W sprawie kwestią zasadniczą, która powinna być oceniona przez organ odwoławczy w toku instancji jest to, czy zwaloryzowana opłata z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności stanowi należność, o której mowa w art. 7 ust. 8a ustawy, a zatem w sytuacji, gdy Spółka neguje wysokość zwaloryzowanej opłaty to, czy mogła skutecznie wystąpić o jej ustalenie w drodze decyzji administracyjnej.
Zaznaczyć należy, że wniesienie podania nie powoduje - z mocy przepisów prawa - wszczęcia postępowania przed organem administracji publicznej, do którego zostało złożone, gdyż organ - w pierwszej kolejności - bada z urzędu, czy nie występuje którakolwiek z przyczyn wyłączających dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania. Bada w szczególności swoją zdolność (właściwość) do załatwienia sprawy. Należy przy tym podnieść, że przepisy ustawowe o właściwości organów administracji publicznej mają charakter bezwzględnie obowiązujący.
Kompetencję ogólną organów administracji publicznej - w zakresie dotyczącym decyzji administracyjnych - ustanawiają przepisy art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którymi Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie: przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1. Kompetencję szczególną wyznaczają natomiast dwie instytucje: właściwość rozumiana jako zdolność prawna organu do rozpoznawania i rozstrzygania określonego rodzaju spraw w postępowaniu administracyjnym oraz wyłączenie ze sprawy.
W zakresie przeszkód uniemożliwiających uruchomienie żądanego postępowania, z przyczyn dotyczących atrybutów właściwych dla kompetencji ogólnej, leży przede wszystkim to, czy w żądanym przez Spółkę zakresie mogło dojść do ukształtowania tego rodzaju stosunku materialnoprawnego w drodze decyzji administracyjnej. Innymi słowy chodzi o odpowiedź na pytanie, czy istnieją podstawy prawne do twierdzenia, że ustalenie zwaloryzowanej opłaty stanowi sprawę administracyjną, załatwianą w drodze decyzji administracyjnej, podejmowaną przez organ administracji publicznej.
Skład Sądu podziela jednolity pogląd prawny wyrażony w wyrokach NSA, wydanych w podobnych sprawach do obecnie rozpoznawanej, uznający za nietrafny pogląd prawny, iż właściciel, negujący wysokość zwaloryzowanej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, może wystąpić o jej ustalenie w drodze decyzji administracyjnej (por. wyroki NSA wszystkie z dnia 10 kwietnia 2026 r. o sygn. akt: I OSK 423/25, I OSK 152/25, I OSK 1174/25, I OSK 1175/25, I OSK 180/25, I OSK 196/25, I OSK 1774/25, I OSK 1839/25, I OSK 1531/24, I OSK 1532/24, I OSK 1558/24, I OSK 1559/24, I OSK 1560/24, I OSK 1630/24, I OSK 1631/24, I OSK 1632/24, I OSK 1633/24, I OSK 1634/24, I OSK 1637/24, I OSK 1638/24, I OSK 1639/24, I OSK 1640/24, I OSK 1781/24, I OSK 1683/24).
Sąd w dalszej części uzasadnienia wyroku przytacza i aprobuje argumentację prawną z ww. wyroków NSA. Determinowała ona obecną ocenę Sądu w zakresie kontroli zaskarżonej decyzji jako wydanej w tożsamym przedmiocie, przy identyczności stron oraz istoty sporu. Odwołanie się do zasadniczych motywów wyrażonych przez NSA uzasadnia postulat jednolitości orzecznictwa będący prostą konsekwencją respektowania zasady równości wobec prawa, stanu stałości, pewności i bezpieczeństwa prawnego.
NSA zwrócił uwagę, że unormowanie art. 7 ust. 8a ustawy stanowi jedną z jednostek redakcyjnych art. 7 ustawy, w którym uregulowano tryb i zasady ustalania wysokości oraz uiszczania opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, stanowiącej wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała w dniu przekształcenia (art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy). W art. 7 ust. 7 tej ustawy przewidziano także możliwość zgłoszenia przez właściciela gruntu w każdym czasie trwania obowiązku wnoszenia opłaty zamiaru jednorazowego jej wniesienia w kwocie pozostającej do spłaty (opłata jednorazowa). Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 8 ustawy organ informuje właściciela gruntu na piśmie o wysokości opłaty jednorazowej oraz wysokości kwoty należnej do zapłaty: 1) po uwzględnieniu bonifikaty, o której mowa w art. 9 ust. 3, albo bonifikaty określonej w zarządzeniu wojewody, 2) w przypadku udzielenia bonifikaty określonej w uchwale właściwej rady albo sejmiku - w terminie 14 dni od dnia zgłoszenia, o którym mowa w ust. 7. Natomiast w myśl art. 7 ust. 8a ustawy, jeżeli właściciel nie zgadza się z wysokością opłaty jednorazowej lub wysokością kwoty należnej do zapłaty, może złożyć do właściwego organu, w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia informacji, wniosek o ustalenie wysokości opłaty jednorazowej lub kwoty należnej do zapłaty w drodze decyzji.
Ponadto NSA stwierdził, że instytucja waloryzacji rocznej opłaty została uregulowana w art. 10 ustawy, według którego opłata może podlegać waloryzacji zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami (ust. 1). Waloryzacji opłaty właściwy organ dokonuje z urzędu albo na wniosek właściciela nieruchomości, nie częściej niż raz na 3 lata od dnia dokonania ostatniej waloryzacji. O wysokości zwaloryzowanej opłaty właściwy organ zawiadamia właściciela nieruchomości, doręczając informację na piśmie na adres, o którym mowa w art. 4 ust. 6. Doręczenie na taki adres uważa się za dokonane. Zwaloryzowana opłata obowiązuje od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym dokonano waloryzacji (ust. 2). Właściwy organ może odmówić dokonania waloryzacji jedynie w przypadku, jeżeli stwierdzi, że wskaźniki, o których mowa w art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie uległy zmianie w okresie od dnia przekształcenia lub ostatniej waloryzacji do dnia złożenia wniosku (ust. 3).
Wskazania także wymaga, że przedstawiona procedura waloryzacji jest zatem odrębna i niezależna od procedury ustalania wysokości opłaty przekształceniowej, opłaty jednorazowej, czy kwoty należnej do zapłaty, o których mowa w art. 6 i art. 7 ustawy. Ustawodawca jasno i jednoznacznie wyodrębnił postępowanie w tym przedmiocie oraz określił konkretną formę działania organu administracji publicznej - pisemne zawiadomienie właściciela nieruchomości o wysokości zwaloryzowanej opłaty. Przepis art. 10 ustawy nie pozostawia zatem żadnych wątpliwości co do rozumienia jego treści. Wobec powyższego brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej o waloryzacji opłaty przekształceniowej.
Zdaniem NSA, które należy podzielić, przepis art. 104 § 1 k.p.a. nie znajduje zatem zastosowania w procedurze waloryzacji skoro ustawodawca określił w art. 10 ust. 2 ustawy formę działania organu administracji. Wysokość zwaloryzowanej opłaty nie jest tożsama z wysokością kwoty należnej do zapłaty, o której mowa w art. 7 ust. 8a ustawy. Przepis ten nie znajdzie zatem zastosowania w sytuacji, gdy właściciel kwestionuje wysokość zwaloryzowanej opłaty. Ustawodawca jednoznacznie zdecydował o wyłączeniu stosowania władczej i jednostronnej formy działania organu administracji w postaci decyzji administracyjnej w postępowaniu dotyczącym waloryzacji opłaty przekształceniowej. Potwierdzeniem takiej intencji ustawodawcy jest także stanowisko przedstawione w uzasadnieniu projektu ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności gruntów, zgodnie z którym: "W związku z tym, że waloryzacja będzie dokonywana w oparciu o wskaźnik ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego nie będzie miało miejsca władcze ustalenie wysokości zwaloryzowanej opłaty przez właściwy organ. Dlatego zrezygnowano z trybu administracyjnego i przyjęto, że właściciel będzie jedynie powiadamiany na piśmie o wysokości zwaloryzowanej opłaty" (druk sejmowy nr 2673, sejm VIII kadencji).
W tym miejscu należy dodać, że przywołane powyżej wyroki NSA, funkcjonują w obrocie prawnym i wypowiadają się w kwestii braku podstaw do wydawania decyzji administracyjnej w postępowaniu dotyczącym waloryzacji opłaty przekształceniowej. Co prawda nie ma tutaj bezpośredniego związania wykładnią prawa ustaloną w tych wyrokach (art. 190 p.p.s.a.), niemniej należy odnieść się do art. 170 p.p.s.a., tzw. zasady prawomocności materialnej orzeczeń sądów administracyjnych. Mianowicie chodzi o wywołanie skutków prawnych poza tym konkretnym postępowaniem sądowym, w którym zapada orzeczenie. Moc wiążąca wyroku określona w 170 p.p.s.a. oznacza, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia dana kwestia prawna, kształtuje się ona tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (vide np. wyroki NSA: z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 628/24; z dnia 26 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 2571/24; z dnia 25 września 2025 r., sygn. akt II OSK 554/23). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie - także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2025 r., sygn. akt II OSK 349/25). Wynikający z niej stan związania ograniczony jest jednak, co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów (por. wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 655/98). Nie oznacza to jednak, że dla prawidłowego odczytania treści sentencji nie można się kierować treścią uzasadnienia. W niektórych sytuacjach będzie to nawet konieczne, zwłaszcza na gruncie procedury sądowoadministracyjnej. Słusznie wskazuje się, że ratio legis regulacji wyrażonej w art. 170 p.p.s.a. polega na "wymuszaniu logicznego działania szeroko rozumianych organów państwa i zapobieganiu sytuacjom funkcjonowania w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych (przykładem takiej sytuacji jest współistnienie dwóch lub więcej rozbieżnych orzeczeń, które inaczej oceniają tę samą kwestię) (por. wyroku NSA z dnia 7 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 1553/19).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że waloryzacja opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest dokonywana poza zakresem postępowania administracyjnego i nie przybiera władczej formy rozstrzygania o jej zwaloryzowanej wysokości. Zatem z tego punktu widzenia organ odwoławczy nie ocenił i nie rozważył kwestii, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy można było załatwić sprawę w sposób wskazany w art. 1 k.p.a., to znaczy poprzez wydanie decyzji, jeśli zaś wszczęto postępowanie administracyjne na wniosek Spółki - jak wynika z akt sprawy - to, czy istnieje przedmiot tego postępowania, a jeśli go nie ma, czy nie powinno być ono, po wyeliminowaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, umorzone (art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.). Uzasadnienie rozstrzygnięcia drugoinstacyjnego nie spełnia w tym zakresie także wymogów z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.
Organ odwoławczy naruszył w ten sposób przepisy kodeksowe (tj. art. 6, art. 15, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) w zw. z materialnoprawnymi (tj. art. 7 ust. 8a i art. 10 ust. 2 ustawy) w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, bo wydanej bez dostatecznej oceny i rozważenia podstaw faktycznych i prawnych jej wydania, w sposób dowolny pomijając ww. kwestie.
W realiach rozpoznawanej sprawy, orzekający skład Sądu, odmiennie niż w podobnej sprawie o sygn. akt I SA/Op 173/25, uznał za zasadne wydanie orzeczenia zastępującego rozstrzygnięcie organu administracji publicznej z następujących powodów.
Dokonując oceny legalności Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629). Zatem w rozpoznanej sprawie konieczne a zarazem wystarczające jest uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skoro jednak waloryzacja opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jest dokonywana poza zakresem postępowania administracyjnego i nie przybiera władczej formy rozstrzygania o jej zwaloryzowanej wysokości to orzekający w sprawie skład Sądu doszedł jednak do wniosku, że zasadne było również umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania.
W konsekwencji za bezprzedmiotowe należało uznać formułowanie wobec organu wytycznych co do dalszego postępowania, gdyż postępowanie zostało umorzone.
Mając zatem na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji o czym orzeczono w pkt. 1 pierwszym wyroku. Jednocześnie na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne orzekając o tym w pkt. 2 wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt. 3 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215). Na koszty te składają się wpis sądowy w kwocie 100 zł i wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 90 zł.