Wyrok WSA z dnia 21 stycznia 2026, sygn. I SA/Po 113/26

Pierwszeństwo zaspokojenia należności pieniężnej, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. musi wynikać z odrębnych przepisów, odnoszących się do danego rodzaju należności pieniężnych. Tylko bowiem w przypadku zmiany kolejności zaspokojenia należności, ustalonej w art. 115 § 1 u.p.e.a., istnieje potrzeba przekazania organowi egzekucyjnemu informacji o tym, że należność pieniężna, której dotyczy tytuł wykonawczy korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej istotą tego rozwiązania jest uświadomienie organowi egzekucyjnemu, że wierzytelność korzysta z pierwszeństwa wynikającego z innych, przyznających pierwszeństwo przepisów szczególnych. Pierwszeństwo zaspokojenia należności przed wszystkimi innymi należnościami podatkowymi i niepodatkowymi wynikać musi z konkretnego przepisu prawa.

W przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne brak jest przepisu prawa przyznającego tym należnościom prawo pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami (określono je jako czwarte w kolejności zaspokojenia należności).

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej organ I instancji zasadnie uznał, że wierzyciel nie ma obowiązku wypełnienia rubryki dotyczącej pierwszeństwa zaspokojenia, ponieważ kolejność zaspakajania należności wynika wprost z treści art. 115 § 1 u.p.e.a., a nie z regulacji szczególnych, które zmieniałyby to pierwszeństwo. Wskazanie w rubryce art. 115 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ocenił jako wystarczające i nie wymagające doprecyzowania. Tym samym - zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej - nie doszło do naruszenia art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a., co stanowiłoby przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 u.p.e.a., tj. niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

W terminowo złożonej skardze R. sp. z o.o. z siedzibą w P. wniosła o uchylenie obu postanowień wydanych w sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Spółka zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. na skutek utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, w sytuacji gdy w sprawie zaistniała przesłanka umorzenia z art. 59 § 1 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a.

Uzasadniając skargę spółka powtórzyła swoje stanowisko, że w przedmiotowych tytułach wykonawczych w ich rubrykach D.1.7, wierzyciel wskazał przepis art. 115 u.p.e.a., naruszając wymóg z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a., bowiem podał w przedmiotowej rubryce regulację, która w ogóle nie dotyczy pierwszeństwa w zakresie dochodzenia należności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.).

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (pkt 2) – a do takich aktów niewątpliwie zalicza się postanowienie w sprawie wstrzymania budowy (por. art. 48 ust. 4 p.b.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Rozpoznawszy sprawę w tak opisanych granicach kognicji, Sąd dostrzegł, aby przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego postanowienia, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa.

Podział wyegzekwowanej od dłużnika sumy następuje wyłącznie według kolejności zaspokajania określonej w art. 115 § 1 u.p.e.a., gdzie ustawodawca należności wierzycieli podzielił chronologicznie na kilka kategorii na podstawie kryterium przedmiotowego. Znajdująca wyraz w art. 115 § 1 u.p.e.a. zasada uprzywilejowania wynikającego z ustawy polega na tym, że zaspokojenie należności zaliczonych przez ustawodawcę do bliższej kategorii nastąpi przed należnościami umieszczonymi w dalszej kategorii, tak więc jeżeli suma objęta podziałem nie wystarczy na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, zasada ta wyłączy zaspokojenie wierzycieli, których należności znajdują się w dalszej kolejności.

Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawierać powinien wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej. Celem obowiązku wskazania podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jest wskazanie organowi egzekucyjnemu prowadzącemu postępowanie egzekucyjne, że kolejność zaspokojenia należności z kwoty uzyskanej z egzekucji jest inna niż ta wynikająca z ustawy egzekucyjnej, a więc z art. 115 § 1. Podstawa prawna pierwszeństwa zaspokojenia należności, informuje organ egzekucyjny, że przed wszystkimi innymi należnościami podatkowymi i niepodatkowymi, jego wierzytelność ma pierwszeństwo zaspokojenia. Celem art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. jest, by wierzyciel wskazał podstawę prawną pierwszeństwa zaspokojenia, lecz nie chodzi tu o wskazanie któregoś z punktów art. 115 § 1 u.p.e.a., ponieważ przepisy tam zawarte określają podstawową - ustawową kolejność zaspokojenia. Zasadą, w sytuacji gdy nie zachodzi tego rodzaju pierwszeństwo jest pozostawienie psutej rubryki nakazującej wskazać podstawę prawną pierwszeństwa zaspokojenia. Stwierdzić jednak należy, że w przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie można mówić o prawie pierwszeństwa zaspokojenia. Prawo to powinno wynikać z przepisu prawa, wyraźnie odnoszącego się do tych należności. Przepisy zawarte w art. 115 u.p.e.a. nie ustanawiają jednak prawa pierwszeństwa lecz określa kolejność zaspokojenia poszczególnych należności z kwoty uzyskanej w wyniku egzekucji. W art. 115 § 1 pkt 4 u.p.e.a., bez przyznania należnością z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne szczególnego uprzywilejowania, określono jako czwarte w kolejności zaspokojenia należności.

W konsekwencji uznać więc należy, że wierzyciel nie miał obowiązku wypełnienia w pola 7 cz. D1 formularza tytułu wykonawczego, gdyż prawo pierwszeństwa zaspokojenia należnością z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie przysługuje. Wskazanie natomiast ogólnie przepisu art. 115 u.p.e.a., może służyć jedynie jako informacja o tym, że należność nie korzysta z pierwszeństwa, ponieważ tego rodzaju pierwszeństwo musi wynikać z innego przepisu. Tym samym wskazanie w spornych tytułach wykonawczych art. 115 u.p.e.a. nie może być uznane za naruszające art. 27 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie oparte o takie same wnioski nie naruszało prawa.

Z opisanych tu przyczyn Sąd oddalił skargę (art. 151 p.p.s.a.).