Skarżąca zwróciła uwagę na fakt, że jeśli nie ma możliwości obiektywnego i miarodajnego wyodrębnienia kosztów uzyskania przychodów z tytułu kosztów kredytu związanych z przychodami z zysków kapitałowych oraz związanych z innymi źródłami przychodów, ponieważ koszty te posiadają pośredni związek ze wszystkimi przychodami, to wówczas ustawodawca nakazuje rozdzielenie takich kosztów proporcjonalnie do udziału przychodów z każdego ze źródeł przychodów w ogólnej kwocie przychodów (według tzw. klucza przychodowego).
Zdaniem skarżącej nie można obiektywnie przyjąć, że przedstawione proporcje udziału kwoty kredytu przeznaczonej na dany cel w całkowitej kwocie kredytu mogą być traktowane jako miarodajny i obiektywny klucz alokacji kosztu. Organ przyjął możliwość zastosowania tych kluczy bez przedstawienia szerszej argumentacji, jak również bez dokładnej analizy odnoszącej się do dostępnego klucza. W skarżonej interpretacji organ nie poddał ocenie klucza alokacji, jak również w pełni nie odniósł się do stanu faktycznego.
W ocenie skarżącej, wyznaczając klucz alokacji należy odnieść się do specyfiki danego kosztu by dopiero następnie poddać ocenie czy klucz ten może zostać uznany za obiektywny i miarodajny zważywszy na charakter tego kosztu, w przeciwnym wypadku nie da się ocenić czy wymogi te zostały spełnione. Brak możliwości tego wyodrębnienia wynika z tego, że spłacając daną ratę kredytu, zarówno spłata kapitałowa, jak i odsetkowa obliczana jest od całości zaciągniętego kredytu, a nie od konkretnej części. Nie można powiedzieć, że dochodzi do spłaty kredytu w takiej proporcji w jakiej kredyt został zaciągnięty na oba cele. Czym innym jest zatem przeznaczenie kredytu i proporcja związana z jego przeznaczeniem, czym innym natomiast przypisanie do danego koszyka kosztów finansowania dłużnego, które jako koszty pośrednio związane z finansowaniem nie warunkują nabycia. Przyjęcie założenia, że koszty finansowania dłużnego są spłacane według proporcji określającej początkowy sposób wykorzystania kredytu stanowi daleko idące uproszczenie, które nie znajduje uzasadnienia na gruncie przepisów prawa.
Skarżąca zarzuciła także, że organ naruszył art. 14c § 1 i 2 O.p. poprzez brak uzasadnienia prawnego w zakresie pytania nr 2 i dokonanie jedynie powierzchownej oceny, bez wskazania prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. organ powinien był dokonać oceny stanowiska skarżącej w sposób spełniający wymogi ustawowe przez odniesienie się do argumentów przedstawionych przez skarżącą oraz powiązanie w uzasadnieniu prawnym interpretowanych przepisów ze stanem faktycznym przedstawionym we wniosku oraz stanowiskiem skarżącej. Natomiast organ, pomimo negatywnej oceny stanowiska w zakresie pytania nr 2, nie przedstawił argumentacji przemawiającej za takim poglądem. Interpretacja nie spełnia zatem podstawowych wymogów przepisanych prawem i jest wewnętrznie sprzeczna i jako taka zasługuje na uchylenie.
Organ dokonał też arbitralnego i nieznajdującego uzasadnienia w przepisach odrzucenia części argumentów przywoływanych przez skarżącą i skoncentrował się wyłącznie na jednym argumencie – istnienia proporcji odnoszącej się do celu kredytu, nie ocenił przy tym, czy można ją uznać za obiektywną i przede wszystkim miarodajną z perspektywy danego kosztu przedstawionego w stanie faktycznym wniosku o interpretację. Dyrektor nie zastosował argumentacji oraz uzasadnienia wymaganego treścią przepisów, tj. treścią art. 15 ust. 2b w zw. z ust. 2 i 2a u.p.d.o.p., nie dokonał oceny klucza alokacji w zakresie tego, czy jest on miarodajny i obiektywny zważywszy na specyfikę stanu faktycznego. W konsekwencji organ naruszył zasadę legalizmu wyrażoną w art. 120 w zw. z art. 14h O.p. oraz zasadę zaufania do organów podatkowych wyrażoną w art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że wydając zaskarżoną interpretację indywidualną organ interpretacyjny był związany stanowiskiem przedstawionym przez WSA w Olsztynie, który wyrokiem z 12 maja 2022 r., I SA/Ol 221/22, uchylił zaskarżoną przez skarżącą spółkę interpretację indywidualną Dyrektora z 27 stycznia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny z 16 kwietnia 2025 r., II FSK 958/22, oddalił skargę kasacyjną organu od wyroku WSA w Olsztynie. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
NSA podkreślił, że organ podjął nieskuteczną, bo niepełną próbę wykładni art. 15 ust. 2, 2a i 2b u.p.d.o.p. na tle opisu stanu faktycznego przedstawionego we wniosku. O ile bowiem pobieżnie przeanalizował wskazane uregulowania w kontekście kosztów uzyskania kredytu, z którego zakup dotyczył obligacji, to nie uwzględnił wniosków wynikających z interpretacji art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 2b u.p.d.o.p., której dokonał NSA w wyroku z 20 lipca 2021 r., II FSK 2627/20, powoływanym przez stronę skarżącą.
Spór w rozpoznawanej sprawie ogniskował się wokół kwestii właściwej interpretacji art. 15 ust. 2b w zw. z art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. w kontekście postawionego we wniosku pytania o prawidłowość stanowiska wnioskodawcy, który uważa, że koszty kredytu powinny zostać alokowane przez niego do źródła z zysków kapitałowych oraz innych źródeł przychodów w takim stosunku, w jakim pozostają osiągnięte w roku podatkowym przychody z tych źródeł w ogólnej kwocie przychodów, zgodnie art. 15 ust. 2b w zw. z art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. (wg przychodowego klucza alokacji). Stanowisko wnioskodawcy Dyrektor KIS uznał za nieprawidłowe.
Kwestia właściwej interpretacji art. 15 ust. 2b w zw. z art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. była już przedmiotem rozważań NSA w wyroku z 16 kwietnia 2025 r., II FSK 957/22 w sprawie ze skargi tej samej spółki, w odniesieniu do zagadnień zbieżnych z rozpoznawaną obecnie sprawą. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor KIS wydał interpretację indywidualną uchyloną przez WSA w Olsztynie wyrokiem z 3 grudnia 2025 r., I SA/Ol 465/25, i Sąd w dalszej części rozważań posłuży się argumentacją w niej zawartą.
W ocenie organu proces alokacji kosztów pośrednich (których nie można przypisać do żadnego źródła przychodów) powinien przebiegać dwuetapowo. W pierwszej kolejności podatnik powinien ustalić na podstawie art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p. jakie koszty pośrednie może rozpoznać jako koszt uzyskania przychodów dla celów podatkowych, a jakie koszty należy wyłączyć z kalkulacji wyniku podatkowego. Następnie kwota podatkowych pośrednich kosztów uzyskania przychodów (będąca efektem pierwszej alokacji na podstawie art. 15 ust. 2 i 2a u.p.d.o.p.) powinna zostać ponownie alokowana – tym razem na podstawie art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. – poprzez jej rozdzielenie między źródła: zyski kapitałowe oraz inne niż zyski kapitałowe. Alokacja kosztów pośrednich do tych źródeł dotyczyć może jedynie kwoty kosztów pośrednich, która została alokowana na pierwszym etapie do kosztów podatkowych. Pozostałe koszty, tj. koszty alokowane do przychodów zwolnionych oraz niepodlegających opodatkowaniu, nie są uwzględniane w wyniku podatkowym podatnika. Nie ma więc potrzeby ich alokacji do przychodów z zysków kapitałowych lub przychodów z innych źródeł. To przyporządkowanie winno nastąpić na podstawie właściwie sporządzonych dokumentów i prowadzonych ksiąg podatkowych. Ustawodawca nie określił przy tym innego sposobu przyporządkowania kosztów w sytuacji uzyskiwania przychodów z zysków kapitałowych oraz przychodów z innych źródeł przychodów. Brak możliwości takiego przyporządkowania obliguje podatnika do zastosowania metody przypisania wysokości kosztów określonej w ww. przepisach. Wprowadzony przez ustawodawcę tzw. klucz przychodowy ma charakter uniwersalny i obligatoryjny w sytuacji, gdy nie jest możliwe ustalenie kosztów uzyskania przypadających na poszczególne źródła.
Zdaniem organu metoda alokacji zgodnie z kluczem przychodowym nie znajdzie w sprawie zastosowania, bowiem z opisu sprawy wynika, że część A kredytu przyznana została wyłącznie dla spółki i wydatkowana na nabycie obligacji od podmiotu powiązanego. Skoro bowiem w art. 7 ust. 1 pkt 6 lit. b u.p.d.o.p. wprost wskazano, że za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, to odsetki od tej części kredytu winny zostać alokowane wyłącznie do przychodów z zysków kapitałowych, a więc z wyłączeniem zastosowania art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p.
Z kolei część B kredytu została wydatkowana na finansowanie nakładów inwestycyjnych, tj. na zakup środków trwałych i zapłatę dodatkowego wynagrodzenia (tzw. earn-out), które stanowi część ceny nabycia udziałów w estońskiej spółce A. Ltd. Wydatki na zakup środków trwałych dotyczą działalności wnioskodawcy, a zatem związane są z jego bieżącą (podstawową) działalnością, co oznacza, że koszty te (w tym odsetki od kredytu przeznaczonego na nabycie środków trwałych poniesione po oddaniu środków trwałych do użytkowania) winny zostać rozliczone w ramach tzw. innego źródła przychodów (innego niż zyski kapitałowe). Odsetki od części B kredytu w części w jakiej kredyt został przeznaczony na nabycie udziałów spółki A. Ltd. (wynagrodzenie earn-out) również nie wiążą się ze źródłem przychodów, jakim są zyski kapitałowe.
Co do części C kredytu wydatkowanej na bieżącą działalność operacyjną skarżącej związaną głównie z produkcją sklejki (środki z tej części kredytu zabezpieczyły płynność spółki), Dyrektor stwierdził, że koszty (odsetki) od tej części kredytu winny zostać zaliczone wyłącznie w ramach tzw. innego źródła przychodów. Organ uznał, że też w tym zakresie przepis art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. nie znajdzie zastosowania.
Przechodząc do głównej części rozważań Sąd ma na względzie, że stosownie do treści art. 57a p.p.s.a. skarga wniesiona na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego mogła być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2b w. zw. z ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. Zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i § 2 O.p. oraz art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. Przy tak sformułowanych zarzutach należało przypomnieć, że w sytuacji gdy w skardze zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają ostatnio wymienione zarzuty. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez organ jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez organ przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., FSK 618/04).
Zauważenia jednak wymaga, że w rozpoznawanej sprawie nie był kwestionowany stan faktyczny przyjęty za podstawę wydania zaskarżonej interpretacji indywidualnej. W tej sytuacji przedstawiony przez organ interpretujący w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji indywidualnej stan faktyczny należało uznać za wiążący dla Sądu i stanowiący punkt odniesień do zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.
Uznając za oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut błędnej wykładni art. 15 ust. 2b w. zw. z ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p. w zakresie przedstawionych kosztów finansowania dłużnego, należało w pierwszej kolejności odwołać się do podstawowych zasad kształtujących konstrukcję ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, które w sposób podsumowujący zostały przedstawione w wyrokach NSA z 14 lutego 2023 r., II FSK 1969/20, oraz z 20 sierpnia 2024 r., II FSK 608/24. Stanowisko przedstawione w tych wyrokach Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne, w związku z czym w dalszej części rozważań posłuży się argumentacją w nich zawartą.
Mając na uwadze pogląd zaprezentowany w ww. wyrokach NSA należy podnieść, że nie może być zaakceptowana sytuacja, w której podatnik podatku dochodowego od osób prawnych uzyskuje przychód, ale nie ma możliwości uwzględnienia kosztów jego uzyskania. Oczywiście w ustawie zdecydowano, że pewne wydatki nie będą kosztami uzyskania przychodu. Jednak zasadą jest to, że wszystko to, co podatnik niejako "straci" w toku działań, które prowadziły do uzyskania przychodu, stanowi koszt uzyskania przychodu. Wynika to z art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 12 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Wskazane przepisy decydują o konstrukcji podatku dochodowego od osób prawnych. Kształtują bowiem podstawowe dla tego podatku kategorie pojęciowe takie jak "dochód", "przychód", "koszty uzyskania przychodu". Z przepisów tych wynika, że podstawę opodatkowania stanowi dochód spółki stanowiący nadwyżkę sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania (art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p.). Elementem istotnym z punktu widzenia tej definicji są koszty uzyskania tego przychodu. Przepis art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007 r. stanowił, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Innymi słowy jeśli uzyskanie przychodu wprost zależy od poniesienia danego kosztu, koszt ten będzie można rozliczyć dopiero w momencie wystąpienia przychodu. Taki związek pomiędzy kosztem warunkującym uzyskanie przychodu, a tym przychodem określa się mianem bezpośredniego.
Przy wykładni wskazanych przepisów w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2018 r. kiedy wprowadzono w ustawie odrębne źródło przychodów z zysków kapitałowych (art. 7b wprowadzony w art. 2 pkt 9 ustawy z 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne Dz.U. z 2017 r. poz. 2175, dalej jako ustawa zmieniająca z 2017 r.) przyjmowano, że tylko wydatki związane z emisją nowych akcji, bez których nie jest możliwe podwyższenie przez spółkę akcyjną kapitału zakładowego, nie są kosztami uzyskania przychodów, stosownie do reguł wyrażonych w treści art. 12 ust. 4 pkt 4 i art. 7 ust. 1 i 2 w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. (por. uchwała z 24 stycznia 2011 r., II FPS 6/10).
Do tezy tej uchwały należało się odwołać chociażby z tego względu, że na aktualności nie straciły przywołane w jej uzasadnieniu wywody NSA dotyczące kryteriów rozróżnienia kosztów bezpośrednich oraz kosztów pośrednich uzyskania przychodu. Wskazując na ustawowego rozróżnienia kategorii kosztów bezpośrednich i pośrednich podkreślono znaczenie tego rozróżnienia nie tylko dla ustalenia momentu potrącalności tych kosztów w czasie. Wyjaśniono, że aczkolwiek brak jest definicji obu tych pojęć, to należy przyjąć, że do kosztów bezpośrednio związanych z uzyskaniem przychodu zalicza się koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, a do kosztów innych niż koszty związane z przychodem, zaliczyć należy wszystkie te wydatki, które są ponoszone w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu (por. A. Gomułowicz [w: ] Podatek dochodowy od osób prawnych, Komentarz 2009, praca zbiorowa, s. 507-510). Z treści przepisu art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p. wynika, że zasadą jest, że koszty poniesione w celu uzyskania przychodów można potrącić w roku podatkowym, w którym przychód ten wystąpił albo – racjonalnie oceniając – powinien wystąpić (zob. B. Gruszczyński [w:] Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz 2003, praca zbiorowa, s. 298).
Jeśli uzyskanie przychodu wprost zależy od poniesienia danego kosztu, koszt ten będzie można rozliczyć dopiero w momencie wystąpienia przychodu. Taki związek pomiędzy kosztem warunkującym uzyskanie przychodu a tym przychodem określa się mianem bezpośredniego. Wprowadzony dopiero po 2006 r. ustawowy podział kosztów na bezpośrednio i pośrednio związane z przychodem, nie zmienia zaprezentowanej wyżej wykładni. Podział ten pojawił się bowiem w orzecznictwie jeszcze przed nowelizacją przepisów (np. wyrok NSA z 4 sierpnia 2005 r., FSK 2044/04). Zmiana treści art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p. odpowiada zatem dotychczasowemu rozumieniu tego przepisu, nadanemu mu przez orzecznictwo (por. wyrok NSA z 19 marca 2010 r., II FSK 1751/08).
Z dniem 1 stycznia 2007 r., na mocy ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 217, poz. 1589), dokonano zmiany art. 15 ust. 1 i 4 u.p.d.o.p., dodając również nowe przepisy w ust. 4b, 4c ,4d i 4e (por. art. 1 pkt 9 lit. a, b i c ustawy nowelizującej). Uwzględniając treść uzasadnienia projektu rządowego zmiany tej ustawy (druk sejmowy nr 733 Sejmu RP V Kadencji) należy stwierdzić, że celem tej nowelizacji było uniknięcie kontrowersji związanych z rozliczaniem kosztów w czasie. Trzeba zwrócić uwagę, że zmiana ta rozróżniała dwa rodzaje kosztów. Pierwsze z nich to koszty bezpośrednio związane z uzyskaniem przychodów, a więc poniesione w celu osiągnięcia przychodu oraz koszty pośrednie, do których możemy zaliczyć koszty w celu zachowania, zabezpieczenia źródła przychodów, a więc związane z funkcjonowaniem podmiotu, czyli wydatki ogólnoadministracyjne. A zatem koszty bezpośrednie są potrącalne od przychodów w roku, którego dotyczą. Do kosztów danego roku mogą zostać także zaliczone związane z nim wydatki określone do rodzaju i kwoty, czyli takie, które można zarachować, nawet gdy jeszcze nie zostały poniesione. Z kolei koszty pośrednie potrąca się co do zasady w roku poniesienia. Jeżeli jednak dotyczą one okresu dłuższego niż 1 rok, rozlicza się je proporcjonalnie (art. 15 ust. 4d). Natomiast w przepisie art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. wprowadzono zapis, na podstawie którego koszt traktowany jest na zasadzie memoriałowej. Ustawodawca więc w sposób nie budzący wątpliwości określił moment poniesienia kosztu. Nie będzie nim więc dzień wystawienia faktury, lecz będzie nim dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych, tj. dzień, w którym zaksięgowano na podstawie otrzymanej faktury (rachunku) albo innego dowodu w razie jej braku.
To w oparciu o zasady dotyczące podziału kosztów w podatku dochodowym od osób prawnych na bezpośrednio i pośrednio związane z przychodami organ interpretacyjny uznał, że opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej koszty finansowania dłużnego nie mogą zostać uznane za koszty bezpośrednio powiązane z przychodami ze źródeł kapitałowych. Kwestia ta nie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, w związku z wyodrębnieniem przez ustawodawcę źródeł przychodów, jakimi są zyski kapitałowe i inne źródła przychodów, do którego z tych źródeł przychodów należało zaliczyć koszty finansowania dłużnego.
Podział na te dwa odrębne źródła przychodów wprowadzono w art. 2 pkt 9 ustawy zmieniającej z 2017 r. W ustawie tej dodano art. 7b u.p.d.o.p. definiujący jako odrębne źródło przychodów przychody ze źródeł kapitałowych. Treść art. 7b ust. 1 u.p.d.o.p. potwierdza, że zyski kapitałowe stanowią przychody z obrotu akcjami/udziałami, z umorzenia udziałów/akcji, zmniejszenia ich wartości, a także są to przychody uzyskiwane w następstwie przekształceń, łączenia lub podziału podmiotów oraz w wyniku wymiany udziałów. W takim przypadku, w katalogu tym mieszczą się przede wszystkim dywidendy oraz pozostałe przychody zawarte dotychczas w art. 10 ust. 1 u.p.d.o.p., w tym przychody z działań restrukturyzacyjnych dotyczących osób prawnych, jak również spółek nieposiadających osobowości prawnej (przekształcenie, łączenie, podział).
Przepis art. 7b u.p.d.o.p. ma zasadniczo na celu określenie rodzajów przychodów przypisywanych do źródła jakim są zyski kapitałowe. Podstawowym celem tej regulacji było przeciwdziałanie mechanizmom optymalizacyjnym stosowanym przez podatników podatku dochodowego od osób prawnych polegających na sztucznym kreowaniu straty w operacjach gospodarczych dokonywanych z użyciem posiadanego majątku i obniżanie o wysokość takiej straty dochodów wygenerowanych w następstwie prowadzenia podstawowej działalności (działalności operacyjnej). W celu ograniczenia fiskalnych skutków związanych z tego rodzaju sztucznymi operacjami gospodarczymi, przy jednoczesnym utrzymaniu poziomu obciążeń podatkowych w podatku dochodowym na niezmienionym poziomie, przyjęto rozwiązanie polegające na rozgraniczeniu tych źródeł przychodów i odrębnym określaniu przez podatnika uzyskanego z tych źródeł wyniku podatkowego – dochodu bądź straty. Jeżeli podatnik – w następstwie prowadzonej działalności i przeprowadzanych operacji gospodarczych – osiągać będzie w roku podatkowym zarówno dochody z "zysków kapitałowych", jak i dochody z pozostałej działalności, to wówczas przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym (19% stawką podatku) jest łączny dochód uzyskany z obu tych źródeł. Jeżeli jednak – w następstwie prowadzonej działalności i przeprowadzanych operacji gospodarczych – podatnik uzyska dochód tylko z jednego z tych źródeł, a w drugim z tych źródeł poniesie stratę, to wówczas opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlega uzyskany z jednego źródła dochód, bez pomniejszania go o stratę poniesioną w drugim źródle przychodów (por. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zmiana ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, Sejm RP VIII kadencji, nr druku 1878).
Wejście w życie tej regulacji od 1 stycznia 2018 r. oznacza, że przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych stanowi suma dochodów cząstkowych: dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł dochodu (art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. ). Dochodem jest różnica między sumą przychodów z danego źródła a sumą kosztów jego uzyskania (art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p.). Zmiana art. 7 ust.1 u.p.d.o.p. nie spowodowała zmiany art. 15 ust. 1 tej ustawy. Nadal kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodów. Ustawodawca nadal też odróżnia koszty bezpośrednio związane z przychodami oraz koszty inne niż bezpośrednio związane z przychodami (art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p.). W odniesieniu do tych pierwszych, można je połączyć z konkretnym przychodem. Koszty niezwiązane bezpośrednio z przychodem ponoszone są zwykle w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów.
Wraz ze zmianą art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. ustawodawca dodał w art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy podatnik uzyskuje przychody z zysków kapitałowych oraz przychody z innych źródeł przychodów, przepisy ust. 2 i 2a stosuje się także do przypisywania do każdego z tych źródeł kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodami. Wprowadzenie tego przepisu było konieczne z uwagi na zmianę przedmiotu opodatkowania i wprowadzenie obowiązku obliczania dochodu odrębnie dla każdego z dwóch wymienionych w art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. źródeł. Przepis ten, jak wprost wynika z jego treści, ma zastosowanie tylko do kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodami, a zatem do tych, których nie można powiązać wprost z konkretnymi przychodami i do tych podatników, którzy osiągają przychody z obu źródeł.
Przepis art. 15 ust. 2 u.p.d.o.p., do którego stosowania odsyła art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p., stanowi, że jeżeli podatnik ponosi koszty uzyskania przychodów ze źródeł, z których dochody podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, oraz koszty związane z przychodami ze źródeł, z których dochody nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym lub są zwolnione z podatku dochodowego, a nie jest możliwe przypisanie danych kosztów do źródła przychodów, koszty te ustala się w takim stosunku, w jakim pozostają osiągnięte w roku podatkowym przychody z tych źródeł w ogólnej kwocie przychodów. Przepis art. 7 ust. 3 pkt 3 stosuje się odpowiednio.
Z kolei art. 15 ust. 2a u.p.d.o.p. stanowi, że zasadę, o której mowa w ust. 2, stosuje się również w przypadku, gdy podatnik ponosi koszty uzyskania przychodów ze źródeł, z których część dochodów nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym albo jest zwolniona z tego opodatkowania; w takim przypadku przepis art. 7 ust. 3 pkt 3 stosuje się odpowiednio.
W orzecznictwie NSA wyrażono pogląd, zgodnie z którym z powołanych przepisów art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 2b u.p.d.o.p. wynikają następujące wnioski: każdy koszt powinien być najpierw oceniony pod kątem celu jego poniesienia (osiągnięcia przychodu, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodów); cel poniesienia wydatku powinien być badany na moment jego poniesienia, już wówczas powinno istnieć uzasadnione racjonalnie przypuszczenie, że poniesienie kosztu przyczyni się do powstania przychodu, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodu; jeśli cel jego poniesienia jest jednym z celów wskazanych w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. i jednocześnie nie został on wymieniony w art. 16 ust. 1 tej ustawy i został on faktycznie poniesiony, to należy ustalić, czy został on poniesiony w celu uzyskania przychodów z jednego ze źródeł przychodów; jeżeli możliwe jest ustalenie jednego źródła przychodów, które mają być osiągnięte poprzez poniesienie danego kosztu, koszty te należy przypisać wyłącznie do tego źródła; jeżeli kosztu, o którym mowa w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. nie można przypisać tylko do konkretnych przychodów, podatnik powinien dokonać alokacji kosztu, zgodnie z zasadami wskazanymi w art. 15 ust. 2, ust. 2a, ust. 2b u.p.d.o.p., przy czym: zasada uregulowana w art. 15 ust. 2 u.p.d.o.p. odnosi się zarówno do kosztów bezpośrednio związanych z przychodem, jak i kosztów innych niż bezpośrednio związanych z przychodem, których nie można przypisać do konkretnego źródła w sytuacji, gdy podatnik osiąga w danym roku podatkowym dochody opodatkowane, niepodlegające opodatkowaniu i dochody zwolnione od opodatkowania; zasada uregulowana w art. 15 ust. 2a odnosi się do sytuacji, gdy w ramach jednego źródła przychodów podatnik osiąga dochody opodatkowane i zwolnione, a konkretnych kosztów nie można powiązać wyłącznie z jednym z tych strumieni dochodów; zasada uregulowana w art. 15 ust. 2b odnosi się wyłącznie do kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodem i tylko do podatników, którzy osiągają dochody z obu źródeł przychodów wskazanych w art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. (por. wyroki NSA: z 29 lipca 2021 r., II FSK 37/19; z 20 lipca 2021 r., II FSK 2627/20; z 24 marca 2022r., II FSK 1695/20).
Przychylając się do tych poglądów Sąd w składzie orzekającym zauważa, że ta ostatnia zasada została wprowadzona jednocześnie ze zmianą przedmiotu opodatkowania podatkiem od osób prawnych i określeniem tego przedmiotu jako sumy dochodów cząstkowych. Ustawodawca zdawał sobie zatem niewątpliwie sprawę, że wyodrębnienie dwóch źródeł przychodów u jednego podatnika może powodować problemy z przypisaniem kosztów innych niż bezpośrednio związane z przychodem do jednego z dwóch różnych źródeł przychodów, czyli z zysków kapitałowych oraz z innych źródeł przychodów. Unormowanie z art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p. odnosi się wyłącznie do sytuacji uzyskiwania przez podatnika jednocześnie przychodów z obydwu dychotomicznie wskazanych źródeł, a ponadto wyłącznie do kosztów pośrednich. Wprowadzając zasadę alokacji tego rodzaju kosztów proporcjonalnie do przychodów z każdego z dwóch źródeł, ustawodawca jednocześnie zrealizował zakładany cel nowelizacji, jakim było uszczelnienie systemu podatkowego i ograniczenie możliwości optymalizacji podatkowych poprzez zmniejszanie ogólnego dochodu stratami lub niższymi przychodami (z uwagi na znaczące koszty ich uzyskania) z jednego segmentu działalności.
W konsekwencji powyższego stanowiska Sąd odmówił racji poglądom organu interpretacyjnego przedstawionym w zaskarżonej interpretacji indywidualnej, że w stanie niniejszej sprawy metoda alokacji zgodnie z kluczem przychodowym nie znajdzie zastosowania.
W świetle przedstawionej wyżej wykładni przepisów prawa materialnego, jeżeli możliwe jest ustalenie jednego źródła przychodów, które mają być osiągnięte poprzez poniesienie danego kosztu, koszt ten należy przypisać wyłącznie do tego źródła; jeżeli zaś kosztu nie można przypisać do jednego ze źródła przychodów – a tak było w niniejszej sprawie – podatnik powinien dokonać alokacji kosztu, zgodnie z zasadami wskazanymi w art. 15 ust. 2, ust. 2a, ust. 2b u.p.d.o.p. Opisane w niniejszej sprawie koszty finansowania dłużnego dotyczyły zarówno nowej inwestycji w zakresie zakupu obligacji wyemitowanej przez podmiot powiązany (w części A kredytu), jak i zapłata dodatkowego wynagrodzenia (tzw. earn-out), zapłaty którego zobowiązana była spółka na rzecz jej kontrahenta za nabycie udziałów w spółce estońskiej A. Ltd. (w części B kredytu) oraz możliwości przeznaczenia środków z części C kredytu na spłatę odsetek. Koszty zaciągniętego kredytu w części A, B i C są kosztami oderwanymi od konkretnego strumienia przychodów, a są związane z ogółem prowadzonej działalności gospodarczej. Należy bowiem wskazać, że są one co do zasady wynagrodzeniem za otrzymane finansowanie.
Wydatki te stanowiły koszty pośrednie (co potwierdził organ interpretacyjny), niezwiązane bezpośrednio z przychodem z jednego źródła przychodów, przy czym wydatków tych nie można było przypisać do jednego konkretnego źródła przychodów.
Trafnie skarżąca spółka podniosła również, że poniesione w sprawie wydatki nie stanowiły kosztu warunkującego m.in. nabycie obligacji, a jedynie koszt pośrednio związany z finansowaniem takiego nabycia, co z kolei wskazuje na zupełnie odrębną kategorię kosztu. Strona skarżąca wskazała też, że obydwie transakcje (kredyt czy też pożyczka) miały na celu ogólny rozwój prowadzonej działalności gospodarczej, którego to celu nie da się przypisać jednoznacznie do konkretnego przychodu. W świetle stanowiska strony skarżącej transakcje przyczyniły się do możliwości uzyskania szeregu wymiernych korzyści, w szczególności poprzez zwiększenie wartości posiadanych aktywów i uzyskanie potencjalnych dodatkowych środków pieniężnych, np. odsetek i wynagrodzenia z tytułu wykupu obligacji. Jak już wyżej zaznaczono, sama okoliczność, że koszty te poniesione zostały w części w związku z wydatkami takimi jak nabycie obligacji od podmiotu powiązanego, które ze swej istoty w przyszłości mogą przynieść przychody zaliczane do wskazanych w art. 7b u.p.d.o.p. zysków kapitałowych, nie może zawsze i bezwzględnie decydować o kwalifikacji tych kosztów jako kosztów uzyskania przychodów ze źródła jakim są zyski kapitałowe.
Jak wskazywał już wielokrotnie NSA w powołanych wyżej wyrokach na gruncie stanów faktycznych dotyczących kosztów pośrednich związanych z nabyciem akcji (udziałów), przesłanką do kwalifikacji kosztów nie może być samo wskazanie przez ustawodawcę w art. 7b u.p.d.o.p. przychodów, których uzyskanie może nastąpić tylko po wcześniejszym nabyciu akcji lub udziałów, jak np. przychody ze sprzedaży akcji lub udziałów, z dywidend, z odsetek udzielonych spółce, z umorzenia akcji lub udziałów. Praktyka związana z obrotem gospodarczym wskazuje, że nabycie akcji lub udziałów, oprócz tego, że może być dokonane w celu uzyskiwania przychodów kapitałowych wskazanych w art. 7b u.p.d.o.p., to może także zostać dokonane równocześnie w innym celu niż osiąganie tych przychodów. Ten inny cel może dotyczyć działalności gospodarczej (tzw. operacyjnej), którą prowadzi podmiot nabywający akcje lub udziały i która jest nakierowana na uzyskiwanie innych przychodów niż przychody z zysków kapitałowych. Cel taki może mieć związek z działalnością gospodarczą, która przynosi inne przychody niż zyski kapitałowe. Jako przykład takiego nabywania akcji lub udziałów można wskazać nabywanie akcji lub udziałów podmiotów, których kontrola może mieć pozytywny wpływ na działalność biznesową podmiotu nabywającego te akcje lub udziały. W ramach tego rodzaju działań możliwie jest osiąganie różnorodnych celów gospodarczych, jak np. wkraczanie na nowe rynki, uzyskiwanie kontroli nad podmiotami współpracującymi lub konkurującymi, uzyskiwanie know-how. W tej sytuacji nabycie akcji lub udziałów służy uzyskaniu przychodów ze źródła innego niż zyski kapitałowe ewentualnie i tym samym może służyć utrzymaniu lub zabezpieczeniu tego źródła (innego niż zyski kapitałowe). Wobec tego, jak wynika z oceny NSA, sama okoliczność, że nabycie akcji lub udziałów potencjalnie może przynosić wskazane w art. 7b u.p.d.o.p. zyski kapitałowe w sposób oczywisty jest niewystarczającą przesłanką do uznania, że wszystkie wydatki związane z nabyciem akcji lub udziałów należy kwalifikować jako wydatki, które mogą być poddane kwalifikacji pod kątem uznania tylko za koszt uzyskania zysków kapitałowych i które nie mogą być kosztem uzyskania pozostałych przychodów niebędących zyskami kapitałowymi w rozumieniu art. 7b u.p.d.o.p.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, powyższe stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do kosztów pośrednich związanych z nabyciem obligacji. Nie można bowiem z góry założyć, że nabycie obligacji oprócz tego, że może być dokonane w celu uzyskiwania przychodów kapitałowych wskazanych w art. 7b u.p.d.o.p., nie może także zostać dokonane równocześnie w innym celu niż osiąganie tych przychodów. Celami podmiotów powiązanych przy nabywaniu obligacji może być bowiem również zarządzanie płynnością finansową w grupie podmiotów powiązanych, gdyż pożyczanie środków spółkom w grupie kapitałowej (emitentom) poprzez nabywanie ich obligacji, zapewnia dostęp do finansowania w ramach grupy, a to może przekładać się na przychody z działalności operacyjnej. Ponadto emitowanie obligacji w celu sfinansowania konkretnych projektów, np. inwestycji lub bieżącej działalności, może być też korzystne dla innych podmiotów z tej samej grupy. Sprzyja to też zwiększeniu kontroli nad grupą lub poszczególnymi jej elementami poprzez inwestycje w obligacje powiązanych podmiotów, co może mieć pozytywny wpływ na działalność biznesową podmiotu nabywającego obligacje. Zatem wskazane cele mogą dotyczyć działalności gospodarczej (tzw. operacyjnej), którą prowadzi podmiot nabywający obligacje i która jest nakierowana na uzyskiwanie innych przychodów niż przychody z zysków kapitałowych. Na powyższe wskazano we wniosku o wydanie interpretacji, w którym podniesiono, że obydwie transakcje (nabycie obligacji i refinansowanie kredytu bankowego) miały na celu ogólny rozwój prowadzonej działalności gospodarczej, którego to celu nie da się przypisać jednoznacznie do konkretnego przychodu. Zgodnie z tym co przedstawiono w opisie stanu faktycznego, transakcje przyczyniły się do możliwości uzyskania szeregu wymiernych korzyści, w szczególności poprzez zwiększenie wartości posiadanych aktywów i uzyskanie potencjalnych dodatkowych środków pieniężnych (odsetek i wynagrodzenia z tytułu wykupu obligacji). Jak ocenił to zagadnienie NSA w kontekście kosztów pośrednich związanych z nabyciem akcji (udziałów), w ramach tego rodzaju działań możliwie jest osiąganie różnorodnych celów gospodarczych, jak np. wkraczanie na nowe rynki, uzyskiwanie kontroli nad podmiotami współpracującymi lub konkurującymi. Zdaniem Sądu, również w odniesieniu do kosztów pośrednich związanych z nabyciem obligacji adekwatne jest stanowisko wyrażone w powołanych wyżej orzeczeniach sądowych NSA, że sama okoliczność, że nabycie obligacji może przynosić wskazane w art. 7b u.p.d.o.p. zyski kapitałowe, jest niewystarczające do uznania, że wszystkie wydatki związane z nabyciem obligacji należy kwalifikować jako wydatki, które mogą być poddane kwalifikacji pod kątem uznania tylko za koszt uzyskania zysków kapitałowych i które nie mogą być kosztem uzyskania pozostałych przychodów niebędących zyskami kapitałowymi w rozumieniu art. 7b u.p.d.o.p.
Reasumując, jeżeli wydatki związane z kosztami finansowania dłużnego zakupu obligacji wyemitowanej przez podmiot powiązany (część A kredytu), zapłaty dodatkowego wynagrodzenia (tzw. earn-out) na rzecz kontrahenta spółki za nabycie udziałów w estońskiej spółce A. Ltd. (część B kredytu) oraz przeznaczenia środków z części C kredytu na spłatę odsetek – zostały poniesione m.in. w celu zwiększenia przychodu, a ocena możliwości wpływu poniesienia tych kosztów na osiągnięcie tego przychodu jest realna, to istnieje związek pomiędzy tymi kosztami a źródłem przychodu innym niż zyski kapitałowe nawet wtedy, gdy wynikiem ich poniesienia w części było nabycie obligacji.
W konsekwencji, z uwagi na ich pośredni charakter i związek zarówno z przychodami zaliczanymi do źródła zysków kapitałowych, jak również z przychodami zaliczanymi do innych źródeł (przychody operacyjne), a co za tym idzie brak możliwości przypisania tych kosztów do konkretnego źródła przychodów, zasadne było stanowisko spółki o możliwości dokonania alokacji z zastosowaniem art. 15 ust. 2b u.p.d.o.p.
Zasadny okazał się ponadto zarzut wydania zaskarżonej interpretacji indywidualnej z naruszeniem art. 15 ust. 2b w. zw. z ust. 2 i ust. 2a u.p.d.o.p., gdyż związane z zakupem obligacji oraz refinansowaniem zaciągniętego już kredytu bankowego wydatki poniesione w celu uzyskania przychodów z innych źródeł niż zyski kapitałowe lub w celu zachowania albo zabezpieczenia innych źródeł przychodów stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. uprawniały spółkę do ich zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów z innych źródeł.
Zasadne były również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 120, art. 121 § 1 i 14h O.p. poprzez nieodniesienie się do całości argumentacji skarżącej, w tym do powołanego przez nią orzecznictwa sądów administracyjnych, a także art. 14c § 1 i 2 O.p. przez brak właściwego uzasadnienia prawnego interpretacji. Wskazania bowiem wymaga, że w świetle wydanego w niniejszej sprawie wyroku NSA z 16 kwietnia 2025 r., II FSK 958/22, który wiązał organ interpretacyjny na zasadzie art. 153 i art. 190 p.p.s.a., organ był zobowiązany przy ponownym rozpatrzenia sprawy zobowiązany nie tylko do dokonania pełnej wykładni art. 15 ust. 2, 2a i 2b u.p.d.o.p., ale również do uwzględnienia wniosków wynikających z interpretacji tych przepisów, której dokonał NSA w powoływanym przez stronę skarżącą wyroku z 20 lipca 2021 r., II FSK 2627/20. Jak wskazano w wydanym w tej sprawie wyroku NSA, choć oczywiście wyroki sądów administracyjnych nie wiążą organu interpretacyjnego, a wydawane przez niego akty mają charakter indywidualny, to jednak w sytuacji gdy poglądy judykatury wyrażone w analogicznych sprawach stanowią silną podstawę argumentacji wyrażonej we własnym stanowisku wnioskodawcy, organ obowiązany jest odnieść się do niej i w merytoryczny, konstruktywny sposób ją zakwestionować. Nie może być bowiem tak, że wnioskodawca buduje rozległe uzasadnienie swojego stanowiska, zaś organ interpretacyjny w zasadzie je pomija, pozostawiając stronę w braku przekonania również co do stanowiska organu. Dyrektor KIS rozpatrując ponownie niniejszą sprawę, pomimo powyższej oceny prawnej NSA, nie odniósł się do argumentacji skarżącej spółki odwołującej się do orzecznictwa sądowego.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ interpretacyjny przyjmie wykładnię zaprezentowaną w niniejszym wyroku.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 146 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną w części, w jakiej uznano za nieprawidłowe stanowisko wnioskodawców. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.