Wyrok WSA z dnia 11 lutego 2026, sygn. I SA/Po 10/26

W niniejszej sprawie trafnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy decyzję o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o umorzenie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a. , zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a. (to jest żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym stosownie do art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.

Przywołany przepis art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego - wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną bądź inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Dostrzeżenie po wszczęciu postępowania niedopuszczalności jego prowadzenia prowadzić może jedynie do umorzenia postępowania. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a. powinno być zatem ograniczone co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 zd. 1 K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem składki w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Tymczasem zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS umarza należności z tytułu składek. Przy czym należy wyjaśnić, że przepisy u.s.u.s. rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Mając więc na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania. Innymi słowy, brak podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie wskazuje się, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że strona nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2012r., sygn. akt II GSK 1520/11, publ.: baza CBOSA).

Brak możliwości umorzenia składek powoduje, że zachodziła przeszkoda w rozpoznaniu wniosku skarżącej w takim zakresie, co jednocześnie stanowiło ujemną przesłankę postępowania, a więc zachodziły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.

Z tego względu zarzuty dotyczące możliwości wszczęcia przez ZUS stosownego postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych były chybione. Podkreślić należy, że bez wpływu na takie rozstrzygnięcie w sprawie, ma podnoszona przez skarżącą okoliczność dotycząca jej stanu zdrowia, jak i sytuacji materialnej.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę