więc nie może stanowić dowodu w rozliczeniu podatkowym.
Mając na uwadze ustalenia dokonane w toku kontroli, które zostały szczegółowo opisane w decyzji organu I instancji (s. 10-50) oraz w doręczonym wyniku kontroli z 25 kwietnia 2025 r. DIAS podniósł, że faktury zaewidencjonowane przez stronę, na których jako wystawca występują spółki I. i P. nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Bezzasadnie zatem zakwalifikowano do kosztów uzyskania przychodów za 2018 roku kwotę 550.350,00 zł wynikającą z tych faktur. Wykazane bowiem na nich usługi oraz uwzględnione przez stronę w podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz w zeznaniu PIT-36 - nie zostały wykonane. O braku wykonania przez te spółki usług dla A.1 (strony) świadczy również materiał dowodowy otrzymany z Prokuratury Regionalnej w R., tj. protokoły z przesłuchań podejrzanych: A. C., R. C., P. C., P. P., A. S., S. S., M. S., O. K., K. D., D. W., B. K., gdzie każda z tych osób potwierdziła brak wykonywania usług, które zostały wymienione na kilkuset fakturach wystawionych dla jak i przez te podmioty.
Organ II instancji zauważył też, że na podstawie dokumentów źródłowych, tj. faktur sprzedaży wystawionych przez stronę w 2018 r. oraz zapisów podatkowej księdze przychodów i rozchodów organ kontroli stwierdził, że w kontrolowanym okresie uzyskiwał on przychody z tytułu świadczenia usług (głównie: remontowych, wykonywania zabudów meblowych, sprzątania, recepcyjnych, konserwacyjnych, transportu, przenoszenia i montażu mebli) dla kilkudziesięciu podmiotów, w tym największe wartościowo transakcje w tym okresie zawarte zostały z: I.1 sp. z o.o. sp.k. - wartość sprzedaży netto 268.031,00 zł, podatek VAT 61.647,13 zł, PUH D. - wartość sprzedaży netto 198.856,01 zł, podatek VAT 45.736,88 zł, P.2 S.A. - wartość sprzedaży netto 118.099,92 zł, podatek VAT 27.162,96 zł, Ministerstwo [...] - wartość sprzedaży netto 99.456,28 zł, podatek VAT 22.874,94 zł, Spółdzielnia Mieszkaniowa O. - wartość sprzedaży netto 49.565 zł, podatek VAT 11.332,45 zł. Łączna wartość netto sprzedaży wykazana w plikach JPK VAT wyniosła 1.066.382,61 zł i była zgodna z łączną wartością przychodu zaewidencjonowaną w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Natomiast z zapisów księgi A.1 w zakresie kosztów uzyskania przychodów w powiązaniu dowodami źródłowymi wynika, że największe wartościowo zakupy ewidencjonowane jako "koszt usług podwykonawców" lub "koszt usług transportowych" w kol. 10 (zakup towarów handlowych) lub w kol. 13 (pozostałe wydatki) są sporne faktury VAT wystawione przez wspomniane już spółki I. i P. Organ ustalił jednocześnie, że w kontrolowanym okresie strona zatrudniała 5 pracowników.
Organ odwoławczy wskazał nadto (odwołując się do ustaleń kontroli), że potwierdzeniem fikcyjności faktur z danymi spółek I. i P. są, m.in. wyjaśnienia odbiorcy usług skarżącego tj. Ministerstwa [...], z których wynika, że prace zlecone wykonywane były przez jego pracowników a nie przez podwykonawców. Jednocześnie dla A. (firmy strony) wystawiane były co miesiąc od marca do grudnia 2018 r. faktury za te same usługi konserwacyjne siedziby Ministerstwa) przez I. Podobna sytuacja miała miejsce w toku kontroli celno-skarbowych dotyczącej podatku VAT za miesiące od kwietnia 2021 r. do kwietnia 2022 r. i części odbiorców usług firmy strony z tego okresu (Ministerstwo [...], Ministerstwo [...], P.2 S.A., A.2 sp. z o.o.), którzy podali, że prace wykonywali w większości pracownicy skarżącego, zaś dwie inne osoby nie będące pracownikami nie były też pracownikami ww. spółki ani podmiotów, których fakturami się posługiwała. Świadczy to o tym, że strona wykonywała usługi dla swoich odbiorców własnymi pracownikami lub osobami, które nie były u niego legalnie zatrudnione. Natomiast (jak ocenił organ I instancji) spółki I. i P. nie były w stanie same wykonać usług, które wymieniły na spornych fakturach wystawionych dla skarżącego. Pierwsza z nich zatrudniała 1 osobę (pracownika biurowego), która zatrudniona również była w spółce P. Z kolei ta ostatnia zatrudniała 7 kierowców wykonujących wyłącznie usługi transportu międzynarodowego i 3 pracowników biurowych, z których żaden nie podał, aby sam fizycznie wykonywał usługę dla odbiorcy faktur. Ponadto przesłuchani pracownicy P. nie wiedzieli nic o jakichkolwiek podwykonawcach spółki. Spółki te nie nabyły ponadto żadnych usług od podwykonawców, gdyż faktury, które miałyby dokumentować nabycia takich usług, wystawione z danymi podmiotów: N. sp. z o.o., N.1 sp. z o. o., M. D., S. sp. z o.o., A.3 sp. z o.o., M. sp. z. o.o. również nie odzwierciedlały stanu faktycznego, bowiem podmioty te nie mogły wykonać żadnych usług, gdyż nie posiadały środków majątkowych, transportowych, pracowników, a same też posługiwały się fikcyjnymi fakturami lub nie wykazywały żadnych nabyć. W kontrolowanym okresie strona posługiwała się zatem fakturami, które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych na łączną wartość netto 550.350,00 zł (bezzasadnie zatem strona zakwalifikowała do kosztów uzyskania przychodów za 2018 r. ww. kwotę).
Jednocześnie DIAS przedstawił (mając na uwadze ustalenia dokonane w toku kontroli) rozliczenie podatku PIT za 2018 r., co znalazło swój szczegółowy wyraz (s. 12/23-13/23), wskazując, że organ I instancji uprawdopodobnił wysokość kwoty przyszłego zobowiązania podatkowego w podatku PIT za wskazany w sentencji okres rozliczeniowy oraz wskazał kwotę odsetek za zwłokę w wysokości 113.017,00 zł, naliczoną od dnia terminu płatności podatku, tj. od 30 kwietnia 2019 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji o zabezpieczeniu (według wyliczenia wskazanego w treści zaskarżonej decyzji na s. 13/23). Zauważył przy tym, że określenie w decyzji o zabezpieczeniu przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego ma charakter informacyjny w tym znaczeniu, że organ wskazuje kwotę podlegająca zabezpieczeniu na majątku podatnika.
W zakresie zbadania istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji zabezpieczenia przybliżonej kwoty zobowiązań podatkowych na majątku skarżących organ II instancji wskazał natomiast, że w przedmiotowej sprawie przesłanką zabezpieczenia było ujawnienie w toku kontroli celno-skarbowej, że rozliczając podatek VAT strona dokonała obniżenia podatku należnego w oparciu o faktury VAT, wystawione przez spółki I. i P. nieuprawniające do obniżenia podatku należnego o kwoty podatku naliczonego, wynikającego z tych faktur w zw. z art. 86 ust. 1, art. 86 ust. 2 pkt 1 oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a i b ustawy VAT. Dokumenty te dotyczyły bowiem transakcji niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń a okoliczności towarzyszące tym transakcjom wykazały, że służyły one dokonaniu oszustwa podatkowego, co znalazło odzwierciedlenie w decyzji NWMUCS z 7 września 2023 r. wydanej wobec P. (w przedmiocie określenia podatku VAT za okres od stycznia do sierpnia 2018 r.), natomiast wobec spółki I. w decyzji ostatecznej ww. organu z 10 października 2023 r. w zakresie podatku VAT za poszczególne kwartały 2018 r. Zauważył też, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że decyzja o zabezpieczeniu może być wydana wówczas, gdy podatnik uczestniczy w oszustwie podatkowym, a organ podatkowy badając czy dana przesłanka jest spełniona, nie musi, wbrew odmiennej ocenie skarżących spełnienia tej przesłanki dowodzić (wystarczy jedynie jej uprawdopodobnienie), że "uzasadniona" obawa istnieje w dacie wydania decyzji o zabezpieczeniu, a chodzi o obawę dobrowolnego wykonania zobowiązania, a nie w wyniku egzekucji. Skoro "uzasadniona obawa", o której mowa w art. 33 §1 o.p. ma swoje źródło w obiektywnie stwierdzonym stanie faktycznym sprawy, z którego wynika, że strona brała udział w transakcji wykorzystywanej do popełnienia oszustwa, to fakt ten sam w sobie stanowi przesłankę do zabezpieczenia. Podniósł, że podstawą wydania decyzji o zabezpieczeniu na majątku podatnika jest już nawet to, że zobowiązanie podatkowe powstało z mocy prawa, a jego termin płatności upłynął a okoliczność ta mieści się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 33 §1 o.p. (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18.02.2020 r., sygn. akt I SA/Łd 472/19). Tym samym, w ocenie organu II instancji powstała podstawa faktyczna do wydania decyzji zabezpieczającej, o której mowa w art. 33 §1, §2 pkt 2, §3 i §4 pkt 2 o.p. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest bowiem stanowisko, że dokumentowanie fikcyjnych zdarzeń gospodarczych, poprzez ich ujęcie w ewidencji i rozliczanie w oparciu o nie podatku, implikuje powstanie zaległości podatkowych i uprawnia organy podatkowe do uznania, że zaistniała przesłanka trwałego nieuiszczania. Trwałe niepłacenie zobowiązań publicznoprawnych ma miejsce wówczas, gdy podatnik nie płaci obciążających go zobowiązań przez dłuższy czas, czyli od co najmniej kilku miesięcy, przy czym nic nie wskazuje na to, że ta sytuacja ulegnie zmianie. Dlatego też organ odwoławczy nie podzielił argumentu skarżących, że posługiwanie się nierzetelnością bliżej nieokreślonych faktur, nie jest przesłanką wystarczającą do dokonania zabezpieczenia. Ponadto uprawdopodobnienie nie wymaga przeprowadzenia klasycznego postępowania dowodowego. Jest ono oparte na pewnym przypuszczeniu, wspartym określonymi ustaleniami. W tej sprawie, przypuszczenie to oparte zostało o przeprowadzoną przez organ I instancji kontrolę celno-skarbową, która wykazała, że strona wprowadziła do obrotu faktury nieodzwierciedlające rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
W ocenie DIAS organ I instancji dokonał również szeregu czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a w ramach weryfikacji czy istnieją przesłanki do dokonania zabezpieczenia przyszłych zobowiązań na majątku skarżących, dokonał również analizy sytuacji majątkowej i finansowej prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Organ ten wskazał nie tylko na samą znaczną przewidywaną kwotę zobowiązania podatkowego, ale również powiązał ją z sytuacją finansową i majątkową. Z poczynionych ustaleń wynika ponadto, że strona posiadała zaległości podatkowe z tytułu podatku VAT za miesiące: od lutego do grudnia 2018, od lutego do listopada 2021 oraz za kwiecień i od czerwca do września 2024 w łącznej kwocie 355.536,00 zł, których termin płatności już dawno upłynął w latach 2018-2024. Postępowanie egzekucyjne poprzedzone zaś było licznymi upomnieniami, które potwierdzają że strona nie wywiązywała się z należności publicznoprawnych w ustawowych terminach płatności. Tym samym organ uznał, że argumentacja, że zobowiązanie podatkowe w zestawieniu z oceną sytuacji majątkowej i sposobem prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi przesłanki zabezpieczenia była nieuzasadniona.
Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie wystąpiła również przesłanka, wynikająca z art. 33 §1 o.p. tj. trwałego nie uiszczania wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym. Na podstawie dostępnych baz danych ustalono, że zobowiązania podatkowe strona uiszczała po terminie płatności. Wielokrotnie też NUS W. wystawiał upomnienia wzywające do uregulowania zaległości podatkowych, a ostatnie z nich wystosował 3 lipca 2025 r. oraz 16 maja 2025r. Ponadto tamtejszy organ egzekucyjny prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne na podstawie 20 własnych tytułów wykonawczych, które obejmują zaległości w podatku VAT. Organ zauważył też, że co prawda strona posiada 1/3 udziału w prawie własności nieruchomości to jednak nieruchomość ta ma jeszcze 2 innych współwłaścicieli, a więc ustanowienie przez organ podatkowy hipotek przymusowych nie stanowiłoby wystarczającej ochrony interesów fiskalnych wierzyciela.
Jednocześnie organ II instancji zauważył, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem jedynie "wpadkowym" w stosunku do wymiarowego postępowania podatkowego. Postępowanie to toczy się bowiem w ramach już wszczętego i prowadzonego postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, a wydana w tym odformalizowanym postępowaniu decyzja, służyć ma jedynie zabezpieczeniu wykonania zobowiązań podatkowych, których prawidłowa wysokość nie została jeszcze określona. Organ podatkowy dokonując zabezpieczenia, nie ma obowiązku wbrew odmiennej ocenie skarżącego ustalenia prawdy materialnej, o której to mowa w art. 187 §1 o.p. Nie ma on zatem obowiązku zgromadzenia całości materiału dowodowego w sprawie, ale może ograniczyć się do posiadanych przez siebie danych. Zauważył też, że regulacja instytucji zabezpieczenia znajduje się poza Działem IV Ordynacji podatkowej zatytułowanego "Postępowanie podatkowe". W związku z tym trudno uznać za zasadne twierdzenie, że obowiązek ustalenia prawdy materialnej, wynikający z art. 122 i art. 187 §1 o.p. ma zastosowanie do ustaleń dokonywanych na gruncie postępowania zabezpieczającego, tym bardziej, że art. 33 §4 o.p. wyraźnie zawęża zakres tych ustaleń do posiadanych danych. Powinnością organu podatkowego jest jedynie uprawdopodobnienie wysokości podstawy opodatkowania, bowiem skoro ustalenia dotyczą wyłącznie posiadanych danych, to zapis ten a contrario oznacza, że również zakres weryfikacji tych danych jest zawężony. Podkreślił, że w art. 33 §4 o.p. mowa jest o przybliżonej kwocie zobowiązania i kwocie odsetek, a więc w istocie w tymczasowej wysokości zobowiązania i odsetek za zwłokę. Okoliczność, czy faktycznie doszło do obrotu fakturami nieodzwierciedlającymi rzeczywistych zdarzeń gospodarczych w zakresie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, były i będzie przedmiotem rozstrzygania w postępowaniu wymiarowym, w którym zachowuje on prawo do czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania. Zauważył także, że ocena dowodów, stanowiących podstawę przyszłych rozstrzygnięć, w tym "fikcyjność" faktur, stwierdzających czynności niedokonane i posługiwanie się nimi, wykracza poza przedmiot decyzji zabezpieczającej. W postępowaniu zabezpieczającym organ podatkowy nie przeprowadza pełnego postępowania dowodowego w celu wykazania istnienia obowiązku podatkowego oraz jego rzeczywistych rozmiarów, tak jak w postępowaniu wymiarowym, a jedynie w zakresie wykazania zaistnienia przesłanek wynikających z art. 33 §1 o.p. Decyzja zabezpieczająca ma charakter tymczasowy, nieprzesądzający o treści decyzji wymiarowej. Nie może ona uzyskać charakteru samoistnego, ponieważ sama w sobie nie kształtuje obowiązków adresata jako podatnika i powiązana jest z toczącym się postępowaniem, prowadzącym do wydania decyzji wymiarowej. Jej byt prawny kończy się zatem z chwilą doręczenia decyzji wymiarowej, która wywołuje trwałe skutki, rozstrzygając kwestie faktyczne i prawne, rozpatrywane wcześniej przy wydaniu wygasłej decyzji. Istotą tej decyzji jest jedynie dokonanie zabezpieczenia, a nie rozstrzygnięcie co do istnienia zobowiązania podatkowego i określenia jego wysokości. Określenie w decyzji o zabezpieczeniu przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego ma jedynie charakter informacyjny (szacunkowy), o czym świadczy sformułowanie "przybliżonej kwoty", w tym znaczeniu, że wskazuje kwotę podlegającą zabezpieczeniu na majątku podatnika. Nie oznacza to jednak, że jest to kwota rzeczywiście obciążającego skarżącego zobowiązania, ta bowiem zostanie określona dopiero w decyzji wymiarowej. Organ zauważył także, że celem postępowania zabezpieczającego jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela, a zatem nie tyle przymusowy pobór podatków, ile zagwarantowanie środków finansowych na zaspokojenie zobowiązań podatkowych, a ściślej rzecz ujmując, stworzenie warunków do przeprowadzenia w przyszłości wykonania obowiązku dochodzonego przez wierzyciela.