Z powyższego wynika, że w momencie wykupu obligacji przez ich emitenta obligatariusz otrzymuje kwotę nominalną obligacji, która zawiera w sobie wynagrodzenie w postaci dyskonta.
W wyniku wykupu obligacji przez ich emitenta, dochodzi do realizacji praw z obligacji, tj. wnioskodawca otrzymuje wartość nominalną obligacji, której element stanowi dyskonto. Wobec powyższego, ustalając strukturę przychodów, o których mowa w art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., wśród których należy ująć też przychody wymienione w lit. f, spółka powinna uwzględnić całą kwotę otrzymaną z tytułu realizacji prawa, jakim jest wierzytelność jej przysługująca jako obligatariuszowi wobec emitenta, wynikająca ze zobowiązania emitenta do wykupu obligacji w ustalonym terminie.
Organ podkreślił, że w art. 28j ust. 1 pkt 2 lit. f ustawodawca wyraźnie wskazuje na przychody osiągnięte ze zbycia i realizacji praw z instrumentów finansowych, a nie na dochody, czyli różnicę pomiędzy przychodami a kosztami. Uzasadnienie wnioskodawcy dla uwzględnienia kwoty samego dyskonta nie znajduje więc potwierdzenia w wykładni literalnej, która tylko wyjątkowo może być pominięta i zastąpiona, np. wykładnią celowościową, przy czym argumenty wnioskodawcy również nie uzasadniają tego rodzaju wykładni. Ponadto nieuzasadnione jest również w przedmiotowej sprawie zrównanie obligacji z pożyczką, gdyż o ile obligacja w pewnych sytuacjach może być do pożyczki porównana, to pod względem prawnym nią nie jest, tym samym nie można w przedmiotowej sprawie zastosować analogicznego porównania do art. 28j ust. 1 pkt 2 lit. b) u.p.d.o.p., stanowiącym, że przychodem w rozumieniu tego przepisu mogą być wyłącznie odsetki i inne pożytki od pożyczek (bez kwoty głównej). W ocenie organu stanowisko spółki, że do przychodów, o których mowa w art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. należy wliczać wyłącznie kwotę dyskonta, tj. kwotę stanowiącą różnicę pomiędzy wartością zbycia, a kwotą nabycia tych obligacji - należało uznać za nieprawidłowe.
W skardze z dnia 2 stycznia 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej interpretacji indywidualnej zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 28j ust. 1 pkt 2 lit. f) u.p.d.o.p. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do przychodów ze zbycia i realizacji praw z instrumentów finansowych, o których mowa w tym przepisie, należy zaliczać całą kwotę nominalną obligacji zerokuponowych otrzymywaną przez obligatariusza w momencie ich wykupu przez emitenta, a nie jedynie kwotę zrealizowanego dyskonta,
2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.; aktualnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 111; w skrócie: "o.p.") poprzez naruszenie przez organ zasady działania organów podatkowych na podstawie przepisów prawa,
b) art. 14c § 2 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 14h o.p. przez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych z uwagi na niedostateczne i lakoniczne uzasadnienie prawne stanowiska organu w zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz nieuwzględnienie w zaskarżonej interpretacji indywidualnej powołanych przez skarżącą interpretacji wydanych przez organ w podobnych sprawach.
W uzasadnieniu skargi skarżąca umotywowała i rozwinęła poszczególne zarzuty. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego skarżąca podkreśliła, że fragment literatury przytoczony przez organ w żaden sposób nie prowadzi do wniosku, że kwota nominalna obligacji zerokuponowych powinna być traktowana jako przychód. Co więcej, w przytoczonym fragmencie można znaleźć fragment, że nominalna wartość obligacji podlega [...] jednorazowej spłacie, co z kolei stoi w sprzeczności z zaprezentowaną przez organ tezą, jakoby potraktowanie obligacji analogicznie do pożyczki było nieuzasadnione. Ponadto, organ argumentował swoje stanowisko tym, że przepis art. 28j ust. 1 pkt 2 lit. f) u.p.d.o.p. posługuje się pojęciem przychodu, a nie dochodu rozumianego jako różnica między przychodami i kosztami. Skarżąca nie poddaje pod wątpliwość rozumienia powyższego przepisu, jednakże zwraca uwagę, że w przypadku obligacji zerokuponowych, realizowane dyskonto nie jest dochodem (różnicą między przychodami a kosztami), a właśnie przychodem. Wartość nominalna obligacji zerokuponowych nie może być traktowana jako przychód z powodów przedstawionych wyżej przez skarżącą, podobnie jak cena nabycia takich obligacji nie jest traktowana jako koszt.
Nieuzasadnione, zdaniem skarżącej, jest także pominięcie przez organ wykładni celowościowej całego przepisu art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. Celem tego przepisu jest wyłączenie z opodatkowania ryczałtem podmiotów, które nie prowadzą tzw. działalności operacyjnej, a większą część swoich przychodów czerpią ze źródeł pasywnych, w tym kapitałowych. Skarżąca natomiast prowadzi działalność operacyjną, z której zyski lokuje na różne możliwe sposoby, w celu zabezpieczenia ich przez inflacją. Skarżąca zwróciła także uwagę na fakt, iż do przychodów wskazanych w art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. nie zalicza się np. przychodów z odsetek od depozytów, czyli równie popularnej formy lokowania kapitału w celu ochrony jego wartości. Zdaniem skarżącej, nie ma uzasadnienia, by odmiennie traktować powyższe formy lokowania kapitału, gdyż ich cel jest finalnie taki sam.
Odnosząc się do zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania, skarżąca zarzuciła, że stanowisko organu jest niezgodne z przepisami prawa, przez co naruszony został art. 120 o.p. Żaden przepis prawa podatkowego i bilansowego nie nakazuje bowiem traktowania wartości nominalnej obligacji zerokuponowych otrzymywanej przez obligatariusza w momencie wykupu przez emitenta jako przychodu (zarówno podatkowego, jak i bilansowego). Wręcz przeciwnie, zgodnie z zasadami rachunkowości, przychodem (w tym przypadku bilansowym) jest wyłącznie kwota dyskonta, co skarżąca zaprezentowała wcześniej na przykładzie.
Zdaniem skarżącej, naruszona została także zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Skarżąca zwróciła uwagę na niezmiernie lakoniczne uzasadnienie stanowiska organu. Organ w zasadzie nie wyjaśnił, na podstawie jakich przesłanek uznał, że w opisywanym stanie faktycznym przychodem jest wartość nominalna obligacji. Jedyny stricte merytoryczny fragment uzasadnienia stanowiska organu zawierał cytat z literatury, który nie odnosił się w żaden sposób do sedna problemu. W uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji nie sposób znaleźć nawet wyjaśnienia organu, czy pojęcie "przychodów z działalności", które nie posiada w u.p.d.o.p. definicji legalnej, należy odnosić do przychodów na gruncie prawa podatkowego (tj. wg zasad określonych w art. 12 u.p.d.o.p.), czy do przychodów na gruncie prawa bilansowego. Organ w żaden sposób nie odniósł się także merytorycznie do jakiegokolwiek argumentu zaprezentowanego przez skarżącą, co niejako pokazuje brak argumentów przeciwnych. W ocenie skarżącej, nie sposób stwierdzić, że organ działał na podstawie przepisów prawa oraz w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej o oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej interpretacja indywidualna, w której na tle przedstawionego przez skarżącą stanu faktycznego wyrażono stanowisko, według którego, przychodem z tytułu realizacji praw z obligacji, o których mowa w art. 28j ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.d.o.p., jest cała kwota otrzymana przez skarżącą z tytułu realizacji obligacji zerokuponowych, a nie jedynie kwota osiągniętego z tego tytułu dochodu (dyskonta). W konsekwencji powyższego organ uznał, że ustalając strukturę przychodów, o których mowa w art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p., wśród których należy ująć też przychody wymienione w lit. f), skarżąca spółka powinna uwzględnić całą kwotę otrzymaną z tytułu realizacji prawa, jakim jest wierzytelność jej przysługująca jako obligatariuszowi wobec emitenta, wynikająca ze zobowiązania emitenta do wykupu obligacji w ustalonym terminie.
Według przeciwnego stanowiska skarżącej, w przypadku nabycia obligacji zerokuponowych, które są następnie wykupywane przez emitenta, przychodem spółki jest wyłącznie kwota dyskonta. Zdaniem skarżącej, w związku z inwestowaniem w obligacje zerokuponowe, postępuje ona prawidłowo, uznając za przychody, o których mowa w art. 28j ust. 1 pkt 2 lit. f) u.p.d.o.p. wyłącznie kwotę dyskonta, tj. różnicy między kwotą wykupu obligacji przez emitenta a ceną ich nabycia.
W świetle tak zarysowanego sporu na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. opodatkowaniu ryczałtem może podlegać podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 1, jeżeli spełnia m.in. łącznie następujące warunki mniej niż 50% przychodów z działalności osiągniętych w poprzednim roku podatkowym, liczonych z uwzględnieniem kwoty należnego podatku od towarów i usług, pochodzi:
z wierzytelności,
z odsetek i pożytków od wszelkiego rodzaju pożyczek,
z części odsetkowej raty leasingowej,
z poręczeń i gwarancji,
z praw autorskich lub praw własności przemysłowej, w tym z tytułu zbycia tych praw,
ze zbycia i realizacji praw z instrumentów finansowych,
z transakcji z podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. lla ust. 1 pkt 4 - w przypadku gdy w związku z tymi transakcjami nie jest wytwarzana wartość dodana pod względem ekonomicznym lub wartość ta jest znikoma.
Według art. 2 ust. 1 ustawy o OIF instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są papiery wartościowe. Z kolei art. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o papierach wartościowych - rozumie się przez to akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 18 i 96), prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, bankowe prawa pochodne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz.U. z 2023 r. poz. 2488) i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa krajowego lub obcego.
Zgodnie z art. 2 ustawy o obligacjach, obligacje mogą emitować:
osoby prawne, w tym osoby prawne mające siedzibę poza terytorium kraju:
prowadzące działalność gospodarczą lub,
utworzone wyłącznie w celu przeprowadzenia emisji obligacji,
osoby prawne upoważnione do emisji obligacji na podstawie odrębnych ustaw,
spółki komandytowo-akcyjne,
spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz Krajowa S. K. O.-K.,
gminy, powiaty oraz województwa, zwane dalej "jednostkami samorządu terytorialnego", a także związki tych jednostek oraz jednostki władz regionalnych lub lokalnych innego niż [...] państwa członkowskiego U. E.,
instytucje finansowe, których członkiem jest [...] lub N. B. P., lub przynajmniej jedno z państw należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), lub bank centralny takiego państwa, lub instytucje, z którymi [...] zawarła umowy regulujące działalność takich instytucji na terenie kraju i zawierające stosowne postanowienia dotyczące emisji obligacji
- zwane dalej "emitentami".
W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o obligacjach, obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.
Jak zasadnie stwierdził organ interpretacyjny, w wyniku emisji obligacji emitent uzyskuje, często długoterminowe, źródło finansowania swojej działalności, nabywca zaś lokuje środki pieniężne w celu uzyskania korzyści o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Istota tych papierów polega bowiem na tym, że emitent poprzez sprzedaż uzyskuje od nabywców określoną kwotę pieniężną, którą jest zobowiązany zwrócić w terminie oznaczonym na danym papierzewartościowym (w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji) oraz zapłacić nabywcy papieru wartościowego, określoną kwotę dyskonta lub procent za korzystanie z pieniędzy.
Ponadto organ, powołując się na poglądy doktryny, prawidłowo przedstawił istotę obligacji zerokuponowych, które polegają na tym, że są od razu emitowane z dyskontem w stosunku do ich wartości nominalnej. Nabywca płaci więc za obligację jej wartość nominalną, pomniejszoną o należne w przyszłości oprocentowanie. Wartość nominalna podlega natomiast jednorazowej spłacie dopiero w momencie wykupu obligacji, kryjąc w sobie skapitalizowane oprocentowanie pod postacią dyskonta, które stanowi różnicę pomiędzy wartością nominalną a niższą od niej ceną emisyjną obligacji. Z powyższego wynika, że w momencie wykupu obligacji przez ich emitenta obligatariusz otrzymuje kwotę nominalną obligacji, która zawiera w sobie wynagrodzenie w postaci dyskonta.
Organ interpretacyjny zasadnie zauważył, że podatnik, aby móc wybrać formę opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek jest zobowiązany łącznie spełnić wszystkie warunki określone w powołanym wyżej przepisie art. 28j ust. 1 u.p.d.o.p. Przy czym warunki te podatnik musi spełniać w każdym okresie korzystania z tej formy opodatkowania. Trafnie też organ zaznaczył, że wskazane w art. 28j ust. 1 u.p.d.o.p. warunki dotyczące struktury przychodów mają w zamierzeniu ograniczać możliwość korzystania z nowej formy opodatkowania tym podmiotom, które nie prowadzą aktywnej działalności gospodarczej, a swoje dochody opierają na pasywnych źródłach przychodów.
Tej ostatniej uwagi nie można jednak wprost odnieść do sytuacji skarżącej, ponieważ z podanych we wniosku okoliczności wynika, że prowadzi ona aktywną działalność gospodarczą w zakresie produkcji gier i zabawek (w tym jest wydawcą gier planszowych), a lokowanie środków finansowych na rynku wtórnym obligacji zerokuponowych jest formą zabezpieczenia tych środków przed utratą wartości na skutek inflacji. Skarżąca wyjaśniła także w skardze, że prowadzi działalność operacyjną, której zyski lokuje na różne możliwie sposoby, w celu zabezpieczenia przed inflacją. Zasadnie skarżąca zauważyła, że do przychodów wskazanych
w art. 28j ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.p. ustawodawca nie zaliczył np. przychodów z odsetek od depozytów, która także jest popularną formą lokowania kapitału w celu ochrony jego wartości. Z tego punktu widzenia rację ma skarżąca twierdząc, że nie ma racjonalnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania powyższej formy lokowania kapitału, skoro ich cel finalnie jest taki sam.
Sąd przyznał rację skarżącej, która nie negując przyjętej przez organ literalnej wykładni spornego przepisu, słusznie zauważyła, że posługuje się on pojęciem przychodu, a nie dochodu rozumianego jako różnica między przychodami i kosztami. W przypadku obligacji zerokuponowych ich wartość nominalna nie może być traktowana jako przychód, ponieważ cena nabycia takich obligacji nie jest traktowana jako koszt.
W orzecznictwie sądów administracyjnych także wskazuje się, że przy sprzedaży przez emitenta papierów wartościowych z dyskontem nie jest możliwe odrębne przeliczanie kosztów uzyskania przychodów oraz przychodu podatkowego po ich wykupie (odkupie). Zawsze przychodem z kapitałów pieniężnych jest dyskonto. Odnosząc się do regulacji z art. 30a ust. 1 pkt 2 w związku z art. 5a pkt 12 ustawy z 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 163; dalej: u.p.d.o.f.), dotyczącej ryczałtowego opodatkowania dochodów (przychodów), NSA przyjął, że dotyczy on wyłącznie dyskonta. Zdaniem NSA pojęcie dochodu (przychodu), którym operuje ten przepis odnosić należy tylko do samego dyskonta, a nie całej wypłacanej przez emitenta należności, niezależnie od tego, kto był nabywcą obligacji przed podatnikiem zarówno na rynku pierwotnym jak i wtórnym. NSA podkreślił, że obligacje z dyskontem (tzw. zerokuponowe), są szczególnym rodzajem obligacji emitowanych od razu z dyskontem w stosunku do ich wartości nominalnej (wyrok NSA z 24 maja 2024 r., II FSK 2188/23; wyrok ten
i orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: publ. baza CBOSA).
Jakkolwiek orzeczenie to zapadło na gruncie powołanych wyżej przepisów u.p.d.o.f., to zdaniem Sądu w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę, argumentacja tam zawarta może znaleźć odpowiednie zastosowanie także w tej sprawie.
Należy mieć także na uwadze ugruntowany już w judykaturze pogląd, według którego, przepis art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. wyraża kluczową dla konstrukcji podatku dochodowego od osób prawnych zasadę, że przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów, z jakich dochód ten został osiągnięty. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "dochodu", poprzestając jedynie na opisie sposobu jego obliczania. W tej sytuacji analiza postrzegania kategorii dochodu winna być prowadzona przede wszystkim przez pryzmat rozumienia zwrotu "przychody podatkowe". W piśmiennictwie oraz judykaturze przychód podatkowy identyfikowany jest z trwałym przysporzeniem majątkowym zwiększającym wartość aktywów. Należy zauważyć, iż z istoty podatku dochodowego wynika, że jest on ciężarem publicznoprawnym od przyrostu majątkowego (dochodu), a zatem przychodem jest ta wartość, która wchodząc do majątku podatnika może powiększyć jego aktywa. Przychodem jest zatem tylko takie przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, które definitywnie powiększa aktywa osoby prawnej (por. wyrok NSA z 15 lipca 2015 r., II FSK 1211/13; i powołane tam orzecznictwo oraz piśmiennictwo).
Zauważyć ponadto należy, że w przypadku lokowania przez skarżącą środków, które podlegały już opodatkowaniu, stanowisko organu prowadziłoby w istocie do ich podwójnego opodatkowania. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. Podkreśla się, że na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (wyrok NSA z 20 września 2017 r., II FSK 2089/15, i powołane tam orzecznictwo).
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28j ust. 1 pkt 2 lit f u.p.d.o.p., w sposób opisany w punkcie 1 a) petitum skargi.
Nie zasługują natomiast na uwzględnienie pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 14 c § 1 i § 2 o.p. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że organ interpretacyjny nie ma obowiązku ustosunkowania się do wszystkich argumentów wnioskodawcy, zawartych we wniosku o wydanie interpretacji. Do uprawnień organu należy wybór racji argumentacyjnych, które jego zdaniem będą wystarczające dla oceny merytorycznej problemu podatkowego objętego wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego. Wynikający z art. 14c § 1 o.p. obowiązek przedstawienia oceny stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny nie oznacza konieczności dokonywania oceny innych interpretacji oraz orzeczeń sądów administracyjnych, przywołanych przez zainteresowanego dla wzmocnienia prezentowanej przez niego argumentacji (tak NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 2015 r., II FSK 731/13).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ interpretacyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, co do wykładni i zastosowania, w okolicznościach faktycznych przedstawionych we wniosku o wydanie interpretacji, art. 28j ust. 1 pkt 2 lit f u.p.d.o.p.
Mając na uwadze powyższe Sąd, w oparciu o przepisy art. 146 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a"), uchylił zaskarżoną interpretację. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687).