Co do zarzutu "ograniczenia uzasadnienia do szerokiego wskazania i ustalenia okoliczności nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy" Inspektor Sanitarny o tyle się z tym nie zgodził, że jego zdaniem PPIS nie ograniczył się do ogólnikowych stwierdzeń. Uzasadnienie postanowienia odnosiło się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, organ I instancji dopełnił obowiązku wskazania dowodów, ustalenia stanu faktycznego, przepisów prawa oraz działał wnikliwie i dokładnie, wyjaśniając całokształt okoliczności zobowiązanym.
M. S. wnosząc do tutejszego Sądu skargę na wskazane na wstępie postanowienie Inspektora Sanitarnego zarzucił mu naruszenie:
1. art. 15 w zw. z art. 33 § 2 upea poprzez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu oraz w tytule wykonawczym,
2. art. 7, art. 77, art. 136 i art. 138 Kpa w zw. z art. 27 upea poprzez niezapoznanie się przez organ z aktami sprawy, w tym z zażaleniem, niezbadanie, czy tytuł wykonawczy wystawiono w sposób prawidłowy, podczas gdy zawiera on istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 upea,
3. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji dziecka, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, odroczenie terminu wykonania obowiązku,
4. błąd w ustaleniach przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie, że skarżący nie wykonał obowiązku, podczas gdy obowiązek określony w upomnieniu i tytule wykonawczym jest niewymagalny,
5. art. 17 ust. 2 uzzch w zw. z 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez błędne zastosowanie tych przepisów skutkujące uznaniem przez organ, że skarżąca uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy w aktach sprawy brak jest potwierdzenia wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przez lekarza,
6. art. 7a, art. 77 i art. 81 Kpa poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak i wątpliwości co do stanu faktycznego oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,
7. art. 80 Kpa poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie jej w sposób dowolny skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania szczepień, co nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym, w szczególności ze względu na brak oświadczenia o odmowie szczepień i podejmowane przez stronę kroki w celu wykonania obowiązku.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie jego wykonania.
W motywach skargi podniósł, że upomnieniem z 6.07.2022 r. PPIS stwierdził, że obowiązek poddania małoletniego syna strony obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie został wykonany. Następnie na podstawie tytułu wykonawczego z 7.06.2023 r. wszczęto wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne wskazując, że skarżący jako ojciec ww. małoletniego zobowiązany jest do poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Zdaniem skarżącego tak zdefiniowany obowiązek nie może być uznany za wykonalny. Wierzyciel bowiem w tytule wykonawczym i w upomnieniu wezwał skarżącego do wykonania odmiennych, nietożsamych obowiązków, co skutkuje brakiem klarowności co do rzeczywistego zakresu danego działania. Brak jednolitego określenia treści obowiązku powoduje, że zobowiązany nie ma możliwości oceny, czy, a jeśli tak kiedy, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za niewykonanie obowiązku.
Zdaniem skarżącego Inspektora Sanitarnego nie odniósł się do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią art. 17 ust. 2 uzzch poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym oraz niepodaniu podstawy prawnej prowadzonej egzekucji. Ograniczył się do stwierdzenia, że przywołana podstawa prawna jest właściwa i wystarczająca, gdy jest ona niepełna i pomija wskazany przepis. Wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym art. 20 § 1 pkt 1 upea nie wskazuje podstawy prawnej prowadzonej egzekucji, a wskazuje jaki organ jest uprawniony do jej prowadzenia.
Skarżący podniósł, że podstawowym elementem warunkującym skuteczną kwalifikację szczepień, zgodnie z Komunikatem Wspólnym Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej oraz Głównego Inspektora Sanitarnego z 23.01.2020 r. oraz art. 17 ust. 2 uzzch jest wykluczenie przeciwwskazań. Dotychczas zaś żadne przeciwwskazania do szczepień w myśl art. 17 ust. 2 uzzch u syna nie zostały stwierdzone przez lekarza POZ, co powoduje, że obowiązek określony przez wierzyciela w tytule wykonawczym jest niewymagalny i niewykonalny z mocy ustawy i jest bezprzedmiotowy. Doszło więc do naruszenia zasady niezbędności postępowania. Skarżący powołał art. 7 § 3 upea i podniósł, że stosowanie środka egzekucyjnego, gdy obowiązek z przyczyn obiektywnych nie może być wykonany jest sprzeczne z istotą tego środka. Podkreślił, że jego syn - zgodnie z art. 17 ust. 2 uzzch - był wielokrotnie poddawany lekarskim badaniom kwalifikacyjnym, co potwierdza materiał dowodowy, dokumentacja medyczna. Wskazała, że organ powołuje się na pismo lekarza S. G., gdy lekarzem sprawującym stałą opiekę nad jej synem jest lek. A. P.. Dodał, że wbrew twierdzeniom organu, jako rodzice N. nigdy nie oczekiwali od lekarza udzielenia gwarancji, że u dziecka nie wystąpi niepożądany odczyn poszczepienny (NOP). Ograniczali się wyłącznie do wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Skarżący zaznaczył, że jego żona nie formułowała żadnych opinii co do sposobu przeprowadzenia kwalifikacji do szczepienia, a jedynie zwracała się z prośbą o ocenę ewentualnych przeciwwskazań zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego. Wskazał, że z wyjaśnień lek. S. G. wynika, że przeciwwskazań do szczepienia "nie stwierdzono", jednak nie zostały one wykluczone.
Skarżący podał również, że decyzja rodziców o przeprowadzeniu konsultacji neurologicznej u lek. A. N. wynikała z konieczności zasięgnięcia opinii specjalisty w związku z NOP, jaki wystąpił u starszego brata dziecka. Dokumentację z tych konsultacji rodzice przekazali do POZ 22.11.2024 r., lecz nie otrzymali odpowiedzi, jaką decyzję lekarz rodzinny podejmie. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że do wizyty w PChZ nie doszło z uwagi na ww. konsultację neurologiczną. Ta była bowiem związana z NOP u starszego rodzeństwa oraz występującymi zaburzeniami neurologicznymi o starszej siostry N.. Wizyta ta była umówiona na 9.09.2024 r., tj. w okresie gdy dziecko było odroczone od szczepień.
Skarżący wskazał, że dotychczasowe wizyty dziecka u lekarzy nie skutkowały formalną kwalifikacją dziecka do szczepień na gruncie art. 17 ust. 2 uzzch. Skarżącemu i jego żonie nigdy nie wydano zaświadczenia o przeprowadzeniu takiej kwalifikacji, zgodnie z art. 17 ust. 4 uzzch. Nie doszło więc do spełnienia formalnych przesłanek wymaganych do uznania, że obowiązek szczepienia stał się wymagalny. Nie można więc uznać, by zobowiązany uchylał się od wykonania obowiązku szczepień dziecka.
Zdaniem skarżącego tytuł wykonawczy zawiera szereg błędów ignorowanych przez organy. Wierzyciel niewłaściwie podał podstawę prawną obowiązku pomijając art. 17 ust. 2 i 4 uzzch. Z uzasadnień wydanych postanowień nie wynika, dlaczego przepisy te pominięto i czy było to zasadne. Nadto uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów określonych w Kpa.
Dodano, że badanie, czy egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny powinno obejmować dzień wystawienia upomnienia, który poprzedza wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego – 22.01.2024 r. Na chwilę tę obowiązek nie jest wymagalny i wykonalny. Wprawdzie harmonogram szczepień ochronnych jest ogłaszany corocznie w Komunikacie ws. Programu Szczepień Ochronnych, to konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. Organy w tym zakresie nie odniosły się do stanu faktycznego sprawy. Nadto, wbrew art. 17 ust. 2 uzzch, w aktach brak jest lekarskiego badania kwalifikacyjnego decydującego, czy dziecko mogło być zaszczepione. Choć organy podały, że skarżący odmawia szczepień, to nie wskazano z czego jest to wywodzone, z jakich dokumentów.
Reasumując skarżący wskazał, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika wymagalność szczepień dziecka, z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań obowiązek jest niewykonalny z mocy ustawy.
W odpowiedzi WPIS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia PPIS, w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdził, że nie naruszają one przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Inspektor Sanitarny z 11 września 2025 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku szczepień ochronnych małoletniego syna skarżącego.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (pełną nazwę i publikator podano wyżej).
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 upea egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie zaś do art. 26 § 1 upea postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Przepis art. 15 § 1 upea określa, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Zgodnie z art. 33 § 1 upea zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 upea, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Stosownie do treści art. 33 § 5 upea zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
W myśl art. 34 § 1 i 2 upea organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Zważyć należy, iż w kontrolowanej sprawie prawidłowo – w zgodzie z art. 26 § 1 i art. 15 § 1 upea – postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego zostało wszczęto po uprzednim doręczeniu mu jako zobowiązanemu upomnienia z 6.07.2023 r. (doręczonego 7.07.2023 r.) do wykonania obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 uzzch dotyczącego poddania szczepieniom ochronnym jego małoletniego syna N. S. ur. [...]01.2021 r. w zakresie szczepienia przeciwko gruźlicy, błonicy, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b (śwince), odrze, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyetlitis), różyczce, tężcowi oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Za niezasadny należy więc uznać zarzut skargi naruszenia przez organy Inspekcji przepisów postępowania art. 15 w zw. z art. 33 § 2 upea.
Następnie, stosownie do art. 26 § 1 upea, zważywszy na niewykonanie obowiązku poddania syna szczepieniom obowiązkowym, w dniu 22.01.2024 r. PPIS jako wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący skarżącego do poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz uwzględniwszy, że wedle art. 20 § 1 upea organem egzekucyjnym jest Wojewoda – PPIS wraz z pismem z 22.01.2024 r. przesłał Wojewodzie wystawiony tytuł wykonawczy, podając, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uzzch obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa.
W tym miejscu należy wskazać, że w myśl art. 26 § 3a pkt 1 upea wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym. Akta administracyjne niniejszej sprawy zawierają zaś dowód doręczenia organowi egzekucyjnemu – Wojewodzie w postaci urzędowego poświadczenia przedłożenia z 22.01.2024 r. wniosku PPIS o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie egzekucyjnej. Prawidłowo zatem, w reakcji na powyższe Wojewoda pismem z 26.03.2024 r. zawiadomił pełnomocnika skarżącego o wszczęciu w dniu 22.01.2024 r. postępowania egzekucyjnego w związku z uchylaniem się skarżącego od obowiązku poddania jego małoletniego syna szczepieniom ochronnym.
Wskazać należy, że podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw ww. chorobom.
W tytule wykonawczym jako podstawę normatywną obowiązku wskazano przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) uzzch oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Jednocześnie ów obowiązek niepieniężny, którego wykonania domaga się od skarżącego wierzyciel, określono w tytule jako obowiązek "poddania N. S. szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy, wzw typu B, błonicy, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, odrze, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyetlitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) oraz różyczce".
W ocenie Sądu nie ma racji skarżący twierdząc, że Inspektor Sanitarny dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77, art. 136 i art. 138 Kpa w zw. z art. 27 upea nie badając, czy ww. tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, w sytuacji gdy zdaniem skarżącego nie spełnia on wymogów art. 27 upea. Stwierdzić należy, że tak określony w upomnieniu obowiązek "poddania szczepieniom ochronnym małoletniego" w zakresie wymienionych obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i następnie opisany w rubryce 5. tytułu wykonawczego obowiązek "poddania dziecka szczepieniom ochronnym" w zakresie wymienionych szczepień określają ten sam obowiązek wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) uzzch w zw. z przepisami rozporządzenia.
Nie sposób również stwierdzić, że samo powołanie w tytule wykonawczy jako podstawy normatywnej obowiązku ww. przepisów, bez równoczesnego powołania – jak podnosi skarżący – przepisów art. 17 ust. 2 i 4 uzzch, świadczy o naruszeniu przez PPIS art. 27 upea poprzez wadliwe wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej. To bowiem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) uzzch określa, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Oczywiście dalsze przepisy ustawy (uzzch), w tym, art. 5 ust. 2 mówiący o tym, że odnośnie osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią (...), jak i następnie art. 17 ust. 1 uzzch stanowiący, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2 (uw. Sądu: osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym) są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi", czy przepis delegacyjny – art. 17 ust. 10 uzzch, na mocy którego wydane zostało powołane w tytule wykonawczym rozporządzenie z 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym to m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne, czy sposób przeprowadzania szczepień ochronnych, również stanowią elementy podstawy normatywnej obowiązku szczepień ochronnych małoletniego. Nie oznacza to jednak, że niepowołanie tychże przepisów świadczy o naruszeniu art. 27 ust. 1 pkt 6 upea poprzez brak, czy nieprawidłowe wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Zważyć w tym miejscu należy, że skarżący błędnie przyjął, że skoro jego małoletni syn nie został na mocy art. 17 ust. 2 i 4 uzzch poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, w wyniku którego lekarz wydałby zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania, to nie tylko doszło do wadliwego wystawienia tytułu wykonawczego (naruszenie art. 27 upea), ale i obowiązek szczepień nie stał się wymagalny.
Na gruncie przepisów uzzch w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że ustawodawca nie posługuje się konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku, lecz przyjmuje, że obowiązek wykonania obowiązkowego szczepienia kalendarzowego u dzieci i młodzieży powinien być realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności zgodnie z obowiązującym schematem. Upływ wskazanego w załączniku 1. do rozporządzenia terminu na wykonanie szczepienia skutkuje możliwością wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez uprawniony organ administracji publicznej, o ile przekroczenie tego terminu nie jest uzasadnione stwierdzeniem przez lekarza przeciwwskazań do wykonania szczepienia i jego odroczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2025 r., sygn. akt II GSK 305/25, publ.: publ. baza CBOSA). Oznacza to, że jeżeli doszło do powstania obowiązku szczepienia wskazanych w upomnieniu, a następnie w tytule wykonawczym obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka, to tak długo jak nie upłynie termin wykonania szczepienia (patrz zał. nr 1 do rozporządzenia), obowiązek szczepień jest wymagalny. Lekarskie badanie kwalifikacyjne przeprowadzane w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 uzzzch) stanowi obowiązek instrumentalnie zależny i uprzedni względem szerszego obowiązku ustawowego poddania się obligatoryjnym szczepieniom ochronnym, co oznacza, że odmowa wykonania tego pierwszego obowiązku jest równoważna naruszeniu obowiązku poddania się wymaganemu szczepieniu ochronnemu (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2026 r., II GSK 1445/22, publ.: jak wyżej).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że organy Inspekcji zasadnie oddaliły zarzut sformułowany na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) upea – określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia oraz pominięcie obowiązku wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 2 i 4 uzzch). Wystarczające było bowiem powołanie w tytule wykonawczym konstytuującego z mocy prawa obowiązek szczepień art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) uzzch.
Kontynuując powyższą myśl należy też stwierdzić, że jeżeli skarżący na dzień wystawienia tytułu wykonawczego tj. 22.01.2024 r. nie legitymował się zaświadczeniem o odroczeniu obowiązku szczepień dziecka z powodu stwierdzenia istnienia przeciwwskazań zdrowotnych, sporządzonym przez uprawnionego do tego lekarza, to również brak było podstaw do uznania, że ów obowiązek szczepień był niewymagalny w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 lit. a) lub c) upea. Zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 upea w razie odroczenia terminu wykonania obowiązku postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części.
Z przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu stanu sprawy, które znajduje potwierdzenie w aktach administracyjnych wynika, że po doręczeniu skarżącemu upomnienia z 6.07.2023 r., uzyskał on w związku z ustawowym obowiązkiem zaszczepienia syna zaświadczenie z 20.07.2023 r. uprawnionego lekarza S. G. – specj. medycyny rodzinnej, w którym stwierdzono przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciw WZW typu B ([...]) z powodu zmian skórnych, z odroczeniem do 3.08.2023 r. (k. [...] akt adm.).
Kolejno w dniu 16.08.2023 r. o godz. 11:54 ten lekarz wystawił zaświadczenie o stwierdzeniu przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, w uwagach wskazując: dziecko nieszczepione od urodzenia; w szpitalu matka nie wyraziła zgody na szczepienie noworodka /WZW, gruźlica/; w dniu dzisiejszym dziecko nie zostało zaszczepione po 1,5 godzinnej rozmowie z rodzicami żądającymi 100% gwarancji, iż nie wystąpi odczyn poszczepienny (k. [...] akt adm.). Tego samego dnia, ten sam lekarz o godz. 16:40 wystawił zaświadczenie o stwierdzeniu przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odraczając wykonanie szczepienia do 30.08.2023 r. (k. [...] akt adm.).
Dalej, podczas wizyty lekarskiej w dniu 12.09.2023 r. ww. lekarz stwierdził brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego dziecka, formułując adnotację, że "matka nie zgadza się na szczepienie dziecka, gdyż w jej mniemaniu nie zostały wykluczone przeciwwskazania... (nieczytelne)" [k. [...] akt adm.]. Tego samego dnia lek. S. G. w pisemnej poradzie lekarskiej podał m.in.: "Wywiad: Wizyta szczepienna u dziecka w wieku 31 mcy bez żadnego szczepienia ochronnego do tej pory. Dziecko ma przepuklinę pępkową – chirurg zasugerował leczenie operacyjne. W wywiadzie uczulenie na maść – [...] oraz reakcja uczuleniowa w wieku 4 mcy na bliżej niesprecyzowany alergen. Aktualnie bez żadnych istotnych dolegliwości, nie gorączkuje bez objawów infekcyjnych. Matka nie wyraziła zgody na szczepienie dziecka przed wykluczeniem potencjalnych uczuleń na składniki szczepionki. Na prośbę matki wystawiono skier. do punktu konsultacyjnego." Z dokumentu wynika, że wystawiono skierowanie do specjalisty – Poradni Chorób Zakaźnych u Dzieci (PChZ) celem objęcia leczeniem specjalistycznym; uzasadnienie porady: matka nie wyraziła zgody na szczepienie dziecka przed wykluczeniem potencjalnych uczuleń na składniki szczepionki. Dziecko dotychczas nieszczepione (k. [...] akt adm.). Znajdujący się w aktach sprawy "Kwestionariusz wywiadu przesiewowego przed szczepieniem dzieci i młodzieży" wypełniony przez małżonkę skarżącego ujawnia: uczulenia u dziecka na maść w wieku 4m-cy, zaburzenia ze strony mózgu lub inne ze strony układu nerwowego – u brata i siostry, brak wiedzy, czy dziecko choruje na nowotwór złośliwy, białaczkę, AIDS lub inne choroby układu immunologicznego lub czy i najbliższych krewnych rozpoznano ciężki wrodzony niedobór odporności lub występowały nagłe zgony z powodu zakażeń.
Z dalszych kart akt sprawy wynika, że w odpowiedzi na zapytanie PPIS, lek. S. G. (Ośrodek Zdrowia w S. ) poinformował organ pismem z 3.01.2024 r., że ostatnia wizyta dziecka odbyła się 12.09.2023 r. W jej trakcie lekarz nie stwierdził przeciwwskazań medycznych do zaszczepienia dziecka. Z uwagi na brak zgody matki na zaszczepienie dziecka (gdyż w jej opinii badanie kwalifikacyjne powinno obejmować ocenę w kierunku nadwrażliwości na składniki każdej podawanej szczepionki) małoletniemu wystawiono skierowanie do Poradni konsultacyjnej. Lekarz podał, że w rozmowie tel. 2.01.2024 r. matka dziecka poinformowała o zaplanowanej wizycie 9.04.2024 r. w PChZ i dodał, że aktualnie dziecko nie ma wyznaczonej kolejnej wizyty szczepiennej – w oczekiwaniu na informację z punktu konsultacyjnego. Pod pismem znajduje się adnotacja dot. rozmowy tel. przeprowadzonej z ww. lekarzem dn. 5.01.2024 r., w której ten podał, że w jego opinii nie ma medycznym podstaw do odroczenia szczepień ochronnych dziecka. Wyjaśnił, że w dokumentacji medycznej dziecka Przychodnia nie posiada dokumentu odraczającego szczepienie dziecka w dalszym ciągu (k. [...] akt adm.).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności nie sposób stwierdzić, by na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. 22.01.2024 r. obowiązek wykonania szczepień ochronnych dziecka skarżącego nie był wymagalny. Skarżący nie legitymowała się wystawionym przez uprawnionego lekarza zaświadczeniem o istnieniu przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych. Faktu tego nie zmienia okoliczność, że w dniu 12.09.2023 r. lek. S. G. stwierdził brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego dziecka, pomimo, iż jednocześnie skierował dziecko do PChZ.
Przepis art. 17 ust. 2 uzzch jasno określa, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie z art. 17 ust. 3 uzzch obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. W myśl tego przepisu po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Wedle zaś art. 17 ust. 5 uzzch w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej.
Z powyższych przepisów jasno wynika zatem, że to uprawniony do lekarskiego badania kwalifikacyjnego (do szczepienia) lekarz decyduje, czy szczepienie odroczyć, czy nie, w zależności od stwierdzenia lub nie istnienia przeciwwskazań. W sytuacji, zatem gdy uprawniony lekarz – S. G. stwierdził brak przeciwwskazań do wykonania szczepienie dziecka, lecz szczepienia nie wykonał ze względu na brak zgody rodzica (skarżącej) i w związku z tym skierował dziecko do poradni specjalistycznej, nie można przyjąć, by szczepienia dziecka zostało odroczone, a obowiązek stał się niewymagalny.
W ocenie Sądu stanu tego nie zmieniają dalsze zdarzenia prawne, które miały miejsce w sprawie. Sąd dostrzega, że w dniu 20.05.2024 r. lekarz S. G. stwierdził przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, dające podstawę do długotrwałego odroczenia i skierowania na konsultację specjalistyczną do poradni podając, że dziecko oczekuje na konsultację w PChZ we W. dn. 10.06.2024 r. I w związku z tym lekarz odroczył szczepienie. Działania te miały bowiem miejscu już po wystawieniu tytułu wykonawczego i wszczęciu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Podobnie rzecz się miała z kolejnym odroczeniem, z tych samych przyczyn, do którego doszło w dniu 20.06.2024 r. Tego dnia lekarz stwierdził przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego z uwagi na oczekiwaną wizytę dziecka w PChZ przełożoną z 10.06.2024 r. na 14.09.2024 r. Lekarz odroczył obowiązek szczepień do 14.09.2024 r.
W tym miejscu dodać należy, że PPIS reagując na ww. odroczenia zasadnie na gruncie art. 56 upea zwrócił się do Wojewody o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, co ten uczynił postanowieniem z 20.08.2024 r. PPIS baczył również na kolejne odroczenie obowiązku szczepień (zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lek. A. P. z 14.10.2024 r.) z uwagi na przełożoną z 14.09.2024 r. na dzień 18.11.2024 r. wizytę w poradni specjalistycznej – PChZ. Ocenił również, że uzyskana od lek. S. G. z Ośrodka Zdrowia w S. pisemna informacja z 7.01.2025 r., że nie ma podstaw do wykonania badań laboratoryjnych przed rozpoczęciem wszelkiej immunizacji, zleconych przez dr A. N. prowadzącego Pracownię Neuroelektrofizjologii, u którego 18.11.2024r. rodzice dziecka odbyli z nim wizytę. Uznał bowiem, że według aktualnej wiedzy medycznej i standardów badania kwalifikacyjnego przed jakimkolwiek szczepieniem nie ma podstaw do wykonania wymienionych badań.
Jak wynika z akt, powyższe dało podstawę organowi egzekucyjnemu do podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego (postanowienie Wojewody z 27.01.2025 r. – k. [...] akt adm.).
PPIS chcąc upewnić się, czy lekarz przeprowadzający ostatnie lekarskie badanie kwalifikacyjne zwrócił się pismem z 25.03.2025 r. do Ośrodka Zdrowia w S. o podanie, czy lekarz podtrzymuje swoje stanowisko z 7.01.2025 r. świadczące o uchylaniu się od szczepień dziecka przez skarżącego, czy widzi przeciwwskazania do wykonania szczepień u małoletniego i do odroczenia szczepień. W odpowiedzi z 27.03.2025 r. lek. S. G. z ww. Ośrodka Zdrowia wskazał, że dr A. N. posiada "karę ograniczenia z zakresu czynności w wykonywaniu zawodu lekarza w zakresie wydawania jakichkolwiek opinii i zaświadczeń dotyczących szczepień profilaktycznych na okres 2 lat, tj. do 22 maja 2026 r." Wyjaśnił, że w momencie udzielenia konsultacji neurologicznej (18.11.2024 r.) ów lekarz był już ww. ograniczony w wykonywaniu zawodu lekarza. Lek. S. G. potwierdził, że wg aktualnej wiedzy medycznej nie ma podstaw do wykonywania płatnych, specjalistycznych badań wymienionych w zaświadczeniu wydanym przez dr A. N. dn. 18.11.2024 r., celem wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Dodał, że nie widzi podstaw, aby wizytę szczepienną odraczać. Jednocześnie podał, że aktualnie brak jest informacji, by wizyta z dzieckiem w PChZ odbyła się, a matka dziecka samodzielnie zdecydowała o konsultacji neurologicznej, jednocześnie nie realizując zaleceń lekarza kwalifikującego. W załączeniu ów lekarz przedłożył wypis z Centralnego Rejestru Lekarzy Naczelnej Izby Lekarskiej o omówionym ograniczeniu w prawach wykonywania zawodu lekarza dr A. N. (k. [...]-[...] akt adm.).
W kontekście powyższego stwierdzić należy, że PPIS nie miał podstaw do uznania, że obowiązek szczepień dziecka, w którym zawiera się również obowiązek poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, nie stał się wymagalny w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 lit. a) i c) upea. Skarżący nie przedstawił dowodów, aby tak w dacie wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak i następnie wniesienia zarzutów (9.06.2025r.) żaden uprawniony lekarz kwalifikujący nie stwierdził istnienia przeciwwskazań do zaszczepienia syna skarżącego, odraczając ów ustawowy obowiązek. Wystawione na podstawie art. 17 ust. 4 uzzch zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym z 12.09.2023 r., w którym stwierdzono brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego dziecka nie zawiera bowiem informacji, o której mowa w art. 17 ust. 5 uzzch o długotrwałym długotrwałym odroczeniu obowiązkowego szczepienia ochronnego. Powyższe znalazło potwierdzenie w późniejszych, opisanych przez Sąd wyżej, wyjaśnieniach lekarza kwalifikującego.
Dodać należy, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 uzzch wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) uzzch. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 uzzch). Obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 uzzch, skonkretyzowany został w rozporządzeniu z 2023 r., wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego określonego w art.17 ust. 10 uzzch.
Wskazane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W przedmiotowej sprawie organy Inspekcji Sanitarnej prawidłowo przyjęły, że w wystawionym w dniu 22.01.2024 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u małoletniego syna skarżącego, dotyczą szczepień wykazanych w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wskazanym w wystawionym w sprawie tytule wykonawczym. W świetle powyższego prawidłowo Inspektor Sanitarny i PPIS przyjęły, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do syna skarżącego obowiązkowe i wymagalne. Bezsporne jest bowiem, że syn skarżącego nie został poddany szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r.
Sąd raz jeszcze wyjaśnia, że wedle art. 17 ust. 3 i 4 uzzch lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, to lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 2023r.). W przedmiotowej sprawie, jak ustalił PPIS, z dokumentacji dotyczącej małoletniego syna skarżącego nie wynika, aby obowiązek szczepień został w stosunku do niego odroczony.
Wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 2023 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 2023 r. okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Z przedstawionych względów, za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi, jako in gremio zmierzające do zakwestionowania przez skarżącego wymagalności obowiązku zaszczepienia jego małoletniego syna.
Ponadto, za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka poszczególnym szczepieniom.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz ocenił zebrane dowody, w świetle prawidłowo zinterpretowanych, aktualnie obowiązujących przepisów prawa.
Z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę.